İş Ekipmanlarında Önemli Bakım ve Onarım Nedir? Yetkili Kişi Eğitimi

Ders notu: İş Ekipmanlarında Önemli Bakım ve Onarım Nedir? Yetkili Kişi Eğitimi

Yük kolu, gövde, kapakta kaynak, kesme, taşlama

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne 2022'de 6/A maddesi eklendi ve önemli bakım ve onarımı dört bentte saydı. İlk bent, yani (a) bendi, makineler ve basınçlı ekipmanlar için. Kaldırma-iletme ekipmanlarında ve iş makinalarında konstrüksiyon, yük kolu ve benzeri kısımlar; basınçlı ekipmanlarda gövde, kapak ve benzeri kısımlar. Bu kısımlarda kaynak, kesme, taşlama gibi onarımlar ve değişim işleri önemli bakım ve onarım sayılıyor.

Halat ve zincir değişimi sayılmaz

Şimdi tuzağa gelelim. Vincin çelik halatını yenisiyle değiştirdiniz. Önemli bakım mı? Hayır. Aynı bent, halat, zincir ve benzeri askı tertibatının değişimini açıkça dışarıda bırakıyor. Ama aynı vincin yük koluna kaynak yapsaydınız cevap evet olurdu. Yani ölçü şu: yönetmeliğin saydığı konstrüksiyon, yük kolu, gövde, kapak gibi kısımlara mı dokunuyorsunuz, yoksa askı tertibatını mı değiştiriyorsunuz?

Elektrikte eşik: en az %20 güç değişikliği

Diğer üç bent. Elektrik iç tesisleri ve kuvvetli akım tesislerinde ana kolon ya da kolon kesitinin değişmesi, esasa ilişkin değişiklikler ve her hâlükârda en az yüzde yirmi güç değişikliği. Diğer tüm tesisatlarda ölçüt proje değişikliği: projeyi değiştirmeyi gerektiren her tadilat önemli bakım. Son bent de genel bir kapı: ekipmanın kendi standardında önemli bakım ve onarım olarak geçen işlemler. Bir de yenilik: yüzde yirminin önündeki “en az” ibaresi 4 Şubat 2024 değişikliğiyle eklendi.

Önemli bakımdan sonra ne olur?

Peki önemli bakım yapıldı, sonra ne oluyor? Üç şey. Bir: işveren yönetmelikte belirtilen asgari ilave tedbirleri alıyor. Üç, sınavda çok sevilen bir kural: ekipmanın bakımını yapan kişi, o ekipmanın periyodik kontrolünü yapamıyor.

Kontrolcü kimdir, kayıt numarasını nasıl alır?

Bu kontrolü kim yapıyor? Burada ikinci bir metin devreye giriyor: İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrollerini Yapmaya Yetkili Kişilerin Kayıt ve Eğitimlerine İlişkin Tebliğ. Uzun bir ad; biz kısaca Yetkili Kişi Tebliği diyeceğiz. Tebliğe göre yetkili kişi, ilgili branştan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ya da yüksek tekniker. Bu kişi önce EKİPNET'e kayıt oluyor. EKİPNET, yetkili kişilerin elektronik ortamda kaydedildiği Bakanlık kayıt programı. Eğitim bitene kadar elinde yalnız geçici kayıt numarası var. Temel eğitim, sınav dahil en az iki gün sürüyor. Sınavı geçene kayıt numarası veriliyor; eğitimi veren kurum da bunu en geç iki hafta içinde EKİPNET'e kaydediyor. İki gün ile iki haftayı karıştırmayın.

Tebliğ EK-1: temel eğitimin 7 konusu

Temel eğitim programı Yetkili Kişi Tebliği'nin birinci ekinde, yani EK-1'de, yedi başlık halinde. Bir, mevzuat eğitimi. İki, iş ekipmanları muayene tekniklerine sistematik yaklaşım. Üç, periyodik kontrol esnasında alınacak temel iş sağlığı ve güvenliği önlem, yöntem ve kuralları. Dört, ölçme ve deney cihazlarının tanıtılması, kalibrasyon ve doğrulamaların değerlendirilmesi. Beş, raporlama. Altı, çalışma etiği ve sorumluluklar. Yedi, sınav.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628) m.6/A — madde RG 18.02.2022/31754 ile eklendi; (b) bendindeki “en az” ibaresi RG 04.02.2024/32450 ile geldi.
• İkinci dayanak: İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrollerini Yapmaya Yetkili Kişilerin Kayıt ve Eğitimlerine İlişkin Tebliğ (RG 01.10.2017/30197; değişik RG 24.09.2020/31254). Derste kısaca “Yetkili Kişi Tebliği”.
• EKİPNET (Tebliğ m.4/1-b): yetkili kişilerin elektronik ortamda kayıt ve bildirimi ile veri doğrulaması amacıyla kullanılan Bakanlık kayıt programı.
• Test bağlantısı (EK-III 2.1.1-b ve 2.2.1-b): basınçlı kaplarda üretim standardındaki (yoksa azami basıncın 1,5 katı) değerle hidrostatik test ve kaldırma-iletme ekipmanlarında kaldırma kapasitesi ve EK-III 2.2.1.1'deki test katsayıları dikkate alınarak yük testi, azami 3 yılda bir veya her önemli bakım ve onarımdan sonra yapılır (yıllık yük testi 2.2.1-a'dan ayrıdır).
• Kimler kontrol yapamaz (m.14/A): bakımını yaptığı ekipmanı kontrol eden (f.2); OSGB'ler ve bu birimlerde çalışanlar (f.3). Yetkisiz kişilerin kontrolleri geçersizdir, yetki başvuruları 10 yıl askıya alınır (f.5).
• Sözleşme (m.7/6): kontrolden en geç 1 gün önce İSG-KATİP'teki örneğe uygun sözleşme düzenlenir ve karşılıklı onaylanır.
• Eğitim türleri (m.14/2): temel eğitim ile sonrasında düzenlenecek ileri ve uygulamalı eğitimler.
• Eğitimi verenler (Tebliğ m.12/1): İSG Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü ya da Bakanlıkla protokol yapan, makine, inşaat ve elektrik(-elektronik) mühendisliği bölümü olan üniversiteler ile personel belgelendirme konusunda en az beş yıl akredite olan kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları; eğitim örgün, teorik ve/veya uygulamalıdır (m.11/2); salgın, afet gibi mücbir sebeplerde uzaktan eğitime Bakanlık karar verebilir (m.11/4, 2020 eki).

Sık sorulan sorular

Vincin yük koluna kaynak yapıldı. Önemli bakım mı?

Evet. Kaldırma-iletme ekipmanında yük koluna kaynak, m.6/A-1-a kapsamında.

Vincin zinciri değiştirildi. Önemli bakım mı?

Hayır. Halat, zincir ve benzeri askı tertibatı değişimi kapsam dışı.

Elektrik tesisatında güç değişikliği eşiği kaç?

En az %20 güç değişikliği önemli bakım ve onarımdır (m.6/A-1-b).

Diğer tesisatlarda ölçüt nedir?

Proje değişikliği gerektiren her türlü tadilat (m.6/A-1-c).

Bakımı yapan kişi periyodik kontrolü de yapabilir mi?

Hayır. Bakımını yaptığı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz (m.14/A-2).

Temel eğitim en az ne kadar sürer?

Sınav süresi dahil en az 2 gün (Yetkili Kişi Tebliği m.13/3).

Eğitimi almayana ya da sınavı geçemeyene ne verilmez?

Kayıt numarası. O zamana kadar yalnız geçici kayıt numarası vardır.

Temel eğitim programının son konusu nedir?

Sınav. Hemen öncesinde raporlama, çalışma etiği ve sorumluluklar gelir.

Kaynaklar

• İş Ekipmanları Yön. m.6/A-1
• RG 04.02.2024/32450, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğ
• İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrollerini Yapmaya Yetkili Kişilerin Kayıt ve Eğitimlerine
• Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ m.1