Periyodik Kontrolde Yük Testi: Statik ve Dinamik Test Katsayısı Kaçtır?

Ders notu: Periyodik Kontrolde Yük Testi: Statik ve Dinamik Test Katsayısı Kaçtır?

Test yükü hangi kapasiteden hesaplanır?

Önce iki kavramı ayıralım. Kaldırma kapasitesi, üreticinin belirleyip ekipmanın etiketine yazdığı en yüksek çalışma yüküdür. İşletme kapasitesi ise işletmenin o ekipmanı kullandığı en yüksek yüktür ve kaldırma kapasitesinden düşük olmak zorundadır. Ekipmanı etiketteki değerin altında kullanıyorsanız, işletme kapasitesini görünecek şekilde işaretlemeniz gerekir.

Yılda bir mi, üç yılda bir mi?

Yönetmelik iki ayrı yük testi öngörüyor. Birincisi azami yılda bir, her periyodik kontrolde yapılır ve işletme kapasitesiyle yapılır; işletme kapasitesi belirlenmemişse kaldırma kapasitesiyle. İkincisi azami üç yılda bir ya da her önemli bakım ve onarımdan sonra yapılır; burada kaldırma kapasitesi, şimdi göreceğimiz katsayılarla birlikte dikkate alınır.

Statik 1,5 ya da 1,25; dinamik 1,1

Genel kural şöyle: statik test katsayısı elle işletilen kaldırma ekipmanları ve aksesuarlarında bir buçuk, diğerlerinde bir virgül yirmi beş. Dinamik test katsayısı ise tek bir değer: bir virgül bir. Elle işletilen en yüksek katsayıyı alır, dinamik hep en küçüğüdür. Bunun genel kural olduğunu da unutmayın: Bakanlığın o ekipmana özgü yayımladığı periyodik kontrol dokümanı yoksa, test yükünü periyodik kontrolü yapmaya yetkili kişi standartlara ve ekipmanın çalışma prensibine bakarak belirler.

2.000 kg'lık vinçte test yükleri

Kaldırma kapasitesi iki bin kilogram olan, elle işletilmeyen bir vinç düşünün. Statik test: iki bin çarpı bir virgül yirmi beş, iki bin beş yüz kilogram. Dinamik test: iki bin çarpı bir virgül bir, iki bin iki yüz kilogram. Aynı vinç elle işletilen olsaydı statik test yükü üç bin kilogram olurdu.

Alet kullanmadan, gözle görülen kusurlar

Gelelim gözle muayeneye. Yönetmelikteki tanım: iş ekipmanının herhangi bir alet ya da cihaz kullanılmadan, basit yöntemlerle gözle görülebilir kusurlarının belirlenmesi. Kullanım sırasında ekipmana çatlak, gevşemiş bağlantılar, parçalardaki deformasyon, aşınma, korozyon ve benzeri belirtiler bakımından bakılır.

Gözle muayeneyi operatör yapar

Tuzak şurada: gözle muayeneyi periyodik kontrol yetkilisi değil, operatör ya da ekipmanı ve işlevlerini bilen personel yapar ve kayda geçirir. Test ve tahribatsız muayeneler dışında ekipman günlük muayeneden geçer, fonksiyonları da denenir. Çatlak, aşırı aşınma gibi bir kusur görülürse ekipman kullanım dışı bırakılır ve derhal periyodik kontrole tabi tutulur.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. (RG 25.04.2013/28628). EK-III, RG 23.12.2025/33116 ile baştan değişti; değişiklik yönetmeliği yayımı tarihinde yürürlüğe girdi (m.8).
• Tanımlar (m.4/1): (e) gözle muayene; (h) işletme kapasitesi; (ı) kaldırma kapasitesi; (j) muayene: ölçüm, inceleme ve/veya deneme yöntemiyle teknik kriterlere göre durumun kontrolü.
• Ek-III 2.2.1: standartlarda aksi belirtilmedikçe her periyodik kontrolde muayene yapılır; (a) azami yılda bir işletme kapasitesiyle (belirlenmemişse kaldırma kapasitesiyle) yük testi; (b) azami 3 yılda bir veya her önemli bakım ve onarımdan sonra kaldırma kapasitesi ve katsayılarla yük testi.
• Ek-III 2.2.1.1: katsayılar "genel bir kural"dır; Bakanlığın ekipmana özgü periyodik kontrol dokümanı yoksa yetkili kişi standartları ve çalışma prensibini (karşı ağırlıklı denge, kaldırma kapasitesinin yük kolundaki konuma göre değişmesi vb.) değerlendirerek test yükünü belirler.
• Ek-III 2.2.1.2 (aynen): "Karşı ağırlıklı denge prensibi ve/veya kaldırma kapasitesinin yük kolundaki konuma göre değişen ve taşıyıcı alanı (kabin, platform ve benzeri) kişilerin kaldırılması için tasarlanan iş ekipmanlarında işletme kapasitesi belirlenemez."
• Ek-III 2.2.3: muayene ve testlere ek olarak tahribatsız muayene uygulanabilir; raporları periyodik kontrol raporunun ekinde saklanır.
• Ek-III 2.2.5: kaldırma kapasitesinin altında kullanılacak araçta işletme kapasitesi görünecek şekilde işaretlenir; işletme kapasitesinin üstünde yük kaldırılacaksa araç, kaldırılacak yük esas alınarak teste tabi tutulmadan kullanılamaz.
• Ek-III 1.3–1.3.4: her çalışmaya başlamadan önce operatör kontrolü; gözle muayene ve fonksiyon denemesi kayıt altına alınır; bakım ve onarımlar kayda geçirilir ve ekipmanın kullanım ömrü boyunca saklanır.

Kaynaklar

• İş Ekipmanları Yön. Ek-III 2.2.1.1
• RG 23.12.2025/33116 Değişiklik Yönetmeliği MADDE 1; yönetmelik sonundaki yayım tablosu
• Makina Emniyeti Yön.