Deney Katsayısı Nedir? Güdümlü Yük ve Kaldırma İşlemi Tanımları

Ders notu: Deney Katsayısı Nedir? Güdümlü Yük ve Kaldırma İşlemi Tanımları

Kaldırma işlemi, güdümlü yük, taşıyıcı

Makina Emniyeti Yönetmeliği'nin ekinde kaldırma işlemleri için ayrı bir tanımlar bölümü var. Kaldırma işlemi: mallardan ve/veya kişilerden oluşan birim yüklerin, belli bir anda, seviye değişikliğini gerektiren hareketi. Güdümlü yük: toplam hareketi, konumu sabit noktalarla belirlenen rijit ya da esnek kılavuzlar boyunca yapılan yük. Yani yük serbestçe sallanmıyor, bir kılavuzu izliyor. Taşıyıcı ise kişilerin ya da eşyaların üstünde veya içinde taşındığı parça.

Çalışma katsayısı mı, deney katsayısı mı?

Bu iki oran kolayca karıştırılır. Çalışma katsayısı: imalatçının garanti ettiği, aksamın kaldırabileceği üst yük sınırının işaretli azami çalışma yüküne oranı. Deney katsayısı: statik ya da dinamik deneyde kullanılan yükün yine işaretli azami çalışma yüküne oranı. Paydada ikisinde de işaretli azami çalışma yükü var; fark, paydaki yükte. Pay garanti edilen sınırsa çalışma, deney yüküyse deney katsayısı.

Statik deney ile dinamik deney farkı

Statik deneyde makina ya da kaldırma aksesuarı önce muayene edilir, sonra katsayıyla çarpılmış azami çalışma yüküne maruz bırakılır, yük üzerinden alındıktan sonra hasar var mı diye tekrar muayene edilir. Dinamik deneyde ise kaldırma makinası, olası bütün konfigürasyonlarında, katsayılı yük altında çalıştırılır ve işlevini doğru yapıp yapmadığı kontrol edilir.

Statik 1,5 / 1,25, dinamik 1,1

Şimdi sayılar. Statik deneyde manuel, yani elle çalıştırılan makinalar ve kaldırma aksesuarları için bir buçuk; diğer makinalar için bir virgül yirmi beş. Dinamik deneyde bir virgül bir. Dikkat edin, kaldırma aksesuarı bir buçuk grubunda. Yönetmelik bunları genel kural olarak veriyor.

Deney yükü nasıl bulunur?

Manuel çalıştırılan bir kaldırma makinası, azami çalışma yükü 2 ton. Statik deney yükü: 2 çarpı bir buçuk, 3 ton. Aynı yük manuel olmayan bir makinada 2 çarpı bir virgül yirmi beş, 2,5 ton. Dinamik deneyde 2 çarpı bir virgül bir, 2,2 ton.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Makina Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT), RG 03.03.2009/27158, Ek-I 4.1.1 (tanımlar a–g), 4.1.2.3 (statik ve dinamik deney katsayıları). Yönetmelik 01.09.2026 itibarıyla yürürlüktedir.
• Statik deneyde beklenen: makina ve kaldırma aksesuarları aşırı yüke kalıcı şekil bozukluğu veya yapısal kusur olmadan dayanmalı; dayanım hesabında seçilen statik deney katsayısı hesaba katılır (Ek-I 4.1.2.3).
• Dinamik deneyde beklenen: arıza meydana gelmeden geçmeli; genel kural olarak anma hızlarında yapılır; kumanda devresi eşzamanlı hareketlere izin veriyorsa en olumsuz koşullarda, hareketler birleştirilerek yapılır (Ek-I 4.1.2.3).
• Kime uygulanır: statik ve dinamik deneyler hizmete sunulmaya hazır bütün kaldırma makinalarına uygulanır (Ek-I 4.1.3).
• Talimat: her kaldırma aksesuarının talimatında kullanılan statik deney katsayısı yer alır (Ek-I 4.4.1/d).
• Kaldırma aksesuarı tanımı: kaldırma makinasına monte edilmemiş olup yükün tutulmasına imkân sağlayan, makina ile yük arasına veya yükün kendi üzerine yerleştirilen veya yükün ayrılmaz bir parçası olması amaçlanan ve piyasaya ayrı olarak arz edilen aksam veya teçhizat ile sapanlar ve bunların aksamları (m.4/1-e).
• Kullanım aşaması: kullanım aşamasındaki periyodik yük testleri ayrıca İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III 2.2.1'de düzenlenir.

Kaynaklar

• Makina Emniyeti Yön.
• İş Ekipmanlarının Kullanımında SG Şartları Yön. Ek-III 2.2.1