Stresin Belirtileri Nelerdir? Fiziksel, Duygusal, Zihinsel ve Sosyal

Ders notu: Stresin Belirtileri Nelerdir? Fiziksel, Duygusal, Zihinsel ve Sosyal

Stres belirtileri dört grupta toplanır

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının psikososyal faktörler rehberi stres belirtilerini dört grupta topluyor: fiziksel, duygusal, zihinsel ve sosyal. Rehber bu dört grubu bir liste olarak veriyor. Kabaca şöyle düşünebilirsiniz: bedende mi, ruh hâlinde mi, düşünmede mi, ilişkilerde mi? Ama listede bu kestirmeye uymayan maddeler var, birazdan tek tek göstereceğim.

Fiziksel belirtiler: beden alarm verir

Fiziksel belirtiler bedende görünür. Ağrılar: baş, sırt, kas ağrısı, bir de çene kasılması veya diş gıcırdatma. Uyku ve enerji: düzensiz uyku, yorgunluk, enerji kaybı. Sindirim: kabızlık, ishal, kolit, hazımsızlık, ülser, iştahta değişiklik. Ve geri kalanlar: yüksek tansiyon, kalp krizi, aşırı terleme, döküntü. Dikkat edin, kazalarda artış da bu listede, fiziksel grupta yer alıyor.

Duygusal belirtiler: ruh hâli dalgalanır

Duygusal belirtiler ruh hâlindeki dalgalanmadır: kaygı ya da endişe, depresyon veya çabuk ağlama, ruh hâlinin hızlı ve sürekli değişmesi, asabilik, gerginlik. Özgüven azalması veya güvensizlik hissi, aşırı hassasiyet ya da kırılganlık. Öfke patlamaları, saldırganlık, düşmanlık. Bir de duygusal olarak tükendiğini hissetme; bunu fiziksel gruptaki yorgunlukla karıştırmayın, bu madde duygusal grupta.

Zihinsel belirtiler: düşünme ve hafıza zayıflar

Zihinsel belirtiler düşünme ve hafızayla ilgilidir: konsantrasyon ve karar vermede güçlük, unutkanlık, hafızada zayıflık, zihin karışıklığı. Aşırı hayal kurma ve tek bir fikirle meşgul olma. Muhakemede zayıflama ve hatalarda artış. Dikkat edilecek madde mizah anlayışı kaybı; duygusal gibi görünür ama listede zihinsel grupta.

Sosyal belirtiler: ilişkiler bozulur

Sosyal belirtiler başkalarıyla ilişkide ortaya çıkar: insanlara karşı güvensizlik, başkalarını suçlamak, randevulara gitmemek ya da son anda iptal etmek, insanlarda hata aramak ve sözle rencide etmek, aşırı savunmacı tutum, birçok kişiye birden küs olmak ve konuşmamak.

Birbirine benzeyen belirtiler farklı gruplarda

Şimdi birbirine karışan çiftler. Kazalarda artış fiziksel, hatalarda artış zihinsel. Yorgunluk ve enerji kaybı fiziksel, duygusal olarak tükendiğini hissetme duygusal. Özgüven azalması veya güvensizlik hissi duygusal; insanlara karşı güvensizlik ise sosyal. Dikkat: saldırganlık ve düşmanlık başkasına yönelse de listede duygusal grupta; birini sözle rencide etmek sosyal. Yani saldırganlık duygusal, ama birini sözle rencide etmek sosyal.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: ÇSGB İSGGM, Psikososyal Faktörler Bilgilendirme Rehberi (Ankara, 2024), Bölüm 4.2 “Psikososyal Faktörler Sonucu Ortaya Çıkan Stresin Belirtileri”, Şekil 4.1 (s.18). Şeklin kaynağı Braham, *Stres Yönetimi* (1998). Bu dört grup bir mevzuat hükmü değil; Bakanlık rehberinde yer alan, tavsiye niteliğinde bir sınıflandırmadır (rehber iç kapağı: “Hazırlanan bu rehberdeki hususlar tavsiye niteliğindedir.”).
• ÇSGB Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda İSG Rehberi (2019), 4.2 Yorgunluk ve Stres, Şekil 4.3 (s.9): aynı dört grup ve aynı belirtiler; soru kökünde bu rehberin adı geçebilir.
• Stresin sonuçları (Rehber Bölüm 4, s.17): stres fiziksel ve psikolojik rahatsızlıkları hızlandırabilir; iş tatminsizliği ve performans sorunlarına, işten ayrılma ve devamsızlıkta artışa, depresyon ve kaygıya yol açabilir; motivasyon kaybı, işi yavaşlatma, üretkenliğin azalması gibi sonuçlar doğurabilir.
• Alarm aşaması bedensel tepkileri (Rehber 4.1): kalp atışının hızlanması, tansiyonun yükselmesi, solunumun hızlanması, ani adrenalin salgılanması (“savaş ya da kaç”).
• Ekranlı Araçlar Yön. m.5/1: işveren risk değerlendirmesinde ekranlı araç kullanımından kaynaklanan riskleri, özellikle görme, fiziksel sorunlar ve mental stres ile ilgili riskleri dikkate alır.

Sık sorulan sorular

Stres belirtileri kaç grupta toplanır?

Dört: fiziksel, duygusal, zihinsel, sosyal.

Kazalarda artış hangi gruptadır?

Fiziksel. Hatalarda artış ise zihinsel grupta.

Mizah anlayışı kaybı hangi gruptadır?

Zihinsel; duygusal grupta değil.

Duygusal olarak tükendiğini hissetme hangi gruptadır?

Duygusal. Yorgunluk veya enerji kaybı ise fiziksel.

İnsanlara karşı güvensizlik hangi gruptadır?

Sosyal. Özgüven azalması veya güvensizlik hissi ise duygusal.

Çene kasılması veya diş gıcırdatma hangi gruptadır?

Fiziksel.

Aşırı derecede hayal kurma hangi gruptadır?

Zihinsel.

Randevuyu son anda iptal etmek hangi gruptadır?

Sosyal.

Kaynaklar

• ÇSGB İSGGM Psikososyal Faktörler Bilgilendirme Rehberi
• ÇSGB Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi
• Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik m.5/1