Basınçlı Kap ve Tankların Periyodik Kontrolü Kaç Yılda Bir Yapılır?

Ders notu: Basınçlı Kap ve Tankların Periyodik Kontrolü Kaç Yılda Bir Yapılır?

Standartta süre yoksa en geç 1 yılda bir

Basınçlı kap ve tesisatların süreleri, İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III'teki Tablo-1'de. Tablonun büyük kısmında aynı kalıp var: standartlarda süre belirtilmemişse bir yıl. Buhar ve kızgın su kazanları, kalorifer kazanları, kızgın yağ kazanları, basınçlı hava ve gaz tankları, genleşme tankları, boylerler, otoklav… Dikkat edin: kompresör hava tankları da, seyyar olsun sabit olsun, basınçlı hava tankı satırına girer. Kuralı aklınıza yazın; şimdi istisnalara geçiyoruz.

LPG tankında süreyi yazılı plan belirler

Birinci istisna LPG tankları; yer altında da olsa yer üstünde de olsa. Güncel tabloda burada bir yıl yazmıyor; kontrol, yazılı planda verilen sürede yapılıyor. Yazılı plan ne? İşverenin, ilgili standartlara göre hazırladığı periyodik kontrol dokümanı. Bu kontrolde yalnızca muayene yapılıyor ve 10 yılın sonunda yeniden değerlendirme var. İki anahtar kelime: yazılı plan ve 10 yıl.

Tehlikeli sıvı tankı: 10 yıl mı, 1 yıl mı?

İkinci istisna, tehlikeli sıvı depolama tankları. Tehlikeli sıvı derken yönetmelik aşındırıcı veya sağlığa zararlı sıvıları kastediyor. Burada iki satır var ve sınavda tam olarak bunlar karıştırılıyor. Atmosferik, dik, silindirik, yer üstü ve çelik kaynaklı birleştirmeli tank: standartta süre yoksa 10 yıl. Bombeli yatay ya da dikey silindirik, prizmatik, çelik veya termoplastik tank ise bir yıl. Dik, yer üstü, çelik kaynaklı üçlüsünü görürseniz 10 yıl deyin.

Kriyojenik tankta süre standarttan gelir

Üçüncü istisna kriyojenik tanklar. Tablo burada yıl vermiyor; süre, TS EN ISO 21009-2 ve TS EN 14197-3 standartlarında belirtilen süredir. Bir de emniyet valfi notu var: LPG tankı, buhar kazanı, kızgın su kazanı, kriyojenik tank gibi standardında valf testi bulunan ekipmanlarda emniyet valfi, standartta yazan azami süre içinde test edilir.

EK-III 23.12.2025'te değişti: eski süreler

Şimdi en önemli kısım. EK-III, 23 Aralık 2025'te Resmî Gazete'de yeniden düzenlendi ve yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. 2022 metninde LPG tankı için bir yıl, yalnızca muayene yazıyordu; şimdi yazılı plandaki süre. Katodik koruma tesisatı 2022 metninde altı aydı; güncel tabloda bir yıl. Yapı iskeleleri ise hâlâ altı ay.

Tablodaki süre azami: kısalır, standart yoksa uzamaz

Son tuzak: tablodaki süreler azami süre. Standardında süre olmayan bir kompresör tankını 18 ayda bir kontrol edemezsiniz; standartta süre yoksa tablodaki bir yıl aşılamaz. Ama tersi serbest: ortam koşulları, kullanım sıklığı, ekipmanın yaşı gibi faktörlere bakılarak, risk değerlendirmesi sonucuna göre test ve muayenelerin sıklığı artırılabilir.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. (RG 25.04.2013/28628) EK-III, Tablo-1. EK-III, RG 23.12.2025/33116 ile baştan değiştirildi; değişiklik yönetmeliği m.8: yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
• Tablo-1 başlığı: süreler "azami süre"dir ve "ilgili standardın öngördüğü süreler saklı kalmak koşulu ile" uygulanır.
• Hidrostatik test (EK-III 2.1.1): her periyodik kontrolde muayene yapılır. Testler: (a) azami yılda bir, işletme basıncıyla (işletme basıncı belirlenmemişse azami basınçla); (b) azami üç yılda bir veya her önemli bakım-onarımdan sonra, üretim standardındaki test basıncıyla, standartta yoksa azami basıncın 1,5 katıyla.
• İşletme basıncı (EK-III 2.1.4): etiketteki azami basıncın altında kullanılan kapta işletme basıncı görünecek şekilde işaretlenir; daha yüksek basınç uygulanacaksa önce o basınca göre test şarttır.
• LPG tankı kimin işi (Ek Madde 2/1-b): yer altı ve yer üstü LPG tank ve tesisatlarının periyodik kontrolü, ekipman muayene kuruluşlarında çalışan yetkili kişilerce yapılır. Bu listeye 23.12.2025'te buhar kazanları da eklendi (Ek Madde 2/1-e); ancak bu bent Geçici Madde 6/2 gereği 1/1/2027'ye kadar uygulanmaz.
• Kapsam dışı (m.2/2-a): ADR, RID, IMDG ve benzeri sözleşmeler kapsamındaki taşınabilir gaz tüpleri, manifoldlu tüp demetleri ve LPG tüplerine bu yönetmelik uygulanmaz.
• İskele tuzağı (Tablo-2): yapı iskeleleri standartta süre yoksa 6 ay; mobil erişim ve çalışma kuleleri (seyyar iskeleler) 1 yıl.
• Tablodaki gruba girip standart karşılığı olmayan ekipman (m.7/1, EK-III 1.4): önce standart, yoksa imalatçının aralığı, o da yoksa risk değerlendirmesi; standartta süre yoksa tablodaki azami süre aşılamaz. EK-III tablolarında yer almayan ekipman periyodik kontrole tabi değildir (m.7/1; m.7/6 son cümle).

Sık sorulan sorular

Standartta süre yoksa buhar kazanı en geç ne zaman kontrol edilir?

1 yılda bir (EK-III Tablo-1).

Kompresör hava tankı Tablo-1'de hangi satırdadır?

Basınçlı hava ve gaz tankları; standartta süre yoksa 1 yıl.

LPG tankının periyodik kontrol dönemi nedir?

İşverenin standartlara göre hazırladığı yazılı plandaki süre; yalnızca muayene.

LPG tankında 10 yılın sonunda ne yapılır?

Yeniden değerlendirme.

Hangi tehlikeli sıvı tankı 10 yılda bir kontrol edilir?

Atmosferik, dik, silindirik, yer üstü, çelik kaynaklı tank (standartta süre yoksa).

Kriyojenik tankın kontrol süresi nereden gelir?

TS EN ISO 21009-2 ve TS EN 14197-3 standartlarındaki sürelerden.

Katodik koruma tesisatının güncel azami süresi nedir?

Standartta süre yoksa 1 yıl; 2022 metnindeki 6 ay artık geçerli değil.

Tablodaki süreler kısaltılabilir mi?

Evet, risk değerlendirmesiyle. Standartta süre yoksa azami süre aşılamaz.

Kaynaklar

• İş Ekipmanları Yön. EK-III 2.1.1
• İş Ekipmanları Yön. EK-III Tablo-1
• İş Ekipmanlarının Kullanımında SG Şartları Yön.'de Değişiklik Yapılmasına Dair Yön. m.7 ve
• RG 18.02.2022/31754 değişiklik yönetmeliği eki