Biyolojik Etken Grupları Nelerdir? Grup 1, 2, 3 ve 4 Farkı

Ders notu: Biyolojik Etken Grupları Nelerdir? Grup 1, 2, 3 ve 4 Farkı

Biyolojik etken nedir?

Önce tanım. Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik'e göre biyolojik etken; enfeksiyona, alerjiye ya da zehirlenmeye neden olabilen şeylerdir. Üç şey sayılıyor: mikroorganizmalar, genetiği değiştirilmiş olanlar da dâhil; hücre kültürleri; ve insan endoparazitleri. Bu son kelimeye dikkat: metinde endoparazit yazıyor. Şıklarda ektoparazit görürseniz, o tanımda yok.

Mikroorganizma ve hücre kültürü

Yönetmelik iki kavramı ayrıca tanımlıyor. Mikroorganizma: genetik materyali replikasyon veya aktarma yeteneğinde olan, hücresel ya da hücresel yapıda olmayan mikrobiyolojik varlık. Yani hücresi olmayan bir varlık da bu tanıma girebiliyor. Hücre kültürü ise çok hücreli organizmalardan türetilmiş hücrelerin in-vitro olarak geliştirilmesi. Sınavda bu iki tanımın yeri değiştirilerek sorulabilir, kelimelere iyi bakın.

Grupları ayıran dört soru

Biyolojik etkenler enfeksiyon risk düzeyine göre dört gruba ayrılıyor. Grubu bulmak için kendinize dört soru sorun: İnsanda hastalık yapıyor mu, ne kadar ağır? Çalışan için tehlike ne düzeyde? Topluma yayılabiliyor mu? Etkili korunma ya da tedavi var mı? Çalışan açısından bakarsanız: Grup 2 çalışanlara zarar verebilir, Grup 3 ve Grup 4 ise ciddi tehlike oluşturur. Bu dört sorunun cevabı grubu söyler.

Dört grup tek tabloda

Şimdi tabloya bakın. Grup 1: insanda hastalığa yol açma ihtimali yok. Grup 2: hastalığa neden olabilir, çalışanlara zarar verebilir ama topluma yayılma olasılığı yok ve genellikle etkili korunma ya da tedavi var. Grup 3: ağır hastalık yapar, çalışan için ciddi tehlikedir, topluma yayılma riski bulunabilir ama genellikle korunma ya da tedavi var. Grup 4: yine ağır hastalık ve ciddi tehlike, ama topluma yayılma riski yüksek ve etkili korunma ve tedavi yöntemi yok.

Grup 3 ile Grup 4'ü ayıran ne?

Karıştırmamanız gereken çift: Grup 3 ve Grup 4. İkisinde de ağır hastalık ve ciddi tehlike var. Farkı iki yerde arayın. Birinci fark: yayılma riski Grup 3'te bulunabilir, Grup 4'te yüksek. İkinci fark: Grup 3'te genellikle etkili korunma ya da tedavi var, ikisinden biri yeter. Grup 4'te ise etkili korunma ve tedavi yöntemi yok. Soruda ikisi birden yok diyorsa, cevap Grup 4. Kapaktaki sorunun cevabı: Grup 3, çünkü tedavisi var.

Grup 1'e hangi maddeler uygulanmaz?

Grup 1'in bir ayrıcalığı var. Tanımlanabilir sağlık riski oluşturmadığı için, Ek-VI'nın birinci paragrafına uyulursa yönetmeliğin 9, 15 ve 18. maddeleri uygulanmıyor. 9. madde Bakanlığın bilgilendirilmesi, 18. madde laboratuvar ve endüstriyel işlemler için özel önlemler. 15. madde ise ön bildirim maddesi: Grup 2, 3 ve 4 etkenlerin ilk kullanımında, işe başlamadan en az 30 gün önce çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne bildirim yapılır. Bildirimlerin ayrıntısını bu modülün ilerleyen derslerinde göreceğiz.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik; 6331 s.K. m.30 ve 3146 s.K. m.12'ye dayanır, AB'nin 2000/54/EC sayılı Konsey Direktifine paralel hazırlanmıştır (m.3).
• Kapsam (m.2/1): biyolojik etkenlerle çalışılan işlerin yanında, biyolojik etkenle doğrudan çalışılmayan ama maruziyete yol açabilecek Ek-I'deki işleri de kapsar.
• Bakanlık (m.4/1-a): Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı.
• Birden fazla grup (m.6/2): birden fazla grupta yer alan etkenlere maruziyette risk değerlendirmesi, zararlı etkenlerin tümünün oluşturduğu tehlike dikkate alınarak yapılır.
• Ön bildirim (m.15): muhatabı çalışma ve iş kurumu il müdürlüğü; işin başlamasından en az otuz gün önce. Grup 4'teki her etkenin ve işverenin geçici olarak Grup 3'e koyduğu yeni bir etkenin ilk kullanımında da ön bildirim yapılır (m.15/2). Madde başlığı "Bakanlığa bildirim" olsa da bildirim çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne yapılır; süre "en az" otuz gündür.
• Laboratuvar (m.18/1-b): Grup 2-3-4 için koruma düzeyi en az 2-3-4; kesin değerlendirme yapılamayan ciddi riskli etkenlerde en az 3 (m.18/3).
• Eski yönetmelik: RG 10.06.2004/25488 tarihli aynı adlı yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır (m.19).

Sık sorulan sorular

Biyolojik etkenler hangi üç etkiye neden olabilir?

Enfeksiyon, alerji veya zehirlenme.

Biyolojik etken tanımına giren üç varlık hangileridir?

Mikroorganizma (genetiği değiştirilmiş dâhil), hücre kültürü, insan endoparaziti.

Hücre kültürü nasıl tanımlanır?

Çok hücreli organizmalardan türetilmiş hücrelerin in-vitro geliştirilmesi.

Hücresel yapıda olmayan bir varlık mikroorganizma sayılır mı?

Evet; genetik materyali replikasyon veya aktarma yeteneğindeyse sayılır.

İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan etken hangi grupta?

Grup 1.

Etkili korunma ve tedavi yöntemi bulunmayan etken hangi grupta?

Grup 4 (topluma yayılma riski de yüksek).

Grup 1'de hangi üç madde uygulanmaz?

m.9, m.15 ve m.18 (Ek-VI'nın birinci paragrafına uyulması kaydıyla).

Ön bildirim hangi gruplar için, ne zaman yapılır?

Grup 2, 3 ve 4; ilk kullanımda, işe başlamadan en az 30 gün önce.

Kaynaklar

• Biyolojik Etkenler Yön. m.4/1-b