İş Stresi Faktörleri Nelerdir? Kaynağına Göre Sınıflandırma

Ders notu: İş Stresi Faktörleri Nelerdir? Kaynağına Göre Sınıflandırma

Stres etkeni nereden geliyor?

Stresin ne olduğunu önceki derslerde gördük; şimdi soru şu: stres etkeni nereden geliyor? Bu sınıflamada beş kaynak var. Birincisi işin kendisi, yani görevin içeriği ve talepleri. İkincisi iş görenin konumu, yani rolünüz ve ilişkileriniz. Üçüncüsü fiziksel çevre: gürültü, titreşim, sıcak, soğuk. Dördüncüsü sosyal çevre: işletmenin havası ve değişimler. Beşincisi kişilik, yani kişinin kendisi: korkuları ve aile sorunları. Bu beş başlığı aklınızda tutun; soruda verilen etkeni doğru kutuya yerleştirmeniz gerekecek.

Yük görevin kendisinden doğuyorsa

Birinci kutu: işin kendisi. Kalite ya da miktar açısından çok yüksek beklenti, zaman baskısı, gereğinden fazla bilgiyle boğulmak, anlaşılamayan bir görev, birbiriyle çelişen talimatlar ve işi beklenmedik biçimde kesen aksaklıklar. Kendinize şunu sorun: yük, yapılan işin içeriğinden ve taleplerinden, yani miktardan, süreden, bilgiden ya da talimattan mı doğuyor? Cevap evet ise kaynak işin kendisidir.

İş görenin konumu: rolün getirdiği yük

İkinci kutu: iş görenin konumu. Burada yük sizin işyerindeki rolünüzden geliyor. Sorumluluk, çalışanlar arasındaki rekabet, destek ve dayanışmanın olmaması, hayal kırıklığı ya da değerinizin anlaşılmadığı duygusu, amirlerle ve iş arkadaşlarıyla çatışma. Dikkat: sorumluluk işin kendisine değil, konuma yazılır.

Fiziksel çevre mi, sosyal çevre mi?

Üçüncü ve dördüncü kutuyu yan yana koyalım. Fiziksel çevre, ortamın fiziksel etkenleridir: gürültü, mekanik titreşim, sıcak ve soğuk, zararlı maddeler. Sosyal çevre ise işletmenin iklimi, değişimler ve bilgi akışıdır: işletmenin genel havası; ortamın, iş arkadaşlarının ya da görevin değişmesi; işletmedeki yapısal değişiklikler ve bilgiye ulaşamama. Bir uyarı: amirle ve iş arkadaşlarıyla çatışma sosyal çevreye değil, konuma yazılır.

Kaynak kişinin kendisi olduğunda

Beşinci kutu: kişilik, yani kaynağın kişinin kendisi olduğu durum. Görevden korkma, başarısızlık korkusu, azarlanma ya da ceza korkusu ve aile içi çatışmalar. Etken iş ortamında değil de kişinin içinde ya da özel yaşamındaysa bu kutudadır.

Benzer görünen etkenler, farklı kaynaklar

Şimdi karıştırılabilecek çiftlere bakalım. Bilgi çokluğu işin kendisinde; ama bilgiye ulaşamama, yani eksik bilgi akışı, sosyal çevrede. Çelişen talimatlar görevle ilgili olduğu için işin kendisinde; amirle çatışma ise rolünüzün getirdiği bir yük olarak konumda. Benzer kelimeler sizi yanıltmasın, etkenin nereden doğduğuna bakın.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• İşin kendisi (özgün listede ek): eksik/parçalanmış görevler.
• Başka bir sınıflama: ÇSGB İSGGM Psikososyal Faktörler Bilgilendirme Rehberi (2024, Tablo 2.1) farklı bir sınıflama kullanır; orada vardiyalı ve gece çalışması “iş programları”, zaman baskısı “iş yükü ve iş temposu”, rol belirsizliği/rol çatışması ve insanlara ilişkin sorumluluklar “işyerindeki görev” kategorisindedir. Soru hangi sınıflamayı kastediyorsa ona göre cevaplayın.

Sık sorulan sorular

Zaman baskısı hangi stres kaynağındadır?

İşin kendisi: zaman ve termin baskısı görevin kendisinden doğar.

Sorumluluk hangi stres kaynağındadır?

İş görenin konumu: rolün getirdiği bir yüktür.

Mekanik titreşim hangi stres kaynağındadır?

Fiziksel çevre; gürültü, sıcak ve soğuk da buradadır.

İşletmenin genel havası hangi stres kaynağındadır?

Sosyal çevre; ortamın ve iş arkadaşlarının değişmesi de buradadır.

Başarısızlık ve ceza korkusu hangi stres kaynağındadır?

Kişilik: kaynak kişinin kendisidir; aile içi çatışmalar da buradadır.

Bilgi çokluğu ile bilgiye ulaşamama aynı kaynakta mı?

Hayır: çokluk işin kendisinde, eksik bilgi akışı sosyal çevrededir.

Kaynaklar

• FU Berlin, Arbeits- und Berufspsychologie ders notu
• Flatschacher S.
• Flatschacher
• ÇSGB İSGGM Psikososyal Faktörler Bilgilendirme Rehberi