Makine Kullanım Talimatında Gürültü Bilgisi Nasıl Verilir?

Ders notu: Makine Kullanım Talimatında Gürültü Bilgisi Nasıl Verilir?

Gürültü bilgisi makinenin talimatında yer alır

Konunun dayanağı Makina Emniyeti Yönetmeliği'nin Ek I'i. Gürültüde imalatçının iki temel görevi var. Önce tasarımda gürültüyü, özellikle kaynağında azaltarak en düşük seviyeye indirmek zorunda. Sonra da makinenin talimatına, yani kullanım kılavuzuna, havayla taşınan gürültü emisyonu bilgilerini yazmak zorunda. Bir not: 16 Ekim 2026'da yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği yayımlandı ama eski yönetmeliği kaldıran hükmü 20 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek. Sınavda esas alınan, 2009 tarihli yönetmelik.

Talimata hangi değer ne zaman yazılır?

Tabloya bakın. İş istasyonundaki A-ağırlıklı ses basıncı 70 dB(A)'yı aşıyorsa değer talimata yazılır; aşmıyorsa da 'aşmıyor' diye belirtilir. C-ağırlıklı anlık tepe değer 63 paskalı, yani 130 desibeli aşıyorsa o tepe değer yazılır. Ses basıncı 80 dB(A)'yı aşıyorsa bu kez makinenin ses güç seviyesi de eklenir. Kısaca: yetmişi aşarsa basınç değeri yazılır, aşmazsa aşmadığı belirtilir; sekseni aşarsa güç de eklenir; 63 paskal, yani 130 desibel aşılırsa tepe değer yazılır. Ölçüt hep 'aşmak', 'ulaşmak' değil.

Ses basıncı mı, ses gücü mü?

Basınç ile güç kolayca karıştırılır. Ses basıncı, iş istasyonunda ölçülen değer. Ses gücü ise makinenin kendisinin yaydığı değer. Çok büyük makinalarda ses gücü yerine, makinenin etrafındaki belirli konumlardaki ses basınç seviyeleri gösterilebilir. Bu bir seçenek ve yalnızca ses gücünün yerini tutar; iş istasyonundaki basınç bilgisi yine verilir.

Değer nereden gelir, nerede ölçülür?

Talimattaki değer uydurulamaz: ya o makinede ölçülen fiili değerdir ya da teknik olarak kıyaslanabilir bir makineden alınan ölçümdür. Ölçümün belirsizliği, makinenin çalışma koşulları ve ölçme yöntemi de yazılır. İş istasyonu tanımlı değilse ölçüm, makine yüzeyinden 1 metre uzakta, zeminden ya da erişim platformundan 1,6 metre yükseklikte yapılır; en yüksek ses basıncının yeri ve değeri belirtilir.

Makine eşiği ≠ çalışan maruziyet değeri

Önceki derslerde çalışanların gürültü maruziyet değerlerini görmüştük: 80, 85, 87 dB(A). Bunlar işyerindeki çalışanın maruziyeti içindir. Makine talimatındaki 70 ve 80 ise imalatçının kılavuza ne yazacağını belirleyen eşiklerdir. Tepe değerde de aynı ayrım var: makinede 63 paskal, çalışanda 112, 140 ve 200 paskal. Seksen iki listede de geçiyor, dikkat.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Makina Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT), RG 03.03.2009/27158, yürürlük 29.12.2009 (m.25); tek değişikliği RG 28.09.2014/29133 (Ek I 1.5.8 ve 1.7.4.2-u bu değişiklikte değişmedi). Ek I 1.5.8 (gürültü riskinin özellikle kaynağında azaltılarak en düşük seviyeye indirilmesi; emisyon düzeyi benzer makinaların karşılaştırmalı verileriyle değerlendirilebilir), Ek I 1.7.4.2-u (talimattaki gürültü bilgileri).
• Uyumlaştırılmış standart uygulanmıyorsa ses seviyeleri makine için en uygun yöntemle ölçülür (Ek I 1.7.4.2-u).
• Açık alan teçhizatı: Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile İlgili Yönetmelik (2000/14/AT, RG 30.12.2006/26392) ses basınç veya güç seviyelerinin ölçümü için başka şart öngörüyorsa 1.7.4.2'nin ilgili hükümleri yerine o yönetmelik uygulanır.
• Satış dokümanları: makinenin performansını tanımlayan satış dokümanları talimattakiyle aynı emisyon bilgilerini içermeli (Ek I 1.7.4.3).
• İşveren tarafı: Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yön. m.7/1-e: risk değerlendirmesinde iş ekipmanlarının imalatçıdan sağlanan gürültü emisyonu bilgilerine özel önem verilir; m.8/2-b: işe göre en düşük gürültüyü yayan uygun ekipman seçilir; m.5: eylem/sınır değerleri 80-85-87 dB(A), 112-140-200 Pa.
• Yeni yönetmelik: Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB), RG 16.10.2026/33402. 2009 yönetmeliğini m.51/1-b ile kaldırır; bu hüküm (m.51) ve m.52/1-a'da sayılmayan diğer hükümler 20.01.2027'de yürürlüğe girer (m.52/1-b). Aralık 2026 sınavında 01.09.2026'da yürürlükte olan mevzuat esas alındığından (ÇSGB İSGGM duyurusu 09.04.2026) 2009 yönetmeliği esastır. Geçici m.1: 20.01.2027'den önce eski yönetmeliğe uygun piyasaya arz edilen ürünlerin piyasada bulundurulması engellenmez.

Sık sorulan sorular

İş istasyonu ses basıncı hangi değeri aşarsa talimata yazılır?

70 dB(A). Aşmıyorsa bu durum talimatta belirtilir.

Makinenin ses GÜÇ seviyesi talimata ne zaman yazılır?

İş istasyonundaki A-ağırlıklı ses basıncı 80 dB(A)'yı aşarsa.

C-ağırlıklı anlık tepe ses basıncı eşiği nedir?

63 Pa; 20 µPa referansına göre 130 dB.

İş istasyonu tanımlı değilse ses basıncı nerede ölçülür?

Makine yüzeyinden 1 m, zeminden ya da erişim platformundan 1,6 m yükseklikte.

Talimattaki gürültü değeri hangi ölçüme dayanır?

O makinede ölçülen fiili değere ya da teknik olarak kıyaslanabilir makine ölçümüne.

Çok büyük makinalarda ses gücü yerine ne verilebilir?

Makine etrafında belirli konumlardaki A-ağırlıklı emisyon ses basınç seviyeleri.

85 dB(A) makine talimatı eşiği midir?

Hayır. Çalışanların gürültü maruziyetinde en yüksek maruziyet eylem değeridir.

Kaynaklar

• Makina Emniyeti Yön. künye, m.25
• Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yön. m.5/1
• Resmî Gazete 16.10.2026 tarihli 33402 sayılı fihrist
• Makine Emniyeti Yön.
• ÇSGB İSGGM, 09.04.2026 tarihli '2026 Yılı İSG Sınavları Hakkında Duyuru'