Basit Basınçlı Kap Veri Plakasında Ne Yazar? PS, Tmax, Tmin

Ders notu: Basit Basınçlı Kap Veri Plakasında Ne Yazar? PS, Tmax, Tmin

İmalatçı tasarımda üç değer belirler

Şimdi tasarım. Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği'nin birinci ekine göre imalatçı kabı tasarlarken kabın hangi amaçla kullanılacağını ve üç değeri belirler: asgari çalışma sıcaklığı Tmin, azami çalışma sıcaklığı Tmax ve azami çalışma basıncı PS. Yönetmeliğin Türkçe metni bir ayrıntı daha ekliyor: Tmin eksi on derecenin altında seçilirse, malzeme eksi on derecede istenen özellikleri sağlar.

PS, Tmin, Tmax ve P tam olarak ne demek?

Bu sembollerin tanımı üçüncü ekte. PS, kabın normal çalışma koşullarında uygulanabilecek azami gösterge basıncı. Tmin ve Tmax, kabın etinin, yani duvarının, normal kullanımda erişebileceği en düşük ve en yüksek sabit sıcaklık. Dikkat edin, ortam sıcaklığı değil, kap etinin sıcaklığı. Bir de P var: tasarım basıncı. İmalatçının et kalınlığını belirlemek için seçtiği gösterge basıncı. P ile PS'yi karıştırmayın.

İç basınç PS'yi sürekli geçemez

Sınavda sorulmuş bir kural: iç basınç PS'yi sürekli olarak geçmemelidir. Ancak çalışma basıncı çok kısa sürelerle yüzde on oranında aşılır. Şıklarda 'sürekli yüzde on' görürseniz tuzak. Örnek: PS on bar ise çok kısa süreli olarak on bir bara çıkabilir.

Kapta ya da plakada en az 6 bilgi

Kapta ya da veri plakasında en az şu bilgiler bulunur: bar cinsinden PS, santigrat cinsinden Tmax ve Tmin, litre cinsinden kapasite V, imalatçının adı, tescilli ticari adı veya markası ve adresi, son olarak kabın tipi ve seri ya da parti kimlik bilgileri. Saydığınızda altı bent ediyor. Tasarım basıncı P bu listede yok, aklınızda olsun. Şıklarda asgari çalışma basıncı görürseniz o da listede yok; asgari olan yalnız sıcaklık, Tmin.

Plaka yeniden kullanılamaz, bilgi silinemez

Plakanın kendisi için de kural var: yeniden kullanılamayacak şekilde tasarlanır ve başka bilgilerin yazılabileceği kadar boş yeri olur. CE işareti ve ibareler kaba ya da plakaya görünür, okunaklı ve silinemez şekilde iliştirilir. Yani söküp başka bir kaba takılan plaka olmaz.

Talimatta plaka bilgisi var, seri no yok

Kabın yanında gelen talimatlar neyi içerir? Plakadaki bilgileri, ama seri ya da parti kimlik bilgileri hariç. Ayrıca kabın amaçlanan kullanımını ve güvenliği için bakım ve kurulum şartlarını. Talimat Türkçe ya da Bakanlığın kabul edeceği, kullanıcının kolayca anlayacağı bir dilde olmalı.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği (2014/29/AB), RG 03.11.2016/29877 (mevzuat.gov.tr no 23011); 4703 s. Kanun'a dayanır (m.3); 87/404/AT sayılı eski yönetmeliği (RG 30.12.2006/26392) yürürlükten kaldırmıştır (m.43).
• Ek-I 2(b) – tasarımda ayrıca: kabın iç kısmının muayenesi ve boşaltılması mümkün olur; mekanik özellikler kullanım süresince korunur; kap korozyona karşı yeterince korunur.
• Ek-I 2(c)(i): kap, kullanım güvenliğini bozabilecek gerilmelere maruz bırakılmaz. Ek-I 2(ç): dairesel ve boylamasına dikişler tam nüfuziyetli (veya eşdeğer) kaynakla yapılır.
• Ek-I 2.1: PS × V ≤ 3000 bar·L ise et kalınlığı hesaplama (2.1.1) veya deneysel (2.1.2) yöntemle; 3000 bar·L'yi aşarsa ya da Tmax 100 °C'yi geçerse yalnız hesaplama yöntemiyle belirlenir. Hesaplama basıncı, seçilen PS'den az olamaz (2.1.1-a).
• m.7: PS × V > 50 bar·L olan kaplar Ek-I temel güvenlik gereklerini karşılar; ≤ 50 bar·L olanlar genel kabul görmüş mühendislik ilkelerine göre tasarlanır.
• Ek-III 1.1 ve m.19: PS × V > 50 bar·L olan kaplarda CE işareti bulunur ve yılın son iki basamağı yazılır; CE işareti piyasaya arzdan önce iliştirilir, onu onaylanmış kuruluşun kimlik numarası izler (m.19/2-3).
• m.9/5-6: tip ve seri/parti kimlik bilgilerini ve imalatçının adı/markası ile iletişim adresini kaba imalatçı iliştirir; adreste tek bir iletişim yeri bulunur.
• Ek-III 3.2 semboller: Ph hidrostatik veya pnömatik test basıncı (bar); ReT azami çalışma sıcaklığındaki akma mukavemeti (N/mm²); KCV bükme kopma enerjisi (J/cm²); Rm gerilme mukavemeti (N/mm²).

Sık sorulan sorular

PS neyi ifade eder?

Azami çalışma basıncı; plakaya bar cinsinden yazılır

Tmin nasıl tanımlanır?

Kap etinin normal kullanımda erişebileceği en düşük sabit sıcaklık

Tmax plakaya hangi birimle yazılır?

°C (santigrat derece)

İç basınç PS'yi aşabilir mi?

Sürekli aşamaz; yalnız çok kısa sürelerle %10 oranında aşılır

Kapasite plakada hangi sembol ve birimle yer alır?

V, litre (L)

Tasarım basıncı P nedir?

İmalatçının et kalınlığını belirlemek için seçtiği gösterge basıncı

Veri plakası nasıl tasarlanır?

Yeniden kullanılamayacak şekilde; ek bilgiler için boş yeri olur

Talimatta yer almayan plaka bilgisi hangisidir?

Kabın seri veya parti kimlik bilgileri

Kaynaklar

• Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği, RG 03.11.2016/29877
• Basit Basınçlı Kaplar Yön. Ek-I m.2