Elle Taşımada Yükle İlgili Risk Faktörleri Nelerdir? Ek-1'deki 4 Grup

Ders notu: Elle Taşımada Yükle İlgili Risk Faktörleri Nelerdir? Ek-1'deki 4 Grup

Elle taşıma yalnız kaldırmak değildir

Önce tanım. Yönetmeliğin 4. maddesine göre elle taşıma sadece yükü kaldırmak değil: indirmek, itmek, çekmek, taşımak, hareket ettirmek de buna dahil. Ölçüt, işin niteliği veya uygun olmayan ergonomik koşullar nedeniyle özellikle bel veya sırt incinmesi riski. Bir de işverenin sırasına dikkat: 5. madde önce elle taşımaya hiç gerek bırakmamayı, özellikle mekanik sistem kullanmayı ister. Elle taşıma kaçınılmazsa, işte o zaman Ek-1'e, yani yükle ilgili risk faktörlerine bakarak riskler azaltılır.

Ek-1 riskleri dört grupta toplar

Ek-1'in başlığı “yükle ilgili risk faktörleri” ama içinde dört grup var. Birincisi yükün kendisi; ikincisi işi yaparken harcanan güç; üçüncüsü çalışılan ortam; dördüncüsü işin düzeni, yani sıklık, dinlenme, mesafe ve tempo. Çalışanın kendisine bağlı olan, fiziki yapısı, giysisi, ayakkabısı, bilgi ve eğitimi ise Ek-1'de değil, Ek-2'de; bunlar bireysel risk faktörleri.

Yükün kendisi riskliyse

Birinci grup, yükün özellikleri. Yük çok ağır ya da çok büyükse; kaba ya da kavranması zorsa; dengesizse veya içindekiler yer değiştiriyorsa; vücuttan uzakta tutmayı ya da vücudun eğilmesini veya bükülmesini gerektiren bir konumdaysa; bir de çarpınca yaralayabilecek yoğunluk ve şekildeyse. Dikkat: yönetmelikte bir kilogram sınırı yok, sadece “çok ağır” deniyor. Şıklarda kilogram görürseniz şüphelenin.

İşi yapmak için harcanan güç

İkinci grup, fiziksel güç gereksinimi. Burada soru şu: iş nasıl yapılıyor? Çok yorucuysa; sadece vücudu bükerek yapılabiliyorsa; yükün ani hareketiyle sonuçlanıyorsa; vücut dengesiz bir pozisyondayken yapılıyorsa. Tuzaklardan biri denge kelimesi, çünkü üç grupta geçiyor: yük dengesizse birinci grup, vücut dengesizse ikinci grup, zemin ya da basılan yer dengesizse üçüncü grup.

Çalışılan yer uygun değilse

Üçüncü grup, çalışma ortamı. Yer dar ya da alçaksa; zemin düz değil, kayma ya da düşme tehlikesi varsa; ortam yükü güvenli bir yükseklikte ya da uygun bir vücut pozisyonunda taşımaya elvermiyorsa; zeminde yükü indirip kaldırmayı gerektiren seviye farkı varsa; basılan yer dengesizse; bir de sıcaklık, nem ya da havalandırma uygun değilse. Kısacası: mekân ve iklim burada.

İşin düzeni riski doğuruyorsa

Dördüncü grup, işin gerekleri. Özellikle belden dönmeyi gerektiren, aşırı sık ya da aşırı uzun bedensel çalışma; yetersiz ara ve dinlenme; aşırı kaldırma, indirme ya da taşıma mesafeleri; ve çalışanın kendisinin değiştiremediği çalışma temposu. Yükün konumu eğilmeyi ya da bükülmeyi gerektiriyorsa birinci, iş sadece bükülerek yapılabiliyorsa ikinci, belden dönmeyi gerektiren çalışma aşırı sık ya da aşırı uzunsa dördüncü grup.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Resmî Gazete: Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği, ÇSGB, RG 24.07.2013, sayı 28717. Yayımı tarihinde yürürlüğe girdi (m.11). Mevzuat.gov.tr güncel metninde değişiklik işlenmemiştir; 01.09.2026 itibarıyla yürürlükteki metin aynıdır.
• Amaç (m.1): elle taşımadan kaynaklanabilecek sağlık ve güvenlik risklerinden, özellikle sırt ve bel incinmelerinden korunma için asgari gereklilikler.
• Kapsam (m.2): 6331 sayılı Kanun kapsamındaki işyerleri.
• Dayanak (m.3): 6331 s. Kanun m.30 ve AB'nin 29/5/1990 tarihli 90/269/EEC Konsey Direktifi.
• İş ve işyeri organizasyonu (m.6): elle taşıma kaçınılmazsa işveren, sağlık ve güvenlik koşullarını değerlendirirken Ek-1'deki hususları ve yüklerin özelliklerini dikkate alır; sırt ve bel incinmesini önlemek için Ek-1 doğrultusunda çalışma ortamı ve işin gereklerine uygun önlem alır.
• Bilgilendirme ve eğitim (m.8): alınan tedbirler; taşınan yükle ilgili genel bilgiler ve mümkünse yükün ağırlığı ile eksantrik yüklerin en ağır tarafının ağırlık merkezi; doğru taşıma yöntemi ve yanlış taşımanın riskleri.
• Görüş ve katılım (m.9): 6331 m.18'e uygun olarak çalışanların veya temsilcilerinin görüşü alınır.
• Kaldırılan yönetmelik (m.10): 11.02.2004 tarihli, 25370 sayılı RG'deki eski Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği.

Sık sorulan sorular

İtmek ve çekmek elle taşıma sayılır mı?

Evet. Kaldırma, indirme, itme, çekme, taşıma ve hareket ettirme tanımdadır (m.4).

“İçindekiler yer değiştiren yük” hangi grupta?

1. Yükün özellikleri: yük dengesiz ya da içi oynuyor.

“Vücut dengesiz pozisyondayken yapılan iş” hangi grupta?

2. Fiziksel güç gereksinimi. Yük dengesiz olsaydı 1. grup olurdu.

“Yükün ani hareketiyle sonuçlanan iş” hangi grupta?

2. Fiziksel güç gereksinimi.

“Sıcaklık, nem veya havalandırma uygun değil” hangi grupta?

3. Çalışma ortamının özellikleri.

“Zeminde seviye farkı bulunması” hangi grupta?

3. Çalışma ortamının özellikleri: yükü indirip kaldırmayı gerektirir.

“Yetersiz ara ve dinlenme süresi” hangi grupta?

4. İşin gerekleri.

“Uygun olmayan ayakkabı” yükle ilgili risk faktörü mü?

Hayır. Çalışana bağlı bireysel faktördür; Ek-1'de değil, Ek-2'de yer alır.

Kaynaklar

• Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği m.4/1
• Yönetmeliğin tam metni