Forklift Devrilme Riski: 4 Önlem, Maksimum Yük ve Kaldırma Aksesuarı

Ders notu: Forklift Devrilme Riski: 4 Önlem, Maksimum Yük ve Kaldırma Aksesuarı

Forklift devrilmesine karşı dört seçenek

Üzerinde bir veya daha fazla çalışan bulunan forkliftlerde devrilme riskini azaltmak için İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-1'de dört seçenek var: sürücü için kabin bulunur; ya da forklift devrilmeyecek yapıda olur; ya da forklift devrilirse yer ile forkliftin belirli kısımları arasında taşınan çalışanlar için yeterli açıklık kalır; ya da devrilme halinde sürücünün forklift parçalarınca ezilmesini önleyen yapı olur. Dikkat edin, maddeleri “veya” bağlıyor. Yani dördünden biri yeterli.

Çalışan taşıyan ekipmanda bir çeyrek sınırı

Forklift özel bir hüküm. Bunun bir üstünde, üzerinde çalışan bulunan bütün hareketli iş ekipmanları için genel kural var: normal çalışma koşullarında devrilme riskine karşı ekipman, devrilirken bir çeyrekten, yani 90 dereceden fazla dönmeyecek şekilde yapılır; ya da fazla dönüyorsa çalışanın etrafında yeterli açıklık olur; ya da aynı etkiyi sağlayan başka bir koruyucu yapı bulunur. Bunlar da “veya” ile bağlı üç seçenek. Çalışırken sabitlenen ya da devrilmesi mümkün olmayan tasarımdaki ekipmanda bu koruyucu yapı gerekmiyor.

Kaldırma makinesinde maksimum yük görünür olur

Yük kaldırmada kullanılan makinelerde kaldırılabilecek maksimum yük açıkça görünecek şekilde işaretlenir. Makine farklı şekillerde kullanılabiliyorsa, her kullanım için maksimum yükü gösteren levha ya da işaret bulunur. Sadece makine değil, kaldırma aksesuarları da güvenli kullanım için gereken özellikleriyle işaretlenir.

Sabit ekipman yükün üç riskine karşı kurulur

Sabit olarak kurulacak kaldırma ekipmanı üç riski azaltacak şekilde tesis edilir: yükün çalışanlara çarpması, yükün tehlikeli şekilde sürüklenmesi ya da düşmesi ve yükün istem dışı kurtulması. Ekipman kalıcı kuruluyorsa, kaldırılan yük ve bağlantı noktalarındaki gerilmeler dikkate alınarak mukavemet ve kararlılık sağlanır.

Kaldırma aksesuarı dört şeye uygun seçilir

Şimdi sapan ve benzeri kaldırma aksesuarları. Bu hüküm Ek-2'de, yani kullanım kurallarında. Aksesuar, sapanın şekli ve yapısı dikkate alınarak dört şeye uygun seçilir: kaldırılacak yük, kavrama noktaları, bağlantı elemanları ve atmosfer şartları. Atmosfer şartlarını unutmayın.

Yük ekipmanıyla insan kaldırılır mı?

Son nokta, tuzağa açık bir soru: yük ekipmanıyla insan kaldırılır mı? İnsan kaldırmak ve taşımak için tasarlanmamış ekipman bunu belirtecek şekilde açıkça işaretlenir. İnsan kaldırmada yalnızca bu amaçla sağlanan ekipman kullanılır. Ama “hiçbir koşulda” değil: olağanüstü ya da acil istisnai durumlarda, gerekli önlemler alınarak ve gözetim altında kullanılabilir.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628; son değişiklik RG 23.12.2025/33116). Ek-I = iş ekipmanlarında bulunacak asgari gerekler; Ek-II = iş ekipmanının kullanımı ile ilgili hususlar.
• Ek-I 3.1.4.3: Devrilme halinde üzerindeki çalışanın ekipman ile yer arasında sıkışarak ezilmesini önleyici koruyucu yapı veya sistem bulunur; 3.1.4.1: koruyucu yapı ekipmanın kendi parçası olabilir.
• Ek-I 3.1.6: Kendinden hareketli ekipmanda yetkisiz çalıştırmayı önleyen donanım, frenleme-durdurma (güvenlik gerektiriyorsa acil fren) donanımı, görüş alanı kısıtlıysa yardımcı araçlar; uzaktan kumandalı ekipman kontrol sınırı dışına çıkınca otomatik olarak hemen durur.
• Ek-I 3.1.7 (Ek: RG 18.02.2022): Kör noktaya kişi yaklaşması engellenir; olmazsa nesne algılayıcı/uyarı sistemi, o da olmazsa işaretçi kullanılır.
• Ek-I 3.2.4 – 3.2.4.1: Çalışan taşıyan ekipmanda kabin düşmesi, kabinden düşme, çarpma-sıkışma riskleri önlenir, mahsur kalanların kurtarılması sağlanır; düşme riski önlenemiyorsa emniyet katsayısı daha yüksek güvenlik halatı kullanılır ve her çalışma günü kontrol edilir.
• Ek-II 2.1 – 2.2: Kendinden hareketli ekipmanı uygun eğitim almış çalışan kullanır; çalışma alanında trafik kuralları ve hız sınırları konulur.
• Ek-II 2.4 (Değişik: RG 18.02.2022): Mekanik olarak hareket ettirilen seyyar ekipmanda, standart veya kullanım kılavuzunda insan kaldırılabileceği açıkça belirtilmedikçe ve güvenlik tam sağlanamıyorsa insan taşınmasına izin verilmez.
• Ek-II 3.1.2.2: Çalışanlar yük kaldırma ekipmanı üzerindeyken kumanda için her zaman görevli bir kişi bulunur.

Sık sorulan sorular

Forklift devrilme önlemlerinin dördü birden mi gerekir?

Hayır. Seçenekler “veya” ile bağlı; biri yeterli (Ek-I 3.1.5).

Forklift için sayılan dört yapısal seçenek nedir?

Kabin; devrilmeyen yapı; taşınana yeterli açıklık; sürücünün ezilmesini önleyen yapı.

Üzerinde çalışan olan hareketli ekipman devrilmeye karşı ne sağlar?

Bir çeyrekten (90°) fazla dönmeyen yapı veya yeterli açıklık veya eşdeğer koruyucu yapı.

Kaldırma makinesinde maksimum yük nasıl gösterilir?

Açıkça görünecek şekilde işaretlenir; değişik kullanımlar için de levha/işaret bulunur.

Sabit kurulumda azaltılacak üç yük riski nedir?

Çalışanlara çarpma; tehlikeli sürüklenme veya düşme; istem dışı kurtulma.

Kaldırma aksesuarı hangi dört şeye uygun seçilir?

Yük, kavrama noktaları, bağlantı elemanları, atmosfer şartları.

İnsan kaldırmak için üretilmemiş ekipman ne zaman kullanılabilir?

Yalnız olağanüstü veya acil istisnai durumda; önlem alınarak ve gözetim altında.

Kaynaklar

• İş Ekipmanları Yön. Ek-I 3.1.5