İş Makinelerinin Periyodik Kontrolünü Kim Yapar? Yetkili Meslekler

Ders notu: İş Makinelerinin Periyodik Kontrolünü Kim Yapar? Yetkili Meslekler

İş makinesinde 6 meslek grubu yetkili

İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III'ün 2.6.1 maddesi listeyi veriyor. Dört mühendislik dalı: makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat. Bunlara ek olarak makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, bir de makine teknikeri veya yüksek teknikeri. Toplam altı grup; ortak payda makine ve metal. Bir not: metalürji ve malzeme ile imalat mühendisleri 23 Aralık 2025'te Ek-III yenilenirken eklendi; 2022 metninde mühendis olarak yalnız makine ve mekatronik vardı. Eski ders notlarında ve bazı kaynaklarda hâlâ dört kalemlik eski liste olabilir; sınavda güncel metin esas.

Aynı 6 grup üç ekipman grubunda daha var

Bu altı grubu ezberlediyseniz üç ekipman grubunu da bedavaya öğrenmiş oluyorsunuz. Tezgâhlar, iskeleler hariç kaldırma ve iletme ekipmanları ve elektrikle ilgili olanların dışındaki tesisatlar için de aynı altı meslek grubu sayılıyor. Tek küçük fark ibarede: iş makinelerinde ve 2.3.3'teki tesisatlarda makine ve metal eğitimi, tezgâhlarla kaldırma-iletmede makine veya metal eğitimi yazıyor.

Kimya, uçak, inşaat, elektrik: iş makinesinde yok

Şıklarda başka ekipman grubunun yetkilisi çeldirici olarak karşınıza çıkabilir. Basınçlı kap ve tesisatlarda dört dala kimya ve uçak mühendisi eklenir. Endüstriyel raf ve kapılarda inşaat mühendisi eklenir. İskelelerde inşaat ve makine mühendisi sayılır. Elektrikle ilgili tesisatlarda elektrik ve elektrik-elektronik mühendisi yetkilidir. Kimya, uçak, inşaat ve elektrik mühendislerinin hiçbiri iş makinesi listesinde yok.

Tahribatsız muayene: ek yöntem, rapor ekte

İş makinelerine özgü bir hüküm daha: muayene ve testlere ek olarak tahribatsız muayene de uygulanabilir; yani muayene ve testin yerine geçmez, onlara eklenir. Bunu TS EN ISO 9712 standardına göre en az seviye 2 belgesi olan kişi yapar. Raporu periyodik kontrol raporuna ek olarak verilirse bu kişinin EKİPNET kaydı şart değil. Tahribatsız muayene raporu da periyodik kontrol raporunun ekinde saklanır.

Birden fazla branş gerekirse: ortak ya da ayrı rapor

Bir ekipmanın kontrolü birden fazla branştan yetkili gerektiriyorsa iki yol var. Ya bütün kriterler tek bir ortak raporda sunulur ve rapor müştereken imzalanır, ya da her branşın yetkilisi kendi kısmının raporunu ayrı düzenleyip imzalar. Kısa bir hatırlatma: önceki derslerde gördüğümüz gibi kontrolü yapan EKİPNET'e kayıtlı olmalı; bakımını yaptığı makineyi kontrol edemez, OSGB'ler ve çalışanları da periyodik kontrol hizmeti veremez.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628) Ek-III 2.6 — Ek-III, RG 23.12.2025/33116 değişikliğinin 7. maddesiyle baştan değiştirildi; değişiklik yayımı tarihinde yürürlüğe girdi (m.8).
• Eski metin (RG 18.02.2022/31754 eki) 2.6.1: makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine tekniker veya yüksek teknikerleri. Metalürji ve malzeme ile imalat mühendisleri RG 23.12.2025/33116 m.7 (Ek-III'ün yenilenmesi) ile girdi; arada RG 04.02.2024/32450 m.7 Ek-III'te yalnız 1.13'ü kaldırmıştı.
• İskele listesi (2.2.2): inşaat ve makine mühendisleri; inşaat, yapı, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; inşaat tekniker veya yüksek teknikerleri. Gemi inşası ile gemi bakım ve onarım işlerinde gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisleri ile gemi teknikerleri.
• Tanım (m.4/1-n): Periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişi, Ek-III'teki istisnalar saklı kalmak kaydıyla EKİPNET'e kayıtlı ilgili branşlardan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek teknikerdir.
• Yasaklar: Bakımını yaptığı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz (m.14/A-2); OSGB'ler ve buralarda çalışanlar periyodik kontrol hizmeti veremez (m.14/A-3). Periyodik kontrol raporunda kontrolü yapanın EKİPNET kayıt numarası bulunur (m.7/5).
• Sözleşme (m.7/6): İşveren ile yetkili kişi arasında, kontrolden en geç 1 gün önce İSG-KATİP'teki örneğine uygun sözleşme düzenlenir ve karşılıklı onaylanır.
• Kapsam (2.6.3, Tablo-6): sondaj makinaları, çekici dozerler, yükleyiciler, kazıcı yükleyiciler, hidrolik kazıcılar, damperli kamyonlar, skreyperler, greyderler, boru döşeyiciler, trençerler, toprak ve çöp sıkıştırıcılar, halatlı kazıcılar, yol düzeltme, zemin stabilize, zemin sıkıştırma, asfaltlama makinaları ve beton pompası (beton ve harç için taşıma-püskürtme-yerleştirme makineleri).

Sık sorulan sorular

Dozer, greyder gibi iş makinelerinde yetkili 4 mühendislik dalı?

Makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri (Ek-III 2.6.1)

Hangi teknik öğretmen ve tekniker iş makinesini kontrol edebilir?

Makine ve metal eğitimi mezunu teknik öğretmen; makine tekniker veya yüksek teknikeri

İş makinesiyle aynı yetkili listesine sahip gruplar hangileri?

Tezgâhlar (2.4.1), iskele hariç kaldırma-iletme (2.2.2), 2.3.2 dışı tesisatlar (2.3.3)

Beton pompasını inşaat mühendisi kontrol edebilir mi?

Hayır; 2.6.1'de yok. Raf-kapı (2.5.1) ve iskelelerde (2.2.2) yetkili

Kimya ya da uçak mühendisi iş makinesini kontrol edebilir mi?

Hayır; ikisi basınçlı kap ve tesisatlarda yetkili (Ek-III 2.1.6)

Rapora ek tahribatsız muayenede EKİPNET kaydı şart mı?

Hayır; TS EN ISO 9712'ye göre en az seviye 2 belge yeter, EKİPNET zorunlu değil (1.12)

İki branş gerekirse periyodik kontrol raporu nasıl düzenlenir?

Ortak raporda müştereken imza ya da her branş kendi raporunu ayrı düzenler (1.8)

Kaynaklar

• İş Ekipmanları Yön. Ek-III 2.6.1
• RG 23.12.2025/33116 İş Ekipmanları Yön. Değişiklik Yön. m.7
• RG 04.02.2024/32450 İş Ekipmanları Yön. Değişiklik Yön. m.7
• RG 18.02.2022/31754 eki, Ek-III 2.6.1
• İş Ekipmanları Yön. Ek-III 2.4.1