Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği: Tasarım Yükleri ve Plakadaki PT, DN, V

Ders notu: Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği: Tasarım Yükleri ve Plakadaki PT, DN, V

PS değeri 0,5 bar'ı aşan ekipman bu yönetmelikte

Önce kapsam. Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği, izin verilen maksimum basıncı, yani PS'si 0,5 bar'dan büyük olan basınçlı ekipmanları kapsar. Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği'nin kapsadığı kaplar ise bu yönetmeliğin dışında kalır. Dört simgeyi oturtalım: PS izin verilen maksimum basınç, TS izin verilen maksimum ve minimum sıcaklık; ikisini de imalatçı belirler. V haznenin iç hacmi; nozullar dahil, kalıcı iç parçalar hariç. DN ise boru sisteminin standart çapı, yuvarlatılmış bir referans sayı.

Tasarımda hesaba katılan yükler

Ekipman, amaçlanan kullanımına ve öngörülebilen çalışma koşullarına göre tasarlanır. Yönetmelik hesaba katılacak etkenleri tek tek sayıyor; ben akılda kalsın diye gruplayarak verdim. Basınç: iç ve dış basınç, işletme ve test sırasında statik basınç ve içeriğin kütlesi. Sıcaklık: çevre ve işletme sıcaklığı. Dış yük: trafik, rüzgâr, deprem; bir de taşıma ve bağlantılardan gelen kuvvet ve momentler. Son olarak korozyon, aşınma, yorulma ve kararsız akışkanların bileşiminin bozulması.

Tüm basınçlı ekipmanlarda istenen 3 bilgi

Ayrım şu: bazı bilgiler her basınçlı ekipmanda istenir, bazıları ekipmanın türüne göre. Her ekipmanda istenen üç bilgi: imal yılı; tip, seri ya da parti tanımı ve seri numarası gibi kimlik bilgileri; ve izin verilen maksimum ve minimum sınırlar. Bunlar CE işaretine ve imalatçı ile ithalatçının adı ve adresine ek olarak verilir; ekipmana sıkıca tutturulan bir bilgi plakasıyla gösterilir. Ekipman çok küçükse, örneğin bir aksesuarsa, bilgiler bir etiketle verilebilir.

Türe göre eklenen bilgiler: birimleriyle

Türe göre eklenen bilgilerde sınav birimi sorar. Hacim V litre. PT, uygulanan test basıncı; bar cinsinden ve tarihiyle birlikte yazılır. Güvenlik aletinin ayar basıncı da bar. Dolum oranı ise kilogram bölü litre, kg/L.

Kurulum, işletme ve muayene için diğer bilgiler

Listenin geri kalanı: boru donanımında standart çap DN; çıkış gücü kilovat; uygulanan gerilim volt; maksimum doldurma kütlesi ve dara ağırlığı kilogram; bir de amaçlanan kullanım ve ürün grubu. Dikkat: V harfi plakada iki kez geçebilir. Hacimde litre, gerilimde volt. Şıkta 'V litre cinsinden gerilimdir' gibi bir karışıklık görürseniz yakalayın.

Basınçlı ekipman mı, basit basınçlı kap mı?

En çok karışan nokta burası. Basınçlı ekipmanda da yüzde 10 var: anlık basınç dalgalanması PS'nin yüzde 10'unda tutulur. İmalattaki hidrostatik testte ise sayılar ayrışıyor. Basınçlı ekipmanda kaplar için test basıncı, hizmetteki azami basıncın 1,25 katı ile PS'nin 1,43 katından büyük olanından az olamaz. Basit basınçlı kapta ise tasarım basıncının 1,5 katı. Önceki derslerde gördüğümüz periyodik kontroldeki 1,5 ise ayrı bir kural: standartta değer yoksa azami basıncın 1,5 katı.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği (2014/68/AB), RG 03.03.2018/30349, yayımı tarihinde yürürlüğe girdi (m.49); 22.01.2007/26411 RG'deki eski Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği'ni (97/23/AT) yürürlükten kaldırdı (m.48). Ekler RG'de ayrı PDF olarak yayımlandı.
• Kapsam (m.1, m.2): PS > 0,5 bar olan basınçlı ekipman ve donanımların tasarımı, imalatı ve uygunluk değerlendirmesi. Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği (RG 03.11.2016/29877) kapsamındaki kaplar bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır (m.2/2-c). Diğer kapsam dışı örnekleri: PS × V çarpımı 500 bar × litreden fazla olmayan ve PS'si 7 bar'ı geçmeyen içecek dağıtım/nakliye kapları (m.2/2-o); karbonatlı içecek şişe ve kutuları (m.2/2-n).
• Tanımlar (m.5): PS, koruyucu/sınırlama cihazının bağlantı noktasında veya ekipmanın en üstünde (uygun değilse imalatçının belirlediği noktada) tanımlanır.
• Ek-I 2.2.1: Çeşitli yükler, eş zamanlı oluşma ihtimalleri göz önünde bulundurularak birlikte dikkate alınır.
• Ek-I 2.2.2: Genel kural hesaplama yöntemi (2.2.3); PS × V < 6000 bar × litre veya PS × DN < 3000 bar ise hesaplama olmadan deneysel tasarım yöntemi (2.2.4) kullanılabilir.
• Ek-I 2.11.2: Basınç sınırlayıcı cihazlar, basıncın PS'yi sürekli aşmayacağı şekilde tasarlanır; kısa süreli dalgalanma 7.3'e göre (PS'nin %10'u).
• Ek-I 3.2.2 ve 7.4: Son değerlendirme basınç testi içerir; kaplarda hidrostatik test basıncı hizmetteki azami basıncın 1,25 katı ile PS'nin 1,43 katından büyük olanından az olamaz. I. kategori seri üretimde istatistiksel yapılabilir; hidrostatik test zararlıysa başka testler, öncesinde tahribatsız muayene gibi ilave tedbirler.
• Periyodik kontrol (İş Ekipmanlarının Kullanımında SG Şartları Yön. Ek-III 2.1.1(b)): Basınçlı kap ve tesisatlarda azami üç yılda bir veya her önemli bakım-onarımdan sonra, üretim standardındaki hidrostatik test basıncıyla; standartta değer yoksa azami basıncın 1,5 katıyla hidrostatik test.

Sık sorulan sorular

Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği hangi ekipmanı kapsar?

İzin verilen maksimum basıncı (PS) 0,5 bar'dan büyük olanları.

Plakadaki PT neyi gösterir, birimi nedir?

Uygulanan test basıncı; bar. Tarihiyle birlikte yazılır.

Plakadaki V: litre mi, volt mu?

İkisi de olabilir: hacim V litre, uygulanan gerilim V volt.

Dolum oranının birimi nedir?

kg/L. Maksimum doldurma kütlesi ve dara ağırlığı ise kg.

Tüm basınçlı ekipmanlarda istenen 3 bilgi?

İmal yılı; tip ve seri/parti tanımı; izin verilen maks./min. sınırlar.

Yönetmelik tasarımda trafik ve rüzgârla birlikte hangi yükü sayar?

Deprem yükünü; ayrıca taşıma ve bağlantılardan gelen karşı kuvvet ve momentleri.

Basınçlı Ekipmanlar Yön.'de imalat hidrostatik testinin alt sınırı?

Hizmetteki azami basınç ×1,25 ile PS ×1,43'ten büyük olanından az olamaz.

Kaynaklar

• Basınçlı Ekipmanlar Yön.
• Basınçlı Ekipmanlar Yön. Ek-I 2.2.1
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. Ek-III 2.1.1
• Basit Basınçlı Kaplar Yön.