Elle Taşımada Bireysel Risk Faktörleri; Hazırlama-Tamamlama İşi Kaç Saat?

Ders notu: Elle Taşımada Bireysel Risk Faktörleri; Hazırlama-Tamamlama İşi Kaç Saat?

Ek-2: riski çalışanın kendisi taşıdığında

Ek-2 ise çalışana bakıyor ve üç durum sayıyor: bir, çalışanın fiziki yapısı yapılacak işe uygun değilse; iki, uygun olmayan giysi, ayakkabı ya da başka kişisel eşya kullanıyorsa; üç, yeterli ve uygun bilgi ve eğitimi yoksa. Kısaca beden, kıyafet, bilgi. Sınavda “yük çok ağır, kaba, kavranması zor” gibi bir şık görürseniz o Ek-1'dir, bireysel risk değildir.

Ek-2, 6331'in hangi iki maddesiyle birlikte okunur?

Bu ek nerede işe yarıyor? Yönetmeliğin yedinci maddesi söylüyor: amaç, özel politika gerektiren grupları etkilenebilecekleri tehlikelere karşı korumak. Bunun için 6331 sayılı Kanunun iki hükmü uygulanırken Ek-2 dikkate alınır: dördüncü maddenin birinci fıkrasının ç bendi, yani işverenin görev verirken çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu gözetmesi; ve on beşinci madde, yani sağlık gözetimi.

Yönetmelik ne zaman uygulanır? Asıl işçiye ek iş

Şimdi ikinci konu: hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri. Asıl işin düzenli, sağlıklı ve güvenli yürümesi için yapılması zorunlu olan bu işlerin ayrı bir yönetmeliği var; dayanağı İş Kanununun yetmişinci maddesi. Kritik ayrım şu: bu işler işyerinin asıl işçilerine, kendi işlerine ek olarak yaptırılıyorsa yönetmelik uygulanır. Sadece bu işler için alınmış bir işçi varsa onun için İş Kanununun genel hükümleri geçerlidir. Bir de koşul var: bu işleri asıl iş saatinden önce ya da sonra yaptırabilmek için ya teknik bir zorunluluk olmalı ya da işin asıl iş sırasında yapılması sağlık ve güvenlik yönünden sakıncalı olmalı.

En çok 2 saat; asıl iş bitince yarım saat dinlenme

Birinci sayı: asıl işçi, asıl işin günlük süresine ek olarak bu işlerde günde en çok 2 saat daha çalıştırılabilir. Asıl iş bittikten sonra bu işlere geçecekse, başlamadan önce en az yarım saat dinlenmesi zorunlu; bu dinlenme çalışma süresinden sayılmaz. Yalnız, böyle bir ara bırakmak teknik bir sakınca doğuruyorsa bu hak kullanılamaz. Ve tavan: hazırlama, tamamlama ve temizleme dahil günlük çalışma 11 saati aşamaz.

Kaç işçi? Basamaklar ve 100'ü aşınca %10

İkinci sayı işçi sayısında. Basamaklar şöyle: 1 ile 15 çalışanda en çok 3, 16 ile 30'da 4, 31 ile 60'ta 6, 61 ile 80'de 8, 81 ile 100'de 10 işçi. 100'ü aşınca sabit sayı kalkıyor: çalışan sayısının yüzde onundan fazla olamaz. Son satır hesap ister: örneğin 200 çalışanlı işyerinde en çok 20 işçi.

Saat ücreti %50 zamlı; ayrılan saatte başka iş yok

Üçüncü sayı ücrette: bu işlerde geçen her saat için asıl işin normal saat ücreti yüzde elli yükseltilerek ödenir. Üç kural daha: bu işlere ayrılan saatlerde işçi başka bir işte çalıştırılamaz; işi işçilere nöbetleşe yaptırmak esastır; ve on sekiz yaşını doldurmamış işçiler, Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik gereği bu işlerde çalıştırılamaz.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanaklar: Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği (RG 24.07.2013/28717; 90/269/EEC'ye paralel, m.3) m.7, Ek-1, Ek-2; Hazırlama, Tamamlama ve Temizleme İşleri Yönetmeliği (RG 28.04.2004/25446; dayanağı 4857 m.70, Yön. m.3).
• Elle taşımada eğitim (Elle Taşıma Yön. m.8): işveren çalışanları (a) alınan tedbirler, (b) yükle ilgili genel bilgiler ve mümkünse yükün ağırlığı ile eksantrik yüklerde en ağır tarafın ağırlık merkezi, (c) yüklerin doğru taşınması ve yanlış taşımanın riskleri konusunda bilgilendirir ve eğitir. Çalışan görüşü ve katılımı 6331 m.18'e göre alınır (m.9).
• Elle taşıma tanımı (m.4): bir veya daha fazla çalışanın yükü kaldırması, indirmesi, itmesi, çekmesi, taşıması veya hareket ettirmesi gibi işler esnasında, işin niteliği veya uygun olmayan ergonomik koşullar nedeniyle özellikle bel veya sırt incinmesiyle sonuçlanabilecek riskleri kapsayan nakletme veya destekleme işleri.
• Yıllık tavan (Hazırlama Yön. m.12/2): günlük normal süre dışında yapılan hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri ile fazla çalışmaların toplamı yılda 270 saati geçemez.
• Ara dinlenmesi saklı (m.10): yarım saatlik dinlenme, yalnız asıl iş bittikten sonra bu işleri yapacak işçiler için ve 4857 m.68'deki ara dinlenmesi hükümleri saklı kalmak koşuluyla uygulanır; ara bırakılması teknik sakınca doğuruyorsa kullanılamaz.
• Özel nitelik (m.6/2): iş özel risk yaratıyor ve özel bilgi, beceri, deneyim gerektiriyorsa işçiler çalıştıkları bölüm ve mesleki eğitimleri göz önüne alınarak seçilir.
• Ekip başı (m.7): çalıştırılacak işçiler arasından deneyimli bir işçinin ekip başı olarak görevlendirilmesi esastır; işçiler işverenin hazırlayıp tebliğ ettiği talimata uymak zorundadır. İSG (m.8): işveren gerekli önlemleri alır, araç-gereci noksansız bulundurur, İSG eğitimini sağlar.
• Nöbetleşmenin istisnası (m.9/2): iş ancak belli ve yetişmiş işçilerce yapılabiliyor ve nöbetleşmeye yetecek sayıda bu nitelikte işçi yoksa iş hep aynı kişilere yaptırılabilir.

Sık sorulan sorular

Elle taşımada bireysel risk faktörleri hangi ektedir?

Ek-2: fiziki yapı uygun değil; uygun olmayan giysi/ayakkabı; bilgi-eğitim yetersiz.

Elle taşımada Ek-2 hangi amaçla dikkate alınır (m.7)?

Özel politika gerektiren grupları etkilenebilecekleri tehlikelere karşı korumak.

Ek-2, 6331'in hangi iki maddesi uygulanırken dikkate alınır?

m.4/1-ç (görev verirken işe uygunluk) ve m.15 (sağlık gözetimi).

Asıl işçi hazırlama-tamamlama işinde günde en çok kaç saat ek çalışır?

Asıl işin süresine ek olarak günde en çok 2 saat.

Asıl iş bitince bu işlere başlamadan önce ne kadar dinlenme?

En az yarım saat; bu dinlenme çalışma süresinden sayılmaz.

81–100 çalışanda ve 100'ü aşan işyerinde işçi sınırı?

81–100'de en çok 10 işçi; 100'ü aşınca çalışan sayısının %10'u.

Bu işlerde asıl işçinin saat ücreti nasıl hesaplanır?

Asıl işin normal saat ücreti %50 yükseltilerek.

Hazırlama-tamamlama dahil günlük çalışma en çok kaç saat?

11 saat.

Kaynaklar

• Elle Taşıma İşleri Yön. Ek-2
• 6331 s. Kanun m.4/1-ç, m.15
• Hazırlama, Tamamlama ve Temizleme İşleri Yön. m.2
• Hazırlama Yön. m.1, m.3; 4857 m.70
• Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hk. Yön. m.5 son fıkra
• mevzuat.gov.tr künye sayfası