Antropometride Ayakta Ölçümler Nelerdir? 12 Vücut Ölçüsü

Ders notu: Antropometride Ayakta Ölçümler Nelerdir? 12 Vücut Ölçüsü

Ayakta ölçüm hangi duruşta alınır?

Önce duruş. Ayakta ölçüm alınırken kişi tam dik durur, ayakları bitişiktir, başı dik ve gözleri ileriye bakar. Yükseklikler yerden, yani tabandan, düşey olarak ölçülür; bunun için antropometre denen ölçüm aleti kullanılır. Bir de pratik not: ölçüler genellikle yalınayak alınır, bu yüzden tasarım yaparken ayakkabı topuğu payını ayrıca eklemek gerekir.

12 ölçüyü dört ailede hatırlayın

Şimdi dersin anahtarı. On iki ölçüyü tek tek ezberlemek yerine hafıza için dört ailede toplayalım. Bu gruplama ezberi kolaylaştırmak için; kaynaklar yükseklikleri, genişlikleri, derinlikleri ve erişim uzaklıklarını ayrı ayrı tanımlar. Yükseklikler yerden düşey ölçülür: boy, göz, omuz, dirsek, el, kalça ve apışarası. Genişlikler yatay ve yandan yanadır: omuz genişliği ile kalça genişliği. Derinlik yatay ama önden arkaya: göğüs derinliği. Uzanma, kaynaklardaki adıyla erişim uzaklığı, kolun ekseni boyunca yukarı ve öne ölçülür: kol mesafesi ve yukarı uzanma. Dikkat: yukarı uzanma da yerden ölçülür, ama kol boyunca uzanan bir erişim ölçüsü olduğu için bu ailede sayılır.

Yükseklikler: baştan dirseğe

Yüksekliklere yukarıdan başlayalım. Boy yüksekliği yerden başın en üst noktasına, vertekse kadar ölçülür; kapı yüksekliği gibi açıklıklarda buna bakılır. Göz yüksekliği görme alanıyla ilgili tasarımların referansıdır. Omuz yüksekliğinin ucu akromiondur, yani kürek kemiğinin omuzdaki çıkıntısı; erişim alanlarının hesabında kullanılır. Dirsek yüksekliğinde dikkat: üst kol aşağı sarkar, ön kol doksan derece bükülür ve dirseğin en alt kemik noktası alınır. Çalışma yüzeyi yüksekliği buna göre belirlenir; ayrıntısını ayakta çalışma yükseklikleri dersinde göreceğiz.

Yükseklikler: elden apış arasına

Aşağıya inelim. El yüksekliği, kol aşağı sarkıkken yerden yumruğun kavrama hizasına kadar ölçülür. Kalça yüksekliği uyluk kemiğindeki trokanter majora kadar ölçülür; yükler genellikle bu hizada taşınır. Apışarası yüksekliği de yerden bacakların birleştiği noktaya kadardır. Buradaki tuzak şu: kalça yüksekliği düşeydir, kalça genişliği yataydır. Aynı bölge, farklı aile.

Genişlik yandan yana, derinlik önden arkaya

Genişlik ailesinde iki ölçü var. Omuz genişliği iki yandaki deltoid kaslar arasındaki en geniş mesafedir; kalça genişliği kalçanın iki dış yanı arasındaki en geniş mesafe. Derinlik ailesinde tek ölçü: göğüs derinliği, yani sırtta kürek kemiğinden göğsün en çıkıntılı yerine yatay uzaklık. Kapı ve koridor genişliğinde omuz genişliğine bakılır; örneğin yangın çıkış kapısı iri bir kişinin omuz genişliğinden dar olmamalıdır.

Kol mesafesi ve yukarı uzanma

Son aile uzanma. Kol mesafesi, kol öne yatay uzatıldığında kürek kemiğinden orta parmağın ucuna kadar olan mesafedir. Yukarı uzanma ise kol zorlanmadan başın üstüne kaldırıldığında yerden orta parmak ucuna kadar ölçülür. Dikkat edin: yukarı uzanma da yerden ölçülüyor ama ucu parmak, baş değil. Boy yüksekliğiyle karıştırmayın.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• ISO 7250-1:2008 m.4.1 ayakta ölçülenleri şöyle sayar: vücut kütlesi, boy, göz yüksekliği, omuz yüksekliği, dirsek yüksekliği, iliak spina yüksekliği, apışarası yüksekliği, tibia yüksekliği, göğüs derinliği, vücut derinliği, göğüs genişliği, kalça genişliği. Öne kavrama uzanımı (m.4.4.2) ve yumruk (kavrama ekseni) yüksekliği (m.4.4.4) ise 'fonksiyonel ölçüler' arasındadır.
• ISO 7250-1'de deltoid omuz genişliği oturarak alınan ölçüler arasındadır (m.4.2.9); bazı kaynaklarda ayakta ölçüler arasında verilir. Barut & Kıran (2005) da 'omuz genişliği (deltoid kaslar arası)' tanımını oturur pozisyondaki boyutlar (Grup B) altında verir.
• Göğüs derinliği: derslerdeki tanım (sırtta skapula–önde toraksın en çıkıntılı noktası) Barut & Kıran'dandır. ISO 7250 m.4.1.9 bunu 'ayakta göğüs derinliği' olarak verir ve 'orta sagital düzlemde, mesosternal seviyede gövde derinliği' diye tanımlar; alet: kavisli kollu büyük kayar kumpas.
• Frankfurt düzlemi (ISO 7250-1:2008 m.2.2.8): dış kulak deliğinin üst kenarı ile göz çukurunun alt kenarından geçen yatay düzlem; boy ve göz yüksekliği ölçülürken baş bu düzlemde tutulur (m.4.1.2, m.4.1.3).
• Akromion (ISO 7250-1:2008 m.2.2.1): kürek kemiği çıkıntısının en dış noktası; omuz yüksekliği genellikle akromion yüksekliğine eşitlenir. İki akromion arası 'biakromial genişlik', deltoid kaslar arası 'omuz genişliği' ayrı ölçülerdir (TTB MSG Dergisi 2005).
• Göz yüksekliğinin referans noktası kaynağa göre değişir: ISO 7250-1 m.4.1.3 gözün dış köşesi, TTB MSG Dergisi (2005) iç köşe der. Derste yalnızca 'göz hizası' kullanıldı.
• Apışarası yüksekliği (ISO 7250:1996 m.4.1.7; 2008'de de m.4.1.7): ölçüm aleti bacaklar en fazla 100 mm açıkken uyluk iç yüzüne yerleştirilir, sonra kişi bacaklarını kapatıp dik durur.
• Dirsek yüksekliği (ISO 7250-1:2008 m.4.1.5): üst kol aşağı serbest sarkar, ön kol üst kola dik açıda bükülür.

Sık sorulan sorular

Boy yüksekliği yerden hangi noktaya kadar ölçülür?

Başın en üst noktasına (vertex); kişi tam dik, ayaklar bitişik.

Ayakta yükseklikler hangi aletle ve nereden ölçülür?

Antropometreyle; yerden (tabandan) düşey olarak.

Dirsek yüksekliği ölçülürken kol nasıl tutulur?

Üst kol aşağı sarkar, ön kol 90° bükülür; dirseğin en alt kemik noktası alınır.

El yüksekliği nasıl ölçülür?

Kol aşağı sarkıkken yerden yumruğun kavrama hizasına düşey olarak.

Omuz genişliği ile omuz yüksekliği arasındaki fark ne?

Genişlik yatay, deltoid kaslar arası; yükseklik düşey, yerden akromiona.

Göğüs derinliği hangi yönde ölçülür?

Yatay ve önden arkaya: sırttan göğsün en çıkıntılı yerine.

Yukarı uzanma mesafesinin ucu neresidir?

Başın üstüne kaldırılan kolun orta parmak ucu; ölçü yerden alınır.

Omuz genişliği ve kol mesafesi hangi ailelere girer?

Omuz genişliği: genişlik (yandan yana). Kol mesafesi: uzanma (kol ekseni boyunca).

Kaynaklar

• ISO 7250-1:2008 m.4.1.2–4.1.3
• Barut Ç., Kıran S.
• Dizdar E.N.
• Kaya & Özok, Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi 5
• ISO 7250:1996 m.4.1.7
• Kırklareli Üniv. 'Çalışma yeri düzenlemede ergonomi – antropometri' ders notu 2019, madde