6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Özeti – ISG Sınavı Rehberi

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbiri almak, organizasyonu yapmak, gerekli araç ve gereçleri sağlamak zorundadır. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukları giderir. Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır. Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne alır.

İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yönünden alması gereken tedbirlerde uyması gereken ilkeler belirlenmiştir. Risklerden kaçınmak, kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek, risklerle kaynağında mücadele etmek, işin kişilere uygun hale getirilmesi, teknik gelişmelere uyum sağlanması, tehlikeli olanın tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirilmesi, toplu korunma tedbirlerine kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik verilmesi ve çalışanlara uygun talimatların verilmesi bu ilkelerin başında gelir.

İşveren; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli (DSP) görevlendirmekle yükümlüdür. On ve daha az çalışanı olan az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü, Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara göre yerine getirilebilir. İşveren, bu hizmetleri işyerinde kendisi sağlayabileceği gibi ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden (OSGB) de temin edebilir. Ancak hizmetin dışarıdan alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

İş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri; işyerinde iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili alınması gereken tedbirleri işverene yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür. Bu profesyoneller, görevlerini mesleğin gerektirdiği etik ilkeler ve mesleki bağımsızlık içinde yürütürler. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, görevlendirildiği işyerinde göreviyle ilgili mesleki gelişmeleri izlemek, edindiği bilgi ve becerilerini iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesinde kullanmakla yükümlüdür. Bildirilen eksikliklerin acil durdurmayı gerektirmesi veya hayati tehlike arz etmesi halinde konu işverenle birlikte Bakanlığa bildirilir.

İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak zorundadır. Risk değerlendirmesi yapılırken işyerinde bulunan tüm tehlike kaynakları belirlenir, bu tehlikelerden kaynaklanan riskler analiz edilir ve derecelendirilir, risk kontrol tedbirlerine karar verilir. Risk değerlendirmesinde çalışanların görüşleri alınır. Risk değerlendirmesi, tehlike sınıfına göre yenilenir: çok tehlikeli işyerlerinde 2 yılda bir, tehlikeli işyerlerinde 4 yılda bir, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir.

İşveren; çalışma ortamı, kullanılan maddeler, iş ekipmanı ile çevresel faktörleri dikkate alarak meydana gelebilecek acil durumları önceden değerlendirmek, çalışanları ve çalışma çevresini etkilemesi mümkün acil durumları belirlemek ve bunların olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler almak zorundadır. Acil durumlarla mücadele için işyerinin büyüklüğü ve taşıdığı özel tehlikelere uygun nitelikte ve yeterli sayıda ekipman ve malzeme sağlanır. Ayrıca acil durumlarda ilk yardım, tahliye, yangınla mücadele konularında uygun donanıma sahip ve bu konularda eğitimli yeterli sayıda çalışan görevlendirilir.

Ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği kuruluna (kurul yoksa işverene) başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasını talep edebilir. Kurul veya işveren bu talebi acilen değerlendirir, karar verir ve durumu tutanakla kayıt altına alır. Çalışanlar ciddi ve yakın bir tehlike durumunda gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Bu süre içinde çalışanların ücretinde ve haklarında herhangi bir kesinti yapılamaz. Çalışanların çalışmaktan kaçındığı dönemdeki ücretleri ve hakları korunur.

İşveren; çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimini yaptırmak zorundadır. Sağlık muayeneleri; işe girişte, iş değişikliğinde, iş kazası veya meslek hastalığı sonrası işe dönüşte, işin devamı süresince belirli periyotlarla ve işten ayrılışta yapılır. Tehlike sınıfına göre periyodik muayene süreleri değişir: az tehlikeli işyerlerinde en geç 5 yılda bir, tehlikeli işyerlerinde en geç 3 yılda bir, çok tehlikeli işyerlerinde en geç yılda bir yapılmalıdır.

İşveren; çalışanları ve çalışan temsilcilerini işyerinde karşılaşılabilecek sağlık ve güvenlik riskleri, koruyucu ve önleyici tedbirler, kendi görev ve sorumlulukları, ilk yardım, olağanüstü durumlar, yangınla mücadele ve tahliye işleri konusunda görevlendirilen kişiler hakkında bilgilendirmek zorundadır. Başka işyerlerinden çalışmak üzere gelen çalışanlara da gerekli bilgilendirme yapılmalıdır.

İşveren; çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almasını sağlamak zorundadır. Bu eğitimler; işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi halinde ve yeni teknoloji uygulamaya konulduğunda verilmelidir. Eğitimler, değişen ve yeni ortaya çıkan risklere uygun olarak yenilenir ve gerektiğinde düzenli aralıklarla tekrarlanır. Eğitim süreleri tehlike sınıfına göre değişir: az tehlikeli 8 saat, tehlikeli 12 saat, çok tehlikeli 16 saat.

İşveren; iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda çalışanların ve çalışan temsilcilerinin görüşlerini almak ve katılımlarını sağlamakla yükümlüdür. Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği konularında teklif getirme hakkı tanınır. Bu konularda yapılacak toplantılara ve görüşmelere çalışan temsilcileri katılır.

Çalışanlar; aldıkları eğitim ve işverenin talimatları doğrultusunda, kendilerinin ve diğer çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür. İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tehlikeli madde, taşıma ekipmanı ve diğer üretim araçlarını kurallara uygun şekilde kullanmak, güvenlik donanımlarını doğru olarak kullanmak, işyerinde sağlık ve güvenlik için ciddi ve yakın bir tehlike oluşturan durumları derhal işverene veya çalışan temsilcisine bildirmek çalışanların yükümlülükleri arasındadır.

İşveren; iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalara katılma, çalışmaları izleme, tedbir alınmasını isteme, tekliflerde bulunma ve benzeri konularda çalışanları temsil etmeye yetkili bir veya daha fazla çalışan temsilcisi görevlendirir. Çalışan temsilcisi sayısı: 2-50 çalışanı olan işyerlerinde 1, 51-100 çalışanı olan işyerlerinde 2, 101-500 çalışanı olan işyerlerinde 3, 501-1000 çalışanı olan işyerlerinde 4, 1001-2000 çalışanı olan işyerlerinde 5, 2001 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde 6 temsilci belirlenir.

Elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere İSG kurulu oluşturmak zorundadır. Kurul; işveren veya işveren vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, insan kaynakları/personel/sosyal işler müdürü, çalışan temsilcisi ve varsa sivil savunma uzmanından oluşur. Kurul ayda en az bir kere toplanır. Kurul kararları, işverene yazılı olarak bildirilir ve işveren bu kararların uygulanmasını sağlar.

Birden fazla işverenin bulunduğu aynı çalışma alanında; her işveren kendi kontrol alanında sorumlu olmakla birlikte, işverenler iş sağlığı ve güvenliği alanında koordinasyon içinde çalışmak zorundadır. İşyerinde asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu hallerde asıl işveren, alt işverenin çalışanlarının sağlık ve güvenliğini de gözetir. Asıl işveren ve alt işveren, birbirlerinin çalışma ortamından kaynaklanan risklerden etkilenmemesi için gerekli tedbirleri alır.

Bu kanun hükümlerinin uygulanmasının izlenmesi ve teftişi, iş müfettişleri tarafından yapılır. İş müfettişleri, işyerlerini her zaman, önceden haber vermeksizin denetleyebilir. İşverenler ve çalışanlar, iş müfettişlerinin görevlerini yapmaları sırasında gerekli olan her türlü bilgi, belge ve dokümanı vermek, işyerinin her yerine girme hakkını tanımak ve çalışanlarla görüşme yapmasına imkan sağlamak zorundadır.