Beko-Loder, Dozer, Ekskavatör ve Forklift Nedir? İş Makinesi Tanımları

Ders notu: Beko-Loder, Dozer, Ekskavatör ve Forklift Nedir? İş Makinesi Tanımları

Kanuna göre iş makinesi nedir?

Önce çerçeve: iş makinesi ne demek? 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu üçüncü madde diyor ki: yol inşaat makineleri ile benzeri tarım, sanayi, bayındırlık, millî savunma ve çeşitli kuruluşların iş ve hizmetlerinde kullanılan, iş amacına göre üzerine ekipman monte edilmiş motorlu araçlardır. Kritik kısım şu: karayolunda insan, hayvan ya da yük taşımasında kullanılamazlar. Bu makineleri kullananların eğitimi ve belgesi de aynı Kanunun 42. maddesine göre Millî Eğitim Bakanlığından ya da Bakanlığın yetkilendirdiği kurumlardan geçer. Makinelerin tanımları MEB'in İş Makineleri Sürücü Eğitimi (Operatörlük) Kursları Yönergesi'nden geliyor. Yönerge bunları kursta ve sınavda kullanılacak eğitim ve sınav aracı olarak tanımlar; göreceğiniz güç eşikleri bu araçların asgari değerleri.

Kazıcı yükleyici: beko-loder

İlk makine: resmî adıyla kazıcı yükleyici, sahada bildiğimiz adıyla beko-loder. Güncel MEB yönergesinin tarifi: önünde yüklemeyi sağlayan kepçe, arkasında ise kazıcı ataşmanı olan; yükleme, kırma ve kazıma işlerinde kullanılan makine. Eğitim ve sınav aracının motor gücü en az 20 kilovat ya da 27 beygir. Sınavda “önde kepçe, arkada kazıcı” görürseniz cevap beko-loder.

Dozer: önünde sıyırıcı bıçak

İkinci makine dozer. Tarif kısa: önüne sıyırıcı bıçak monte edilmiş, sathi yani yüzeysel kazı yapmaya yarayan makine. Eğitim ve sınav aracının motor gücü en az 40 kilovat ya da 53 beygir; dört makinenin en yüksek eşiği. Bu dört makine içinde önde bıçak görüyorsanız dozer. Yönergenin 2016 metni dozerin işlerini sıyırma, taşıma, yığma, serme, tesviye, şev kesme ve zemin gevşetme diye sayıyordu; soru bu eski ifadelerle gelirse cevap yine dozer.

Ekskavatör: kaz, kanal aç, yükle

Üçüncü makine ekskavatör. Zeminde kazıma, kanal açma ve yükleme gibi işlerde kullanılıyor; yürüyüş sistemi lastik tekerlekli de olabilir, paletli de. Eğitim ve sınav aracının motor gücü 20 kilovat ya da 27 beygir, yani beko-loderle aynı. Bu yüzden ikisini güçten ayıramazsınız; ayıran şey beko-loderin önde kepçe, arkada kazıcı yapısı.

Forklift: çatallı kollar ve 2 metre

Dördüncü makine forklift. Yükleri çatallı kollarıyla alıp kaldırıyor; taşıma, yükleme ve istifleme yapıyor. Güncel yönergede eğitim ve sınav aracı için iki ölçüt var: motor gücü en az 15 kilovat ya da 20 beygir ve en az 2 metre yüksekliğe kaldırma. Dikkat: eski metinlerde ve bazı notlarda “600 kilogram taşıma kapasitesi” diye bir ölçüt görürsünüz; 2023'te yenilenen güncel tanımda bu ölçüt yok.

Güç eşiklerini tek tabloda ezberleyin

Şimdi hepsini tek tabloda toplayalım. Forklift 15 kilovat, 20 beygir. Beko-loder ve ekskavatör 20 kilovat, 27 beygir. Dozer 40 kilovat, 53 beygir. Üç sayıyı aklınızda tutun: on beş, yirmi, kırk. Özellikle dozerin 40'ını ve forkliftin 15'ini birbirine karıştırmayın. Unutmayın, bunlar eğitim ve sınav aracının asgari değerleri.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanaklar: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.3 (iş makinesi tanımı; Değişik: 17/10/1996-4199/1 md.), m.42 (iş makinesi sürücülerinin eğitimi ve belgeleri MEB veya MEB'in yetkilendirdiği kurumlarca; öğretim programlarını MEB belirler); MEB İş Makineleri Sürücü Eğitimi (Operatörlük) Kursları Yönergesi m.4/ç (Değişik: Makam Oluru 28/09/2023-85561775): bent 15 dozer, 16 ekskavatör, 19 forklift, 43 kazıcı yükleyici (beko-loder). Her bent "… eğitim ve sınav aracı" diye başlar; eşikler kursta ve sınavda kullanılacak aracın asgari özellikleridir.
• Tescil şartı: Güncel yönergede dört makinenin eğitim ve sınav aracı tanımının sonunda "tescil belgesine sahip makine" ifadesi var.
• Ekskavatörde "en az" ifadesi: Güncel m.4/ç-16 metni "motor gücü 20 kw veya 27 hp olan" diyor ("en az" yok); beko-loder, dozer ve forklift tanımlarında "en az" var.
• Eski (2016) metin: Yönergenin 11/08/2016 Makam Oluru ile değişik m.4 metninde forklift "taşıma kapasitesi 600 kg ve yükleme yüksekliği 2 metre", dozer "malzeme sıyırma, taşıma, yığma, serme, tesviye yapma, şev kesme, zemin gevşetme", ekskavatör "her türlü arazide kanal açma, dolmuş kanalları temizleme, toprak hafriyat yığma, yükleme; kum, çakıl kazılması, yığılması, araçlara yüklenmesi", beko-loder "yükleyici kısmıyla kısa mesafeli taşıma, yükleme, yığma; kazıcı kısmıyla hendek, kanal kazıları, yapı temelleri, yükleme ve kırma" olarak tanımlanıyordu. Sınavda eski ifadelerle tarif gelirse makine eşleşmesi aynıdır; güç eşikleri (20/27, 40/53, 15/20) iki metinde aynı, 600 kg güncel metinde yok.
• Gruplama (eski metin): 2016 metninde beko-loder, dozer, ekskavatör "kazıma–yükleme–tesviye grubu"; forklift "kaldırma–yükleme–istifleme grubu" eğitim ve sınav aracıydı. Güncel metinde araçlar grupsuz, alfabetik sırayla sayılıyor.
• Kurs programları: Yönerge EK-2'ye göre Dozer, Ekskavatör ve Kazıcı Yükleyici (Beko Loder) operatörü kurs programları 2.03.2020 onaylı, Forklift operatörü kurs programı 22.12.2020 onaylı; her biri toplam 60 ders saati.
• İSG bağlantısı: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. EK-III Tablo-6'da çekici dozerler (TS EN 474-2), kazıcı yükleyiciler (TS EN 474-4) ve hidrolik kazıcılar (TS EN 474-5) için periyodik kontrol azami süresi, standartta belirtilmemişse 1 yıl; forklift ise Tablo-2'de "endüstriyel araçlar" (TS EN ISO 3691 serisi) içinde, yine 1 yıl. Ayrıntısı periyodik kontrol konusunda.

Sık sorulan sorular

Önde kepçe, arkada kazıcı ataşmanı olan makine hangisi?

Kazıcı yükleyici (beko-loder); eğitim-sınav aracı en az 20 kW / 27 hp.

Önünde sıyırıcı bıçak olan, sathi kazı yapan makine?

Dozer; eğitim-sınav aracı en az 40 kW / 53 hp.

Forklift eğitim-sınav aracı en az kaç metreye kaldırmalı?

En az 2 metre; motor gücü en az 15 kW veya 20 hp.

Ekskavatörün yürüyüş sistemi nasıl olabilir?

Lastik tekerlekli veya paletli; eğitim-sınav aracı 20 kW / 27 hp.

İş makinesi karayolunda yük taşıyabilir mi?

Hayır. KTK m.3: insan, hayvan, yük taşımasında kullanılamaz.

İş makinesi operatör belgesini kim verir?

MEB veya MEB'in yetkilendirdiği kurumlar (KTK m.42).

Güncel forklift eğitim-sınav aracı tanımında 600 kg var mı?

Hayır. Güncel ölçütler: en az 15 kW / 20 hp ve en az 2 m kaldırma.

Eski metinde şev kesme, zemin gevşetme, serme hangi makine?

Dozer (2016 metni). Güncel tanım: önde sıyırıcı bıçak, sathi kazı.

Kaynaklar

• 2918 sayılı KTK m.3
• MEB İş Makineleri Sürücü Eğitimi (Operatörlük) Kursları Yönergesi m.4/ç
• MEB İş Makineleri Sürücü Eğitim Kursları ile İlgili Yönerge m.4/f-1..3, g-1
• MEB Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü yönerge sayfası
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. EK-III