Mesleki Viral Enfeksiyonlar: Hangi İşte Hangi Virüs?

Ders notu: Mesleki Viral Enfeksiyonlar: Hangi İşte Hangi Virüs?

Hangi işte hangi virüs?

Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmeliğin Ek-I'i, biyolojik etkene maruziyetin olabileceği bazı işleri sayar; aralarında sağlık hizmetleri, tarım ve hayvanlarla çalışma var. Bu işleri Dünya Sağlık Örgütü'nün bilgi notlarıyla virüslere eşleştirelim. Sağlık hizmetlerinde kanla temas: Hepatit B, Hepatit C ve HIV. Tarım işçisi, mezbaha çalışanı ve veterinerde Kırım-Kongo kanamalı ateşi, kısaca KKKA. Kuduzda ise Dünya Sağlık Örgütü'nün temas öncesi aşı önerdiği işler: canlı kuduz virüsüyle çalışan laboratuvar ve yaban hayatı görevlileri. Bu virüslerin grubunu Ek-III listesinden okuyacağız. Listede olmayan yeni virüsün en az Grup 2 sayıldığını önceki derslerde görmüştük.

Kanla bulaşan üçlü: HBV, HCV, HIV

Sağlık kuruluşlarında kanla bulaşan üç virüs: Hepatit B, Hepatit C ve HIV. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre üçü de kanla bulaşır; Hepatit B ve HIV öteki vücut sıvılarıyla da bulaşır. İğne batması Hepatit B'de ve HIV'de açıkça sayılıyor. Listede üçü de Grup 3, yanlarında çift yıldız ve D harfi var. Etkili aşı demek olan V harfi ise bu üçlüde yalnızca Hepatit B'de var. Hepatit C ve HIV'in yanında V yok.

(**): Grup 3 ama genelde hava yoluyla bulaşmaz

Mesleki virüslerden bu işareti taşıyanlara örnek: Hepatit B, C, D ve E, HIV ve kuduz virüsü. Listede çift yıldızlı başka virüsler de var; bunlar yalnızca örnek.

Hayvanla çalışanlarda: KKKA ve kuduz

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre KKKA insana kene ısırığıyla ya da kesim sırasında ve hemen sonrasında enfekte hayvanın kanı ve dokusuyla temasla bulaşır; vakaların çoğu tarım işçisi, mezbaha çalışanı ve veteriner gibi hayvancılıkla uğraşanlarda görülür. Listede KKKA Grup 4. Kuduz ise ısırık, tırmalama ve tükürükle bulaşır; listede Grup 3, çift yıldız ve V harfi var. Dünya Sağlık Örgütü, kuduz için temas öncesi aşıyı canlı kuduz virüsüyle çalışan laboratuvar çalışanlarına, hayvan hastalıkları kontrol personeline ve yaban hayatı görevlilerine öneriyor. KKKA'nın yanında V yok; Dünya Sağlık Örgütü de insanda yaygın erişilebilir, güvenli ve etkili bir aşı olmadığını söylüyor.

Hangi mesleki virüsün aşısı var?

Şimdi meslek gözüyle bakalım. Hepatit B'de V var ve Dünya Sağlık Örgütü, sağlık hizmetlerinde çalışanlara Hepatit B aşısı öneriyor. Kuduzda da V var; temas öncesi aşı, az önce saydığımız işlerde çalışanlara öneriliyor. Hepatit C, HIV ve KKKA'nın yanında ise V yok. Ek-VII'deki aşı kılavuzunu da hatırlayın: maruz kalan çalışan, etkili bir aşı varsa aşılanır; aşı bedeli çalışana yüklenmez ve istendiğinde gösterilmek üzere ilgili her çalışan için bir aşılama belgesi düzenlenir.

Hepatit A–E arasında yalnız A Grup 2

Hepatitler birbirine benziyor; tek tek ayıralım. Hepatit A Grup 2 ve V notlu. Hepatit B ve D, Grup 3 çift yıldız, V ve D notlu. Hepatit C, Grup 3 çift yıldız ve D. Hepatit E, Grup 3 çift yıldız, not yok. Küçük bir ayrıntı: Hepatit D virüsü yalnızca Hepatit B ile birlikte enfekte olan çalışanda hastalık yapar; bu yüzden Hepatit B aşısı, Hepatit B ile enfekte olmamış çalışanı Hepatit D'ye karşı da korur.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (RG 15.06.2013/28678), m.5 (4 risk grubu), Ek-I (biyolojik etkene maruziyetin olabileceği bazı işler), Ek-III (sınıflandırılmış biyolojik etkenler listesi, virüsler bölümü), Ek-VII (koruyucu aşı uygulama kılavuzu). Yönetmelikte yayımından bu yana değişiklik işlenmemiştir.
• Ek-I (biyolojik etkene maruziyetin olabileceği bazı işler): gıda üretilen fabrikalar, tarım, hayvanlar/hayvan kaynaklı ürünler, sağlık hizmetleri ve karantina dahil morglar, mikrobiyolojik teşhis laboratuvarları dışındaki klinik/veteriner/teşhis laboratuvarları, atıkları yok eden fabrikalar, kanalizasyon ve arıtma tesisleri.
• Meslek–virüs eşleşmesi (DSÖ bilgi notları): Hepatit B iğne batması, kan ve vücut sıvılarıyla bulaşır; sağlık hizmetlerinde çalışana Hepatit B aşısı önerilir. Hepatit C kanla bulaşan bir virüstür; enfeksiyonun çoğu sağlık hizmetlerindeki güvenli olmayan enjeksiyon ve işlemlerle kana maruziyetten olur; sağlık çalışanları test önerilen gruplar arasındadır. HIV kan dahil vücut sıvılarıyla, sağlık çalışanları dahil kazayla iğne batmasıyla da bulaşabilir. KKKA vakalarının çoğu hayvancılıkta (tarım işçisi, mezbaha çalışanı, veteriner) görülür. Kuduzda temas öncesi profilaksi canlı kuduz virüsüyle çalışan laboratuvar çalışanlarına, hayvan hastalıkları kontrol personeline ve yaban hayatı korumacılarına önerilir.
• Not harfleri (Ek-III açıklama 10): A olası alerjik etki, D maruz kalanların listesi bilinen son maruziyetten sonra 15 yıldan fazla saklanır, T toksin üretimi, V etkili aşısı var.
• () (Ek-III açıklama 8): Grup 3'te () işaretli etkenler genel olarak hava yoluyla bulaşmaz, sınırlı enfeksiyon riski taşır. () taşıyan virüsler derstekilerle sınırlı değildir; ör. Hepatit G 3 () D, Orta Avrupa kene ensefaliti 3 (**) V.
• Liste dışı virüs (Ek-III açıklama 7 ve 3): insanda yeni izole edilmiş, değerlendirilmemiş ve listede olmayan virüs, hastalık yapmadığı kanıtlanana kadar en az Grup 2 sayılır; listede yer almamak Grup 1 olmak demek değildir.
• Kayıt süreleri: Grup 3/4 maruz kalan çalışan listesi ve kayıtları en az 15 yıl; kalıcı/gizli enfeksiyon, uzun kuluçka, tekrarlayan hastalık vb. hallerde bilinen son maruziyetten sonra en az 40 yıl (m.13/2). Kişisel tıbbi kayıtlar da 15/40 yıl (m.16/5).
• Hepatit D (Ek-III dipnot b): yalnız Hepatit B ile aynı anda veya ikincil olarak enfekte olan çalışanda patojendir; Hepatit B aşısı, HBV'den etkilenmemiş çalışanı HDV'ye karşı da korur.

Sık sorulan sorular

Sağlık hizmetlerinde çalışana DSÖ hangi virüsün aşısını öneriyor?

Hepatit B; iğne batmasıyla da bulaşır ve listede V notu var.

Grup 3'teki bir virüsün yanındaki (**) ne demektir?

Genelde hava yoluyla bulaşmaz; çalışan için sınırlı enfeksiyon riski taşır.

Hepatit C ve HIV'in notu nedir?

İkisi de Grup 3 (**) ve D; listede V (aşı) notu yok.

Kırım-Kongo kanamalı ateşi virüsü hangi grupta?

Grup 4; listede V notu yok.

KKKA en çok hangi işlerde görülür?

Hayvancılıkta: tarım işçisi, mezbaha çalışanı ve veteriner (DSÖ).

Kuduz virüsü nasıl bulaşır, grubu nedir?

Isırık, tırmalama, tükürük; Grup 3 (**) ve V notu var.

Hepatit A–E arasında Grup 2 olan hangisi?

Hepatit A (V notlu); B, C, D ve E Grup 3 (**).

DSÖ kuduz için temas öncesi aşıyı hangi çalışanlara öneriyor?

Canlı virüsle çalışan laboratuvar, hayvan hastalığı kontrol ve yaban hayatı personeline.

Kaynaklar

• Biyolojik Etkenler Yön. Ek-I
• Biyolojik Etkenler Yön. m.5/1
• mevzuat.gov.tr künye ve konsolide metin
• WHO Hepatitis B fact sheet
• WHO Hepatitis C fact sheet
• WHO HIV and AIDS fact sheet