Traktör Devrilmesi Nasıl Önlenir? Eğimde Kullanım ve Güvenli Durdurma

Ders notu: Traktör Devrilmesi Nasıl Önlenir? Eğimde Kullanım ve Güvenli Durdurma

Yamaç boyunca çalışırken dönüş yokuş yukarı

Yamaç boyunca, yani eğimi enine keserek çalışıyorsanız dönüşü her zaman yokuş yukarı yapın. Yokuş aşağı dönmek özellikle tehlikeli bir manevradır; çıkmış sorularda da yokuş aşağı dönmek risk olarak sorulmuştu. İnmeniz gerekiyorsa çapraz gitmeyin; en hafif eğimli hattı seçip dümdüz aşağı inin. Kısaca: dönüş yukarı, iniş dümdüz.

Çıktığınız yokuştan güvenle inemeyebilirsiniz

Güvenle çıktığınız bir yokuştan aynı güvenle inemeyebilirsiniz. O yüzden vitesi eğime girmeden seçin, eğimin ortasında vites değiştirmeyin; yokuş aşağı inerken de motor freninden yararlanın. İnişte motor freni sınavda da karşınıza çıktı. Neden bu kadar önemli? Çünkü tekerlekler tutuşu kaybederse fren de direksiyon da işe yaramaz hale gelir.

Yük değişince tutuş da değişir

Arkaya monteli bir gübre dağıtıcı ya da ilaçlama makinesi düşünün. Yük boşaldıkça arka tekerleklerin tutuşu düşer, kayma olasılığı artar. Römorklu silindir ve dört tekerli römorklarda ise ters bir sorun var: traktöre ek ağırlık vermeden onu arkadan iterler; traktör kontrolden çıkıp kayabilir.

Koltuktan kalkmadan önce: güvenli durdurma

Şimdi güvenli durdurma. Dört adım: bir, el frenini tam çekin. İki, kumandaları ve takılı ekipmanı güvenli konumda bırakın. Üç, motoru durdurun. Dört, anahtarı çıkarın. Bunu ne zaman yapıyoruz? Koltuktan kalkmadan önce, biri traktöre yaklaştığında ve makinede başka biri çalışırken. Şimdi tuzağa dikkat: park ederken vitesi boşta bırakmak doğru değil. İrlanda'nın iş sağlığı ve güvenliği otoritesi traktörü viteste bırakın diyor; eğimde yokuş aşağı bakıyorsanız geri vites, yokuş yukarı bakıyorsanız küçük ileri vites. 2023 sınavında da doğru cevap motoru durdurmak, el frenini çekmek ve anahtarı çıkarmaktı; vitesi boşta bırakmak şıkların dışında kaldı.

Devrilme riskini azaltan dört temel önlem

Devrilme riskini azaltan dört temel önlem aklınızda olsun. Bakım: özellikle fren, direksiyon ve lastikler düzgün olmalı. İz genişliği: eğimde geniş tekerlek ayarını tercih edin; sınavda dar iz genişliği risk olarak soruldu. Planlama: eğim, zemin, hava koşulları ve engeller işe başlamadan değerlendirilir. Eğitim: eğimde sürecek operatör güvenli sürüş tekniklerini bilmeli. Bu önlemler riski azaltır, sıfırlamaz.

İş Ekipmanları Yönetmeliği ne ister?

Bu konunun İSG mevzuatındaki dayanağı İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği. Ek-I 3.1.6'ya göre hareket halinde kişiler için risk oluşturan kendinden hareketli ekipmanda yetkisiz çalıştırmayı önleyen donanım ile frenleme ve durdurma donanımı bulunur. Ek-II 2.1'e göre de bu ekipmanı yalnız uygun eğitim almış çalışan kullanır. Pratikte de yetkisiz birinin çalıştırma riski varsa anahtar çıkarılır. Forklift devrilmesi dersinde gördüğümüz bir çeyrek, yani doksan derece kuralı ve koruyucu yapı, üzerinde çalışan bulunan traktör için de geçerli.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak (mevzuat): İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (mevzuatNo 18318). Ek-I 3.1.6: kendinden hareketli iş ekipmanı hareket halinde iken kişiler için risk oluşturuyorsa (a) yetkisiz kişilerce çalıştırılmasını önleyecek donanım, (c) frenleme ve durdurma donanımı; güvenlik şartları gerektiriyorsa bu donanım bozulduğunda otomatik devreye giren veya kolay ulaşılan acil frenleme ve durdurma sistemi bulunur. Ek-II 2.1: kendinden hareketli iş ekipmanları güvenli kullanımı ile ilgili uygun eğitim almış çalışanlarca kullanılır.
• Ek-II 2.2: iş ekipmanı bir çalışma alanı içinde hareket ediyorsa uygun trafik kuralları ve hız sınırları konulur ve uygulanır. Ek-II 2.3.1: kendinden hareketli iş ekipmanının çalışma alanında görevli olmayan çalışanların bulunması önlenir.
• Ek-I 3.1.4: üzerinde çalışan bulunan hareketli ekipman devrilmeye karşı bir çeyrekten (90°) fazla dönmeyecek yapıda olur ya da yeterli açıklık veya eşdeğer koruyucu yapı bulunur; devrilmede çalışanın ekipmanla yer arasında ezilmesini önleyen yapı bulunur (3.1.4.3). Bu kural forklift devrilmesi dersinde anlatıldı; burada yalnız hatırlatıldı.
• Güvenli durdurma (HSE INDG185 Step 1): el freni tam çekilir; tüm kumanda ve ekipman güvenli bırakılır; motor durdurulur; anahtar çıkarılır. Koltuktan kalkmadan önce, biri yaklaştığında ve makinede başkası çalışırken uygulanır.
• Park ve vites — kaynaklar farklı: HSE INDG185 güvenli durdurma grafiğinde 'Controls neutral' (kumandalar boşta) der, metninde ise 'tüm kumanda ve ekipmanı güvenli bırakın' der; AB rehberi (Avrupa Komisyonu, 2012, bölüm 15.2) beş adımda 'vites ve tahrikleri ayırın' der (güvenli yerde durmak, vites ve tahrikleri ayırmak, el frenini çekmek, ekipmanı yere indirmek, kontağı kapatıp anahtarı çıkarmak). HSA (İrlanda İSG otoritesi) 'Parking' bölümü ise: motoru durdurun, el frenini sıkıca çekin, mümkünse düz zemine park edin, aracı viteste bırakın (eğimde yokuş aşağı bakıyorsa geri vites, yokuş yukarı bakıyorsa küçük ileri vites), gerekirse takoz kullanın, hidrolik ekipmanı yere indirin, yetkisiz kişilerce çalıştırılma riski varsa anahtarı çıkarın. Çıkmış soru (2023-MAYIS-C) 'motoru durdurmak, el frenini çekmek, vitesi boşta bırakmak, kontak anahtarını çıkarmak' maddelerinden doğru cevabı 'motoru durdurmak, el frenini çekmek, anahtarı çıkarmak' (D) olarak vermiş; 'vitesi boşta bırakmak' dışarıda kalmış. Derste park için HSA ve sınav çizgisi (viteste bırak) esas alındı; durdurma adımı 'kumanda ve ekipmanı güvenli bırakın' diye HSE metniyle verildi.
• HSE INDG185 park: inmeden önce motor durdurulur, park freni tam çekilir; dik eğimde ağır yükle park edilmez, mümkünse düz zemine park edilir.
• Devrilme anında (HSE): kabinde kalın, atlamaya çalışmayın; kucak kemerini takın; kabinde gevşek alet ve pim taşımayın. ROPS (devrilmeye karşı koruyucu yapı) bulunan makine devrilme riski olan işlerde kullanılacaksa kucak kemeri de takılı olmalıdır (HSE).
• Devrilme riskini azaltma (HSE): HSE önlemleri 'To reduce the risk of an overturn' başlığıyla verir: fren, direksiyon ve lastiklerin donanım ve bakımı; eğimde geniş tekerlek ayarı; işe uygun makine seçimi; dört çekerin eğimde muhtemelen daha güvenli olması. Derstekisi 'dört temel önlem' kartın gruplamasıdır, kapalı liste değildir.

Sık sorulan sorular

Yamaç boyunca çalışırken dönüş hangi yöne yapılır?

Yokuş yukarı. Yokuş aşağı dönmek özellikle tehlikelidir.

Eğimden nasıl inilir?

Çapraz değil; en hafif eğimli hattan dümdüz aşağı, motor freniyle.

Vites ne zaman seçilir?

Eğime girmeden önce; eğimde vites değiştirilmez.

Arkaya monteli dağıtıcı boşaldıkça ne olur?

Arka teker tutuşu azalır, kayma olasılığı artar.

Römorklu silindir neden risklidir?

Ek ağırlık vermeden traktörü iter; traktör kontrolden çıkıp kayabilir.

Traktörü güvenli durdurup park ederken ne yapılır?

El freni çekilir, motor durdurulur, anahtar çıkarılır; parkta vites boşta bırakılmaz.

Eğimde iz genişliği nasıl olmalı?

Geniş tekerlek ayarı tercih edilir; devrilme riskini azaltır.

Ek-II 2.1: traktörü kim kullanabilir?

Güvenli kullanımı için uygun eğitim almış çalışan.

Kaynaklar

• HSE
• HSE INDG185
• HSA
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. Ek-I 3.1.6
• European Commission