Basınçlı Kapta Hidrostatik Test Basıncı Nedir? Kontrolü Kim Yapar?

Ders notu: Basınçlı Kapta Hidrostatik Test Basıncı Nedir? Kontrolü Kim Yapar?

Azami basınç mı, işletme basıncı mı?

Önce iki kavramı ayıralım. Azami basınç, üreticinin belirleyip ekipmanın etiketine yazdığı en yüksek çalışma basıncıdır. İşletme basıncı ise işletmenin o ekipmanı kullandığı en yüksek basınçtır ve azami basınçtan düşük olmak zorundadır. Kabı etiketteki değerin altında kullanıyorsanız işletme basıncını kap üzerinde görünecek şekilde işaretlemeniz gerekir.

Hidrostatik test: yılda bir mi, üç yılda bir mi?

Yönetmelik iki ayrı hidrostatik test öngörüyor. Birincisi azami yılda bir, her periyodik kontrolde yapılır: işletme basıncı belirlenmişse işletme basıncıyla, belirlenmemişse azami basınçla. İkincisi azami üç yılda bir ya da her önemli bakım ve onarımdan sonra yapılır ve üretim standardındaki test basıncıyla yapılır. Bir de şunu ekleyelim: standartta aksi yoksa her periyodik kontrolde muayene de yapılır.

Standartta değer yoksa: azami basınç × 1,5

Peki üretim standardında test basıncı yazmıyorsa? O zaman azami basıncın bir buçuk katı alınır. Tuzak şurada: bir buçuk, işletme basıncıyla değil, etiketteki azami basınçla çarpılır. Kaldırma ekipmanlarındaki yük testine benziyor ama orada katsayı kaldırma kapasitesiyle çarpılır: statik testte elle işletilende bir buçuk, diğerlerinde bir virgül yirmi beş; dinamik testte bir virgül bir. Basınçlı kapta ise kural tek: azami basınç çarpı bir buçuk.

10 bar'lık tankta iki test basıncı

Etiketinde azami on bar yazan bir tank düşünün, işletme sekiz bar olarak belirlenmiş, standartta test basıncı yok. Yıllık test işletme basıncıyla: sekiz bar. Üç yıllık test: on çarpı bir buçuk, on beş bar. Sekizi bir buçukla çarpıp on iki bulursanız yanlış yaptınız.

Test sıvısı ve tahribatsız muayene seçeneği

Test sadece suyla mı yapılır? Hayır; su ya da ürünün standardında belirtilen veya üreticinin kullanım kılavuzunda uygun gördüğü başka bir sıvıyla da yapılabilir. Ekipmanın özelliği ya da proses nedeniyle hidrostatik test yapılamıyorsa, standartta, standart yoksa kılavuzda alternatif olarak belirtilen tahribatsız muayene yöntemleri uygulanabilir. Bu durum gerekçesiyle rapora yazılır. Dikkat: ekipmanın ya da prosesin durdurulamaması gerekçe sayılmaz ve azami sürelere yine uyulur.

Basınçlı kabı kimler kontrol edebilir?

Gelelim kontrolü kimin yapacağına. Makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat ve uçak mühendisleri; makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; makine teknikeri ya da yüksek teknikerleri. Kimya, imalat ve uçak mühendisleri 23 Aralık 2025 değişikliğiyle listeye girdi; eski notlarınızda yoksa güncelleyin. Hepsinin EKİPNET'e kayıtlı olması gerekiyor. Bir istisna: yer altı ve yer üstü LPG tank ve tesisatlarının periyodik kontrolünü yalnız ekipman muayene kuruluşunda çalışan yetkili kişi yapabilir.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. (RG 25.04.2013/28628). EK-III, RG 23.12.2025/33116 ile baştan değiştirildi (değişiklik yön. m.7); yayımı tarihinde yürürlüğe girdi (m.8).
• Tanımlar (m.4/1): (b) azami basınç; (ğ) işletme basıncı; (n) periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişi: EK-III'teki istisnalar saklı kalmak kaydıyla EKİPNET'e kayıtlı ilgili branşlardan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek tekniker.
• Ek-III 2.1.1.1: emniyet valfi ve benzeri güvenlik donanımları, işletme basıncı belirlenmişse işletme basıncına, belirlenmemişse etiketteki azami basınca uygun olur.
• Ek-III 2.1.4: işletme basıncının üstünde basınç uygulanacaksa kap, uygulanacak basınç esas alınarak teste tabi tutulmadan kullanılamaz.
• Ek-III 2.1.5: kontroller Basit Basınçlı Kaplar Yön. (RG 03.11.2016/29877, 2014/29/AB) ve Basınçlı Ekipmanlar Yön. (RG 03.03.2018/30349, 2014/68/AB) saklı kalmak kaydıyla ilgili standartlara göre yapılır.
• Ek-III 1.12: tahribatsız muayeneler TS EN ISO 9712'ye göre en az seviye 2 belgeli kişilerce yapılır; rapora ek olarak verildiğinde NDT yapanın EKİPNET kayıt numarası şartı yoktur. Ek-III 2.1.3: NDT raporları periyodik kontrol raporunun ekinde saklanır.
• Ek-III 2.2.1.1 (karşılaştırma): kaldırma ekipmanında statik test katsayısı elle işletilenlerde 1,5, diğerlerinde 1,25; dinamik test katsayısı 1,1 (kaldırma kapasitesine göre).
• m.13: yetkili kişiler EKİPNET üzerinden kayıt yaptırır, bildirimde beyan esastır, Bakanlık kayıt numarası verir; beyanı yanlış çıkanın kaydı 10 yıl askıya alınır.

Kaynaklar

• İş Ekipmanları Yön. m.4/1-b
• İş Ekipmanları Yön. Ek-III 2.1.4
• RG 18.02.2022/31754 eki Ek-III 2.1.6
• RG 23.12.2025/33116 değişiklik yönetmeliği m.7, m.8