Eğe, Cımbız ve Keski Nedir? El Aletlerinde Güvenlik ve Örnek Soru

Ders notu: Eğe, Cımbız ve Keski Nedir? El Aletlerinde Güvenlik ve Örnek Soru

Eğe: dişleriyle talaş kaldıran kesici el aleti

İlk aletimiz eğe. Eğe gövde ve sap olmak üzere iki kısımdan oluşur. Üzerindeki dişler, iş parçasından talaş kaldırır. Bununla üç iş yapılır: parçaya istenen biçimi ve ölçüyü vermek, yüzeyi düzeltmek ve bilemek. Anahtar ifade “dişlerle talaş kaldırma”. Bir de terim: eğeleme işini yapan kişiye tesviyeci denir.

Sapsız eğe yok, talaş üflenmez

Eğede dört güvenlik kuralı var. Bir: eğe hiçbir zaman sapsız kullanılmaz. İki: talaş ağızla üflenmez, çünkü üflenen talaş sizin ya da yanınızdaki arkadaşın gözüne kaçabilir; talaş fırçayla alınır. Üç: eğe, üzerinde çalıştığınız parçanın üstüne bırakılmaz. Dört: eğelenen yüzeye ve eğenin dişlerine elle dokunulmaz; yüzey yağlanır, eğe talaş kaldıramaz, kayar.

Cımbız: elle tutulamayacak kadar küçük parçalar

İkinci alet cımbız. Yüzey temaslı elektronik malzemeler, çok küçük vidalar gibi elle tutulamayacak kadar küçük parçaları tutmak için kullanılır. Çok çeşitli boyları vardır ve dört alanda yaygındır: elektronik, kozmetik, optik ve kimya. Sınavda “elle tutulamayacak kadar küçük parça” ifadesini görürseniz aklınıza cımbız gelsin.

Keski: çekiçle vurularak kesen ve yontan alet

Üçüncü alet keski. Bir ucu keskin, çelikten bir araçtır. Tahtaya, taşa, metale şekil verir, yontar; üzerine çekiçle vurularak demir ve sac keser. Testereyle kesilmesi zor ya da mümkün olmayan yerlerde keski kullanılır; dökümden çıkan parçaların çapakları alınır, düz keskiyle talaş kaldırılır. Sınavdaki anahtar ifade: “çekiçle vurularak”.

Keskilemede gözlük ve boş bir keskileme yönü

Keskide de dört kural. Bir: koruyucu gözlük takılır. Bu kuralın mevzuatta da karşılığı var; önceki derslerde görmüştük: Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği'nin ekinde keski ile yontma ve biçimlendirme işleri, koruyucu gözlük ya da yüz siperliği gerektiren işler arasında sayılır. İki: keskileme yönünde kimse bulunmaz, çünkü kopan talaş ileri fırlayarak iş kazasına yol açabilir. Üç: çekiç keskinin başına dik vurulur; eğri vuruş keskinin fırlamasına sebep olabilir. Dört: keskinin başı çapaklanırsa taşlanarak giderilir.

Cevap keski: diğer şıklar ne işe yarar?

Şimdi sınav tarzı bir örnek soru: başına çekiçle vurularak sac kesen ve talaş kaldıran el aleti hangisi? Cevap keski. Ama şıklardaki diğer aletleri de bilin ki elemeyi hızlı yapın. Testere de keser ama ona çekiçle vurulmaz; ileri geri sürülerek keser. Asıl tuzak nokta: noktanın da yassı üst kısmına çekiçle vurulur, ama nokta kesmez; matkapla açılacak deliğin yerini işaretler. Gönye yüzey kontrolünde kullanılır. Zımpara yüzeyi aşındırarak şekil verir, boya gibi maddeleri kaldırır. Kökte hem çekiç hem kesme varsa keskiye gidin.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Hukuki çerçeve: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. m.4(1)(f): iş ekipmanı = işin yapılmasında kullanılan herhangi bir makine, alet, cihaz, teçhizat, tesis ve tesisat; el aletleri de iş ekipmanıdır. Eğe, cımbız ve keskinin tanımı mevzuatta yoktur; tanımlar MEB mesleki eğitim modüllerinden ve TDK sözlüğünden alınmıştır.
• Keskide göz koruyucu (mevzuat): KKD Yön. (RG 02.07.2013, 28695) Ek-3 3.1.2: keski ile yontma ve biçimlendirme işleri, 3.1 "Koruyucu gözlükler, yüz siperlikleri veya elle tutulan yüz koruyucuları" gerektiren işler arasındadır.
• Yüksekte çalışma: Yapı İşlerinde İSG Yön. Ek-4 (A) bent 8: yüksekte kullanılan el aletleri ve diğer malzemelerin düşmesini engelleyecek tedbirler alınır.
• Eğenin yapısı: derste kullanılan "gövde ve sap" ifadesi kaynakta var; aynı bölüm yapısal olarak "gövde ve kuyruk" da der, sap kuyruğa takılır (MEB Temel Mekanik Uygulamalar 2018, 2.1).
• Eğe çeşitleri: sivri uçlu yassı, küt uçlu yassı, yarım yuvarlak, kılıç, üç köşe, yuvarlak, dört köşe, yarık, bıçak, hızar, kuşdili, baret eğesi (MEB El ve Güç Aletleri 2011, 2.14).
• Eğe bakımı: dolan dişler sert malzemede eğe fırçasıyla, yumuşak malzemede (alüminyum, bakır, pirinç, kurşun) eğe temizleme lamasıyla temizlenir; dolu eğe yüzeyi çizer ya da kayar (Temel Mekanik Uyg. 2.8.5). El İşlemleri 1.8 temizlemeyi tel fırça, yumuşak metal ve kimyasal madde ile olmak üzere üçe ayırır.
• Eğe kullanımı: eğe sapı iş parçasına vurulmaz (sap çıkabilir), çalışmadan önce sapın sağlamlığı kontrol edilir (Temel Mekanik Uyg. 2.8.7); ileri harekette baskı uygulanır, geri dönüşte uygulanmaz (El İşlemleri 2011, 1.6); sap eğenin büyüklüğüne göre seçilir, çatlak sap kullanılmaz (El İşlemleri 2011, 1.3).
• Yan keski ≠ keski: yan keski pense yapısındadır, uçta diş yoktur; tel ve kablo keser, izole soyar; tutma ve çekmede kullanılmaz (MEB El ve Güç Aletleri 2011, 2.2).

Sık sorulan sorular

Eğe, iş parçasından nasıl talaş kaldırır?

Üzerindeki dişlerle; biçim ve ölçü verir, yüzey düzeltir, biler.

Eğeleme işlemini yapan kişiye ne denir?

Tesviyeci.

Eğelemede çıkan talaş nasıl temizlenir?

Fırçayla. Üflenmez; talaş göze kaçabilir.

Eğe nerede bırakılmaz?

İş yapılan parçanın üzerinde.

Cımbız hangi parçaları tutar?

Yüzey temaslı elektronik malzeme, çok küçük vida gibi elle tutulamayanları.

Cımbız hangi alanlarda yaygın kullanılır?

Elektronik, kozmetik, optik ve kimya.

Keski nasıl yürütülür?

Üzerine çekiçle vurularak; demir ve sac keser, talaş kaldırır.

Keskilemede hangi koruyucu kullanılır?

Koruyucu gözlük; keskileme yönünde de kimse bulunmamalı.

Kaynaklar

• MEB, Elektrik Elektronik Teknolojisi – El ve Güç Aletleri 522EE0016
• MEB, Elektrik-Elektronik Teknolojisi – Temel Mekanik Uygulamalar
• MEB, Makine Teknolojileri – El İşlemleri 521MMI531
• TDK Güncel Türkçe Sözlük
• Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yön.
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. m.4