Raspa, Demir Testeresi, Murç ve Makas Ne İşe Yarar? El Aletleri

Ders notu: Raspa, Demir Testeresi, Murç ve Makas Ne İşe Yarar? El Aletleri

Beş alet, beş iş: hangisi neye kullanılır?

Önce şunu hatırlayalım: İş Ekipmanları Yönetmeliği iş ekipmanını “işin yapılmasında kullanılan herhangi bir makine, alet, cihaz…” diye tanımlıyor. Yani elinizdeki makas da, testere de bir iş ekipmanı. Şimdi tek tek açalım.

Raspa: düz yüzeye düz, kavisliye üçgen

Raspa, metal yüzeyi kazıyarak ince talaş kaldırır ve pürüzünü alır. Çeşidini yüzey belirler: düz yüzeye düz raspa, kavisli yüzeye üçgen raspa. Takma ağızlı raspa da düz yüzey içindir; farkı, kesici ucunun değiştirilebilmesi. Dikkat edin: kavisli kelimesini duyduğunuz an aklınıza üçgen gelsin. Bir de sap ayrıntısı: raspanın sonu, eğe kuyruğu gibi sivriltilmiştir ve sap bu sivri uca takılır. Ama ikisini karıştırmayın: eğe üzerindeki dişlerle talaş kaldırır, raspa ise yüzeyi kazıyarak ince talaş alır.

Demir testeresi mi, ağaç testeresi mi?

İki testereyi yan yana koyalım. Demir testeresi metal parçaları keser; bıçağı, kesilecek metalin türüne göre sert ya da esnek olmak üzere iki çeşittir. Bıçak çerçeveye küçük deliklerinden pinlerle sabitlenir, gerginliği de çerçevenin uç kısmındaki vidayla ayarlanır. Ağaç testeresi ise ağaç ve tahta keser; ince düz dişli bıçağı, plastik ya da ağaçtan yapılmış sapa vidayla tutturulur. Tuzak şurada: “pin” sabitler, “vida” gerer. Bunu karıştırmayın.

Murç: betonu parçalar, delinecek yere iz açar

Murcu iki uçlu düşünün: bir ucu metal ve sivri, diğer ucu çekiçle vurduğunuz küt kısım. İki işi var: beton yüzeyleri parçalamak ve breyizle, yani matkapla delinecek yüzeye önceden iz açmak. Önceki derslerde gördüğümüz nokta da çekiçle vurularak matkap deliğinin yerini işaretler; beton parçalama ise murcun işi. Keski de çekiçle vurulur, ama keski tahta, metal, taş gibi malzemelere şekil verir. Soruda “beton” ve “iz açma” birlikte geçiyorsa cevap murç.

Makas: iki bıçak, iki parmak, ince malzeme

Makas en tanıdık alet ama tarifini bilmek gerekiyor: bir çift metal bıçak ve iki parmağın geçtiği tutma kısmı. Bıçaklar bir noktadan sabitlenmiştir; parmaklarınızı açıp kapadıkça üst üste gelip keser. Kestikleri: kâğıt, kumaş, karton ve ince plastik.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. m.4(1)(f): İş ekipmanı = işin yapılmasında kullanılan herhangi bir makine, alet, cihaz, teçhizat, tesis ve tesisat. m.5(1): İşveren, iş ekipmanının yapılacak işe uygun olması ve çalışanlara zarar vermemesi için gerekli tüm tedbirleri alır.
• MEB Temel El Aletleri modülü (2.8): eğe, üzerindeki dişler yardımıyla talaş kaldırarak iş parçasını biçimlendirir, yüzeyleri düzeltir; hiçbir zaman sapsız kullanılmaz.
• MEB Temel El Aletleri modülü (2.10): ağaç testeresi çeşitleri — kol testereleri: kaptırma, zıvana, zemin; el testereleri: pala, sırtlı, alıştırma, çekme, kaplama, fare kuyruğu testere.
• Aynı modülde testere kullanımı: kesmeye başlamadan önce kesilecek düzleme iz açılır; testere boyunca uzun hareketler yerine testerenin belli kısmını kullanan kısa hareketlerle çalışılır.
• Karıştırmayın: “raspa (sıyırma) çekici” MEB modülünde bir metal çekiç türü olarak geçer (2.7); yüzey düzelten raspa ile aynı alet değildir.
• TDK'nın 'raspa' için 1. anlamı iri dişli bir törpüdür; talaşlı imalattaki düz ve üçgen raspa ise keskin kenarlı bir alettir, yüzeyden kazıyarak ince talaş alır (ikincil kaynak: Bilgiustam). TDK 'raspalamak': raspa kullanarak boyaları, pasları kazımak, pürüzleri gidermek.
• TDK 'murç': betonu kırmakta veya betona delik açmakta kullanılan sivri uçlu, çelikten yapılmış alet. TDK 'demir testeresi': metal kesimi için üretilmiş ince dişli testere.
• İnce dişli olmak ağaç testeresine özgü değildir; ağaç testeresini ayıran, bıçağın plastik ya da ağaç sapa vidalı olmasıdır (MEB 2.9–2.10).

Sık sorulan sorular

Metal yüzeyden kazıyarak ince talaş kaldıran el aleti hangisi?

Raspa: yüzeyin pürüzünü alır; düz yüzeye düz, kavisliye üçgen raspa

Kavisli yüzey için hangi raspa kullanılır?

Üçgen raspa

Raspanın sapı nereye takılır?

Eğe kuyruğu gibi sivriltilmiş sonuna

Demir testeresinde metalin türüne göre hangi iki bıçak kullanılır?

Sert ve esnek bıçak; seçimi kesilecek metalin türü belirler

Demir testeresi bıçağı nasıl sabitlenir, nasıl gerilir?

Çerçeveye pinlerle sabitlenir; gerginlik uçtaki vidayla ayarlanır

Ağaç testeresinin bıçağı ve sapı nasıldır?

İnce düz dişli bıçak; plastik ya da ağaç sap, bıçak sapa vidalı

Murç hangi iki iş için kullanılır?

Beton yüzeyi parçalamak ve breyizle (matkapla) delinecek yüzeye iz açmak

Makas hangi malzemeleri keser?

Kâğıt, kumaş, karton ve ince plastik

Kaynaklar

• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. m.4
• TDK Güncel Türkçe Sözlük 'raspa' 1. anlam
• TDK Güncel Türkçe Sözlük 'raspalamak'
• Bilgiustam, Raspalama Nedir? Nasıl Yapılır?
• MEB MEGEP 'Temel El Aletleri' modülü 2.8 Eğe
• TDK Güncel Türkçe Sözlük 'demir testeresi'