Zımba, Maket Bıçağı, Çekiç, Tokmak ve El Breyzi Ne İşe Yarar?

Ders notu: Zımba, Maket Bıçağı, Çekiç, Tokmak ve El Breyzi Ne İşe Yarar?

Zımba: delik, işaret ve pim işi

Zımbayla başlayalım. El ve kol zımbaları insan gücüyle çalışır ve genellikle ince parçalara delik açar. Önemli nokta şu: zımbayla delme talaşsızdır, matkapla delme ise talaşlı bir yöntemdir. Pim çıkartma zımbası ise pim, perçin gibi birleştirme elemanlarını yerinden çıkarır.

Maket bıçağı neden hep keskin kalır?

Maket bıçağı çakıya göre daha keskindir. Peki hep keskin kalmasını ne sağlıyor? Ucu kesmez hâle gelince kırılıyor ve keskin kısım devreye giriyor. Bıçağı değiştirilebildiği için bileme diye bir derdi yok. Yalnız dikkat: fazla kuvvet uygularsanız ucu çabuk kırılabilir.

Çekiç 100–1500 gram; daha ağır işte balyoz

Çekiçlerin ağırlığı yüz ile bin beş yüz gram arasında değişir; daha ağır işler için balyoz kullanılır. Baş malzemesi işe göre seçilir. Lastik çekiç, kaportadaki küçük darbeyi boyaya zarar vermeden düzeltir. Plastik çekiç döküm motor kapağı ve pervane yerleştirmede, trafo sacı düzeltmede kullanılır. Lastik ve plastiğin zayıf kaldığı yerde kurşun ve pirinç çekiç gelir. Çivi çakma, kalın metal düzeltme ve keskiyle, murçla tamirat ise demir ve çelik çekicin işidir.

Çekiç sapı oynamamalı, baş fırlamamalı

Çekiçte iş güvenliğinin kalbi saptır. Sap yerinde oynamamalı. Başın fırlamaması için sap ucuna kama çakılır ya da baş yandan delinip sapa vidalanır. Sapta ele zarar verecek çatlak ve çıkıntı olmamalı. Baş ve sap yağlı olmamalı, çünkü kayar; hem iş bozulur hem yaralanma olur. Gevşek, oynayan sap emniyetsizdir: sap ve kama yenilenir.

Tokmak: tahta, plastik, fiber ya da deri

Tokmak tahta, plastik, fiber ya da deriden olabilir. İnce sac parçaların serbest bükülmesinde kullanılır. Ahşap tokmak sert ağaçtan tornada yapılır; taş oymada, tıpkı madırga gibi, kalemlere darbe vurmak için kullanılır. Madırga da saplı bir vurma aletidir, kalem değildir; karıştırmayın. Bir de şunu not edin: alüminyumda plastik, deri gibi yumuşak gereçten yapılmış çekiç kullanılır.

El breyzi delici bir alettir

Gelelim el breyzine. MEB kaynakları el breyzini kırıcı-delici matkap olarak tanımlıyor. Delik deler; kırma konumuna alınıp kırıcı uç takılınca kırma da yapar. Darbeli, darbesiz, çift devirli ve devir ayarlı çeşitleri var. Yuvaya takılan uçlarla biçme, cilalama, parlatma da yapılabilir, ama asıl işi delmektir. Şarjlı el breyzi bataryalıdır, şebekeden çalışan darbeli breyz kadar güçlü değildir, çoğunlukla ahşap ve plastik deler. Metali kesmek, malzemeye şekil vermek ise spiral, yani avuç taşlamanın asıl işidir.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Mevzuat bağlantısı: El aletleri de iş ekipmanıdır: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. m.4/1-f'ye göre iş ekipmanı "işin yapılmasında kullanılan herhangi bir makine, alet, cihaz, teçhizat, tesis ve tesisat"tır.
• Yapı İşlerinde İSG Yön. Ek-4 (A) md.8: Yüksekte yapılan çalışmalarda kullanılan el aletleri ve diğer malzemelerin düşmelerini engelleyecek tedbirler alınır.
• Yapı İşlerinde İSG Yön. Ek-4 (B) Bölüm II md.49: Mekanik el aletleri dahil güçle çalışan ekipman; ergonomi dikkate alınarak yeterli sağlamlıkta tasarlanmış, her zaman iyi çalışır durumda, doğru kurulmuş olmalı ve yalnız tasarlandığı işte, uygun eğitim almış kişilerce kullanılmalıdır.
• Çekiç kullanımı (MEGEP Temel El Aletleri 2014, 2.7; Sac Metal İşlemleri 1.1.10): Başka kişiler vurulacak nesneyi tutmamalı; işe uygun boyut ve tipte çekiç seçilmeli; çekiç başı yüzeyleri çatlak, çizik ve bozuk olmamalı. Çekiç sapı başa kama yardımıyla takılır.
• Plastik çekiç (2011, 2.12): Metal plakalara zarar vermeden şekil verme ve cihaz/makinelere tespit pimlerini yerleştirme.
• Metal çekiç türleri (2011, 2.13): taş, yontma, keserli, markalama ve raspa (sıyırma) çekici.
• Maket bıçağı (2011, 2.10): Çoğunlukla kâğıt, karton, duvar kâğıdı, muşamba, kumaş ve döşeme malzemesi keser; bıçağı plastik ya da alüminyum tutma kısmının içine sürülerek gizlenir.
• Zımba ile delik (MEGEP Perçinleme 1.2.6): Çok sayıda perçinleme yapılacaksa delikler zımbalama ile açılır; zımbayla delinen parçalardaki iç gerilmeler tavlama ile giderilir.

Sık sorulan sorular

Zımbayla delme talaşlı mı, talaşsız mı?

Talaşsız. El ve kol zımbaları genellikle ince parçayı deler.

Karşılaştırma zımbası ne işe yarar?

Konik ucuyla montajda pim ve cıvata yuvalarını karşı karşıya getirir.

Maket bıçağı nasıl hep keskin kalır?

Kesmeyen ucu kırılır; bıçağı değiştirilir, bileme gerekmez.

Çekiç ağırlıkları hangi aralıktadır?

100–1500 gram. Daha ağır işler için balyoz kullanılır.

Çekiç başının fırlaması nasıl önlenir?

Sap ucuna kama çakılır ya da baş yandan delinip sapa vidalanır.

Ahşap tokmak ne için kullanılır?

Taş oymada kalemlere vurmak için; sert ağaçtan tornada yapılır.

El breyzi hangi alettir?

Kırıcı-delici matkap: delik deler, kırıcı uç takılınca kırar.

Kaynaklar

• MEB MEGEP El ve Güç Aletleri
• MEB MEGEP Uçak Bakım – Sac Metal İşlemleri
• MEB MEGEP El ve Güç Aletleri
• MEB MEGEP Metal Teknolojisi – Delme ve Havşa Açma
• MEB MEGEP İnşaat Teknolojisi – Taş Oyma
• MEB MEGEP Tekstil Teknolojisi – Temel El Aletleri