Teneke Makası, Havya, Mengene, Çektirme ve Zımpara Ne İşe Yarar?

Ders notu: Teneke Makası, Havya, Mengene, Çektirme ve Zımpara Ne İşe Yarar?

Teneke makası: uzun sap, kısa ve küt bıçak

Teneke makası ise metal plakaları elle keser. Yapısı makasa benzer ama sapı makastan daha uzun, bıçakları daha kısa ve küttür. Bir de MEB'in kendi ölçme sorusundan bir tuzak: 'Teneke makası bulamazsak ince sacı kâğıt makasıyla kesebiliriz' ifadesi yanlış kabul ediliyor. Yani ince sac, kâğıt makasıyla kesilmez.

Havya: yüzeyi ısıtır, lehimi eritir

MEB modülüne göre havya, lehimleme yaparken birleşim yüzeyini ısıtan ve lehimi eriten elektrikli el aletidir. İki işi birden yapıyor: ısıtmak ve eritmek. Modül havyayı iki çeşit olarak sayar: kalem havya ve tabanca havya. Havyanın yanında iki yardımcı malzeme daha var. Havya altlığı, sıcak havya ucunun çevredeki maddelere ve kullanıcıya zarar vermesini önler. Lehim pompası ise eritilen lehimi içine çekerek lehimli malzemeyi sökmeyi kolaylaştırır. Bu ikisi havya değil, yardımcı malzeme.

Kalem havya mı, tabanca havya mı?

Kalem havyada uzun bir metal uç ve yalıtımlı bir tutma kısmı var; metal kısmın içindeki rezistans elektriği ısıya çevirir. Adı gibi kalem gibi tutulur, aşınan ucu sökülüp yenisi takılır. Tipik gücü 100 ile 240 watt arası; tetiğe benzer anahtarla iki ısı derecesi seçilir.

Mengene: bir çene sabit, diğeri hareketli

Mengene delme, kesme, vidalama ve eğeleme işlerinde iş parçasını tutar ve sabitler. Üzerinde iki çene var: biri sabit. Diğeri hareketli; kolu çevirdiğinizde vida döner ve hareketli çeneyi sabit çeneye yaklaştırır.

Çektirme: sıkı oturmuş parçayı söker

Çektirme ise tam tersi bir iş yapar: yerine sıkıca oturmuş parçayı söker. Dört parçayı ezberleyin: rulman, rulman yatağı, burç ve yağ conta halkası. MEB modülünün ölçme sorusundaki tuzak şu: 'iş parçasını tutmak ya da sabitlemek için kullanılır' tanımı çektirmeye yazılmış ve yanlış kabul edilmiş. O tanım mengenenin. Mengene tutar, çektirme söker.

Zımpara: boya kaldırır, aşındırarak şekil verir

Zımpara, ahşap gibi kolay şekillenen malzemelerde yüzeydeki boya gibi maddeleri kaldırmak ya da yüzeyden aşındırarak şekil vermek için kullanılır. Anahtar kelime aşındırma.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Bu konu bir mevzuat maddesine değil, MEB'in mesleki eğitim modülüne dayanır: MEB MEGEP Elektrik Elektronik Teknolojisi, El ve Güç Aletleri 522EE0016 (Ankara, 2011): 2.17 Makas, 2.18 Teneke Makası, 5 Lehimleme Malzemeleri (5.1 Lehim Pompası, 5.2 Kalem ve Tabanca Havya, 5.3 Havya Altlığı), 6.7 Mengene, 6.8 Çektirme, 6.9 Zımpara, 6.10 Giyotin Makası.
• Lehim pompası (5.1): Baskı devre kartında lehimle tutturulmuş malzemeyi, lehim katmanını kaldırarak sökmeyi kolaylaştırır; kaleme benzer, içinde bir yay, üzerinde yayı kurma ve serbest bırakma butonları vardır. Serbest bırakma butonuna basılınca eritilen lehim pompanın içine çekilir.
• Havya altlığı (5.3): Diğer adı havya sehpası. Kalem havyanın sıcak ucunun çalışma alanındaki maddelere ve kullanıcıya zarar vermesini önler; helezon şeklinde metal yaya benzer, önünde uç temizleme süngeri bölmesi olabilir. Lehimleme istasyonlarında da bulunur (modülün ölçme sorusunda “bulunmaz” ifadesi yanlış kabul edilir).
• 'Yardımcı malzeme' nitelemesi: 2007 baskısı (6.1): lehimleme için havya ve lehim yeterlidir, ancak daha kolay ve sağlıklı lehimleme için pasta, lehim pompası ve havya altlığı gibi yardımcı malzemelere ihtiyaç vardır.
• Uygulama önerileri (Öğrenme Faaliyeti-5): Havya sıcakken altlıkta durur; kirli uç temizleme süngeri, eğe veya zımparayla temizlenir; lehimlemede el şakası ve ani hareket yapılmaz; önce lehim teli, sonra havya yüzeyden uzaklaştırılır.
• Tabanca havya (5.2): Ucuna plastik şekillendirme ve kesme aparatları da takılabilir.
• Giyotin makası (6.10): Metal plakaları, uzun bıçağı plakanın kesilecek yüzeyinin tamamına uygulayarak düzgün keser; elle veya makineyle çalışır. “Plakaların sadece bir kısmı kesilebilir” ifadesi modülün ölçme sorusunda yanlıştır.
• Ölçme tuzağı (Öğrenme Faaliyeti-6, soru 6): “Çektirmeler … iş parçasını tutmak ya da sabitlemek için kullanılır” ifadesi YANLIŞ; bu mengenenin tanımıdır. Soru 7 (zımpara tanımı) DOĞRU. Çektirmenin rulman, rulman yatağı, burç ve yağ conta halkalarını çıkardığını söyleyen ifade ise Modül Değerlendirme soru 14'te DOĞRU kabul edilir.

Sık sorulan sorular

Teneke makası yoksa ince sac kâğıt makasıyla kesilir mi?

Hayır. MEB modülünün ölçme sorusunda bu ifade yanlış kabul edilir.

Havya lehimlemede hangi iki işi yapar?

Birleşim yüzeyini ısıtır ve lehimi eritir; elektrikli el aletidir.

Tabanca havyada ısı nasıl ayarlanır?

Tetiğe benzer anahtarla iki ısı derecesi seçilir; tipik gücü 100–240 W.

Kalem havyanın ucunu ne ısıtır?

Metal kısımdaki rezistans: elektriği ısıya dönüştürür.

Havya altlığı ne işe yarar?

Sıcak havya ucunun çevreye ve kullanıcıya zarar vermesini önler.

Mengene hangi işlerde iş parçasını sabitler?

Delme, kesme, vidalama ve eğelemede; bir çenesi sabit, diğeri hareketli.

Çektirme hangi parçaları çıkarır?

Rulman, rulman yatağı, burç ve yağ conta halkası.

Ahşapta boyayı kaldıran gereç hangisi?

Zımpara; yüzeyden aşındırarak şekil de verir.

Kaynaklar

• MEB MEGEP El ve Güç Aletleri 522EE0016
• MEB MEGEP El ve Güç Aletleri
• TDK Güncel Türkçe Sözlük, 'mengene' maddesi, 1. anlam
• TDK Güncel Türkçe Sözlük, 'çektirme' maddesi, 6. anlam
• TDK Güncel Türkçe Sözlük, 'havya' maddesi