Tavan Vinci, Kule Vinci ve Personel Yükseltici Nedir? Eski ve Güncel Ölçütler

Ders notu: Tavan Vinci, Kule Vinci ve Personel Yükseltici Nedir? Eski ve Güncel Ölçütler

Ölçütler eğitim-sınav aracı için

Önceki derslerde gördüğümüz gibi bu tanımlar MEB'in İş Makineleri Sürücü Eğitimi, yani Operatörlük Kursları Yönergesi'nden geliyor. Bunlar makinenin genel tanımı değil; kursta ve sınavda kullanılacak aracın asgari özellikleri. Kritik nokta şu: bu bent 28 Eylül 2023 tarihli Makam Oluru ile değişti. Eski notlarda gördüğünüz 250 kilo, 400 ve 4000 kilo, 100 kilo gibi sayılar 2016 metninden kalma.

Tavan vinci: 2016 tanımı var, güncel bent yok

Önce tavan vinci nedir, ona bakalım. 2016 metnindeki tanımı şöyle: elle veya basit araçlarla taşınması mümkün olmayan malzemeleri kaldıran, dönerek ya da hareket ederek aktaran, yerini değiştiren, yükleyen ve boşaltan makine. Ölçütü de en az 6 hareket butonu, en az 250 kilo yük kaldırma gücü ve eğitim alanına kurulu olmasıydı. Şimdi dikkat: güncel eğitim-sınav aracı listesinde tavan vinci başlıklı bir bent yok. Tavan vinci adı güncel yönergede yalnız 5'inci maddenin 3'üncü fıkrasında, tescili yapılamayan sabit makineler sayılırken geçiyor; orada da raylı sistem köprülü vinciyle yan yana ama ayrı bir makine olarak yazılıyor.

Raylı sistem köprülü vinç: 6 yön, 500 kg

Güncel listede bu gruptan tanımı yapılan makine raylı sistem köprülü vinç. Tanımındaki iş tarifi, yani elle taşınamayan malzemeyi kaldırma, aktarma, yükleme, boşaltma ve eğitim alanına kurulmuş olma şartı, eski tavan vinci tanımındakiyle neredeyse aynı ifadelerle geçiyor. Kurs açma şartlarında sayılan programlarda da 2016'da tavan vinci programı vardı, güncel metinde raylı sistem köprülü vinci programı var. Ama bu iki makineyi aynı şey sanmayın; yönerge 5'inci maddede ikisini ayrı sayıyor. Köprülü vincin ölçütü: fabrika ve depolarda kullanılan, ray üzerinde 6 yöne hareket edebilen, 500 kilo yük kaldırma kapasiteli makine. Altı yön ve beş yüz kilo: bu ikisini aklınızda tutun.

Kule vinci: 20 metre ve bomun altında kabin

Kule vinci yükü kaldırır, iletir, dönerek ya da hareket ederek aktarır. Güncel ölçüt bir yükseklik: zeminden en az 20 metre. Ayrıca kabini yatay bomun hemen altında olmalı ve faturası ile teknik belgesi bulunmalı. Kule vinci de tescili yapılamayan sabit makineler arasında sayılıyor; kursta kullanılabilmesi için öğretim programına uygunluğunun incelenmesi gerekiyor. Bom ucunda 400, dipte 4000 kilo ifadesi güncel tanımda yok; şıklarda görürseniz eski metin olduğunu bilin.

Personel ve yük yükseltici: 6 metre, iki güç kuralı

Personel ve yük yükseltici, bakım onarım işlerinde insan ve yük kaldırmak için kullanılıyor ve tescil belgesine sahip olmalı. Yerden en az 6 metre yüksekliğe kaldırma kapasitesi olmalı. Motor gücünde iki kural var: elektrikli sistemlerde motor gücü şartı aranmıyor; mobil araç üzeri sistemlerde ise en az 50 kilovat ya da 68 beygir. Eski metindeki 100 kilo ve sepet aparatı şartı güncel tanımda yok.

Eski sayı mı, güncel ölçüt mü?

Tabloyu bir kez daha birlikte okuyalım. Tavan vinci: eski metinde 6 buton ve 250 kilo; güncel metinde ayrı bir tanımı yok, adı yalnız 5'inci maddede geçiyor. Köprülü vinç: eski metinde tanımı yoktu; güncelde 6 yön ve 500 kilo. Kule vincinde eski bom ucu 400, dip 4000; güncelde en az 20 metre ve bomun altında kabin. Yükselticide eski 6 metre, 100 kilo, sepet; güncelde en az 6 metre ve araç üzeri sistemde 50 kilovat. Altı metre iki metinde de var, gerisi değişti.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: MEB İş Makineleri Sürücü Eğitimi (Operatörlük) Kursları Yönergesi m.4/1-ç (eğitim ve sınav araçları; Değişik: Makam Oluru 28.09.2023-85561775): bent 40 raylı sistem köprülü vinç, bent 54 kule vinci, bent 63 personel ve yük yükseltici. Bu ölçütler kursta eğitim ve sınavda kullanılacak aracın asgari özellikleridir.
• Köprülü vinç (ç-40) tam ifade: fabrika ve depolarda kullanılan, elle veya basit araçlarla taşınması mümkün olmayan malzemeleri kaldırma, başka bir tarafa dönerek veya hareket ederek aktarma, yer değiştirme, yükleme, boşaltma işlerinde kullanılan, ray üzerinde 6 yöne hareket edebilen, 500 kg yük kaldırma kapasiteli, eğitim alanına kurulmuş faturası bulunan makine.
• Raylı sistem tavan vinci (2016, m.4/1-g-3) tam ifade: elle veya basit araçlarla taşınması mümkün olmayan malzemeleri kaldırma, başka bir tarafa dönerek ve/veya hareket ederek aktarma, yer değiştirme, malzemeleri yükleme, boşaltma işlerinde kullanılan ve en az 6 hareket butonuna, en az 250 kg yük kaldırma gücüne sahip ve eğitim alanına kurulu makine. Güncel m.4/1-ç'de (75 bent) tavan vinci bendi yok; ad yalnız m.5/3'te geçer.
• Tavan vinci ile köprülü vinç ayrı makinelerdir: m.5/3 hem 2016 hem güncel metinde "raylı sistem köprülü vinci" ile "raylı sistem tavan vinci"ni ayrı sayar. 2016 EK-2'de iki ayrı program vardı: Kaldırma, Taşıma Raylı Sistem Tavan Vinci Kurs Programı (05.04.2011, 48 saat) ve Kaldırma-Taşıma Raylı Sistem Köprülü Vinci Operatörü Yetiştirme Kurs Programı (18.09.2015, 48 saat). Kurs açma şartlarında sayılan programlar (m.5/2-a-6) 2016'da "Kaldırma, taşıma raylı sistem (Tavan vinci) kursu programı", güncel metinde "Raylı sistem köprülü vinci kursu programı".
• Kaldırma makineleri (ç-39): ağır tonajlı araçlar ve çeşitli yüklerin kaldırılması, yönünün değiştirilmesi amacıyla kullanılan, hidrolik ya da pnömatik sistemle çalışan faturalı makine. Yük asansörü (ç-71): yükleri ray üzerinde dikey veya yatay hareketle kaldırıp indiren, faturası bulunan mobil veya sabit sistem.
• Sabit makineler (m.5/3): kule vinci, raylı sistem köprülü vinci, raylı sistem tavan vinci, liman vinçleri, asfalt plenti, beton santrali, kırma eleme tesisi (konkasör) gibi tescili yapılamayan makinelerin öğretim programına uygunluğunu iki il/ilçe şube müdürü ile alanına uygun bir meslek dersleri öğretmeni inceler; uygun görülürse kursta kullanılır.
• Kule vinç eğitim alanı (m.5/2-e-5): kule vinç eğitimi verecek kurslarda genel alana ek olarak en az 500 m² eğitim alanı.
• Kurs programları (EK-2): Kule Vinç Operatörü Kurs Programı 2.03.2020 onaylı, 60 ders saati; Personel ve Yük Yükseltici İş Makinesi Operatörü Kurs Programı 22.12.2020 onaylı, 60 ders saati; Kaldırma-Taşıma Raylı Sistem Köprülü Vinci Operatörü Yetiştirme Kurs Programı 18.09.2015 onaylı, 48 ders saati.

Sık sorulan sorular

Güncel yönergede kule vinci eğitim-sınav aracı ne yükseklikte?

Zeminden en az 20 metre; kabini yatay bomun hemen altında

Raylı sistem köprülü vinç kaç yöne hareket eder?

Ray üzerinde 6 yöne

Raylı sistem köprülü vincin yük kaldırma kapasitesi?

500 kg

2016 metninde raylı sistem tavan vincinin ölçütleri neydi?

En az 6 hareket butonu, en az 250 kg; eğitim alanına kurulu

Güncel yönergede tavan vinci adı nerede geçiyor?

Yalnız m.5/3'te, tescili yapılamayan sabit makineler arasında

Personel ve yük yükseltici yerden en az kaç metreye kaldırmalı?

En az 6 metre

Elektrikli personel yükselticide motor gücü şartı var mı?

Yok, şart aranmaz

Mobil araç üzeri personel yükselticide motor gücü?

En az 50 kW veya 68 hp

Kaynaklar

• Güncel PDF'teki '
• MEB İş Makineleri Sürücü Eğitimi
• İş Makineleri Sürücü Eğitim Kursları ile İlgili Yönerge m.4/1-g-3, g-4, g-5
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. Ek madde 2/1-a