İSG Risk Skoru Hesaplama 2026 — Fine-Kinney & L-Tipi Matris
İSG Risk Skoru iki temel formülle hesaplanır:
🎯 Fine-Kinney: Risk = Olasılık × Şiddet × Frekans (0-10.000 skala)
📊 L-Tipi 5×5 Matris: Risk = Olasılık × Şiddet (1-25 skala)
🔧 Fine-Kinney ağır sanayi ve inşaatta, L-Tipi ofis ve hizmet sektöründe yaygın. 6331 sayılı Kanun her ikisini de kabul eder.
Risk değerlendirmesi, 6331 sayılı İSG Kanunu'nun kalbidir. Her işveren, işyerindeki tehlikeleri belirlemek, riski ölçmek ve önlem hiyerarşisine göre kontrol etmekle yükümlüdür. Bu sayfada Türkiye'de en yaygın kullanılan iki metod olan Fine-Kinney ve L-Tipi 5×5 Matris için interaktif hesaplayıcı, gerçek örnekler, metodoloji karşılaştırması ve risk kontrol hiyerarşisi bulacaksın.
🧮 Hesaplayıcı 1 — Fine-Kinney Metodu
Fine-Kinney Risk Seviyeleri
| Risk Skoru | Seviye | Aksiyon |
|---|---|---|
| < 20 | Kabul Edilebilir | İzleme yeterli, ek önlem gerekmez |
| 20 – 70 | Anlamlı Risk | Yıllık takip, prosedür güncelleme |
| 70 – 200 | Önemli Risk | Önlem alınmalı, aylık kontrol |
| 200 – 400 | Yüksek Risk | Kısa vadeli aksiyon, haftalık kontrol |
| > 400 | Tolere Edilemez | İş durdurulur, önlem doğrulanmadan başlanmaz |
🧮 Hesaplayıcı 2 — L-Tipi 5×5 Matris
5×5 Risk Matrisi
Yatay eksen Şiddet, dikey eksen Olasılık. Seçtiğin hücre çerçeveli olarak vurgulanır.
⚖️ Fine-Kinney vs L-Tipi Matris — Karşılaştırma
| Özellik | Fine-Kinney | L-Tipi 5×5 Matris |
|---|---|---|
| Formül | O × Ş × F (3 faktör) | O × Ş (2 faktör) |
| Skor Aralığı | 0,05 – 10.000 | 1 – 25 |
| Maruziyet | Ayrı faktör olarak dahil | Olasılık içinde eritilir |
| Hassasiyet | Yüksek — geniş skala | Orta — 25 kombinasyon |
| Hız | Orta (3 değer sorgulanır) | Hızlı (2 değer) |
| Kullanım Kolaylığı | Uzmanlık gerektirir | Yeni başlayanlar için ideal |
| Yaygın Sektörler | İnşaat, madencilik, kimya, ağır sanayi | Ofis, hizmet, perakende, küçük işletme |
| Görsel Sunum | Sayısal skala | Renkli 5×5 grid |
| Mevzuat Uyumu | 6331 uyumlu, TS 18001/ISO 45001 | 6331 uyumlu, TS 18001/ISO 45001 |
| Aksiyon Kesinliği | 5 seviye, keskin sınırlar | 3 seviye, geniş bantlar |
🎯 Ne Zaman Hangi Metod?
Fine-Kinney tercih edilir
- İnşaat sektörü — yüksekte çalışma, iskele, kazı, elektrik
- Kimya ve petrokimya — tehlikeli kimyasal, patlayıcı ortam (ATEX)
- Madencilik — yer altı çalışması, göçük, gaz
- Metal sanayii — döküm, kaynak, pres, CNC
- Enerji sektörü — YG elektrik, türbin, kazan
- Maruziyet süresi kritik olan tüm işler (gürültü, titreşim, kimyasal)
L-Tipi 5×5 tercih edilir
- Ofis ve büro — ergonomi, yangın, elektrik, ekran
- Perakende ve mağaza — düşme, kayma, malzeme taşıma
- Hizmet sektörü — sağlık (düşük risk), eğitim, otel
- Küçük işletmeler — 10-50 çalışanlı, sınırlı İSG bütçesi
- Hızlı ön değerlendirme — yeni işyeri açılışı, denetim öncesi
- Tehlike sınıfı "az tehlikeli" olan tüm işyerleri
📋 10 Gerçek İş Tehlikesi Örneği
🧭 Risk Kontrol Hiyerarşisi (STOP Prensibi)
Risk skoru ne olursa olsun, kontrol önlemleri sırayla uygulanır. KKD atlanabilecek adım değil, en son çaredir. 6331 sayılı Kanun ve ISO 45001 bu hiyerarşiyi zorunlu kılar.
- Eliminasyon (Yok Etme): Tehlikenin kaynağını tamamen ortadan kaldır. Örn: manuel taşımayı kaldır, otomatik transfer kur. En etkili yöntem.
- İkame (Substitution): Tehlikeli olanı daha az tehlikeliyle değiştir. Örn: solvent bazlı boyayı su bazlıyla, asbestli izolasyonu mineral yünle değiştir.
- Mühendislik Kontrolleri: Kaynağa yönelik teknik çözüm. Örn: lokal aspirasyon, ses yalıtımlı kabin, makine koruma, otomatik durdurma.
- Yönetsel (İdari) Kontroller: Prosedür, eğitim, iş rotasyonu, işaretleme, çalışma izni sistemi. Örn: yüksekte çalışma izin sistemi, güvenli iş talimatı.
- Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Son savunma hattı. Baret, gözlük, eldiven, kulaklık, emniyet kemeri. Diğer 4 basamak uygulanmadan atlanamaz.
🔬 Diğer Risk Metodolojileri (Kısa Özet)
FMEA — Hata Türü ve Etkileri Analizi
RPN = Şiddet × Olasılık × Tespit edilebilirlik. Otomotiv, medikal cihaz, üretim hattı. Proaktif hata önleme.
HAZOP — Tehlike ve Çalışabilirlik
Kılavuz kelimeler (No, More, Less, Reverse, As well as) ile proses sapmaları belirlenir. Petrokimya, ilaç, gıda.
LOPA — Koruma Katmanları Analizi
Her senaryo için bağımsız koruma katmanlarının yeterliliğini ölçer. IEC 61511 uyumlu SIL belirleme için.
JHA / JSA — İş Güvenliği Analizi
İş adım adım parçalanır, her adım için tehlike ve kontrol tanımlanır. What-If soru tekniği. Saha operasyonları.
Bow-Tie (Papyon)
Ana olay ortada, solda nedenler, sağda sonuçlar. Koruyucu ve azaltıcı bariyerler görsel. Havacılık, offshore.
ETA / FTA — Olay/Hata Ağacı
ETA olaydan sonuca, FTA sonuçtan nedene doğru mantık ağacı kurar. Nükleer, savunma, karmaşık sistemler.
📅 Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenir?
| Tehlike Sınıfı | Yenileme Süresi | Örnek Sektörler |
|---|---|---|
| Çok Tehlikeli | 2 yıl | Madencilik, inşaat, kimya, metal |
| Tehlikeli | 4 yıl | Otel, hastane, mağaza (bazı alt kollar) |
| Az Tehlikeli | 6 yıl | Ofis, eğitim, muhasebe, danışmanlık |
📊 Risk Değerlendirmesi Dokümanında Bulunması Gerekenler
- İşyeri unvanı, adresi, NACE kodu, tehlike sınıfı
- Risk değerlendirmesi ekip üyeleri (İSG uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi, işveren)
- Kullanılan metod (Fine-Kinney / L-Tipi / hibrit)
- Her tehlike için: tanım, kaynağı, etkilenen kişi/bölge, mevcut kontroller, skor
- Önerilen ilave kontroller, sorumlu, termin, revize skor
- Onay imzaları ve tarih
- Yenileme takvimi ve tetikleyici olaylar
📲 İSG Risk Değerlendirmesi Uzmanı Ol
İSG Akademi'de risk yönetimi, Fine-Kinney, L-Tipi, FMEA konularında 320+ soru. A/B/C İSG uzmanlığı sınavına hazırlık modülleri.
📱 App Store 📱 Google Play🔗 İlgili Sayfalar
- 📜 İSG Risk Değerlendirme Yönetmeliği (Tam Metin)
- 🎯 Fine-Kinney Metodu Detaylı Anlatım
- 📊 L-Tipi 5x5 Matris Örnekleri
- 🔬 FMEA Nedir? Hata Türü ve Etkileri Analizi
- ⚗️ HAZOP Analizi Rehberi
- 🧭 Risk Kontrol Hiyerarşisi (Eliminasyon → KKD)
- 🦺 KKD Seçim Rehberi 2026
- 👷 İSG Uzmanının Görev ve Yetkileri
- 📚 6331 sayılı İSG Kanunu Özeti
- 🌐 ISO 45001 İSG Yönetim Sistemi
- 📝 İSG Klasik Sınav Soruları (28 kategori)
- 🎯 İSG Sınav Merkezi (Ana Hub)
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Fine-Kinney risk skoru nasıl hesaplanır?
Fine-Kinney metodunda risk skoru üç faktörün çarpımıyla bulunur: Risk = Olasılık × Şiddet × Frekans. Olasılık 0,1-10 arası, Şiddet 1-100 arası, Frekans (maruziyet) 0,5-10 arası değer alır. Sonuç 0-10.000 arası bir skordur; <20 kabul edilebilir, 20-70 anlamlı, 70-200 önemli, 200-400 yüksek, >400 tolere edilemez risk olarak sınıflanır.
L-Tipi 5×5 matris nedir?
L-Tipi matris, Olasılık (1-5) ile Şiddet (1-5) skorlarının çarpımıyla 1-25 arası risk skoru üreten basit bir yöntemdir. Adını risk matrisinin L şeklindeki eksen düzeninden alır. 1-6 düşük, 7-12 orta, 13-25 yüksek risk olarak sınıflanır. Türkiye'de KKD, ofis ve küçük işletmelerde en yaygın kullanılan metottur.
Fine-Kinney mi L-Tipi matris mi kullanmalıyım?
Fine-Kinney, maruziyet süresini (frekansı) hesaba kattığı için ağır sanayi, inşaat, madencilik, kimya, tehlikeli kimyasallar ve yüksek riskli iş kollarında tercih edilir. L-Tipi 5×5 matris, ofis işleri, hizmet sektörü, küçük işletmeler ve hızlı ön değerlendirme için uygundur. 6331 sayılı Kanun her ikisini de kabul eder — metod seçimi işverene bırakılmıştır.
Risk skoru 400'ün üzerindeyse ne yapılır?
Fine-Kinney'e göre 400+ risk skoru "tolere edilemez risk" anlamına gelir. Bu durumda iş derhal durdurulmalı, çalışan tehlikeli alandan çekilmeli, kontrol önlemleri (eliminasyon, ikame, mühendislik) alınıp doğrulanana kadar faaliyete devam edilmemelidir. 6331 sayılı Kanun md.25 kapsamında iş durdurma yetkisi vardır.
Risk kontrol hiyerarşisi nedir?
Risk kontrol hiyerarşisi 5 basamaklıdır: 1) Eliminasyon (tehlikeyi ortadan kaldır), 2) İkame (daha az tehlikeliyle değiştir), 3) Mühendislik önlemleri (havalandırma, koruma, otomasyon), 4) Yönetsel önlemler (prosedür, eğitim, işaretleme), 5) KKD (kişisel koruyucu donanım). KKD en son çare olup ilk 4 basamak uygulanmadan atlanamaz.
Risk değerlendirmesi ne sıklıkla yenilenir?
İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre risk değerlendirmesi tehlike sınıfına göre yenilenir: çok tehlikeli iş yerlerinde 2 yıl, tehlikeli iş yerlerinde 4 yıl, az tehlikeli iş yerlerinde 6 yılda bir. Ayrıca iş kazası, yeni ekipman, yeni süreç, çalışan sayısı değişikliği gibi durumlarda derhal güncellenir.
FMEA ve HAZOP nedir?
FMEA (Failure Mode and Effects Analysis) hata türü ve etkileri analizidir; Risk Öncelik Sayısı (RPN) = Şiddet × Olasılık × Tespit edilebilirlik ile hesaplanır. Otomotiv, medikal cihaz ve üretim hattında yaygındır. HAZOP (Hazard and Operability Study), kimya ve proses endüstrisinde kılavuz kelimelerle (No, More, Less, Reverse) tehlike belirleme yöntemidir. Her ikisi de yüksek riskli tesislerde detaylı analiz için kullanılır.
Risk değerlendirmesini kim yapar?
Risk değerlendirmesi ekip çalışmasıdır. Ekipte işveren veya vekili, İSG uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi ve destek elemanları yer alır. Küçük işletmelerde OSGB'nin görevlendirdiği uzman/hekim koordinasyonu sağlar. Ekip üyelerinin risk değerlendirme eğitimi almış olması beklenir. Doküman tüm ekip tarafından imzalanır ve işveren onayı ile yürürlüğe girer.
