Yasaklayıcı İşaretler Nelerdir? Şekli, Rengi ve %35 Kuralı

Ders notu: Yasaklayıcı İşaretler Nelerdir? Şekli, Rengi ve %35 Kuralı

Dört unsur: daire, beyaz, siyah, kırmızı

Peki bu levha nasıl görünür? Cevap Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nin Ek-2'sinde, 3.1 numaralı başlıkta. Ek-2'deki tarifi dört unsura ayıralım. Biçim: daire. Zemin: beyaz. Piktogram, yani ortadaki şekil: siyah. Çerçeve ve levhayı çapraz kesen diyagonal çizgi: kırmızı.

Kırmızı kısımlar en az %35

Bu oranı mutlaka ezberleyin: kırmızı kısımlar, yani çerçeve ve diyagonal çizgi, işaret alanının en az yüzde otuz beşini kapsamalı. “En az” ifadesine dikkat edin: bu bir alt sınır. Kırmızı alan daha fazla olabilir ama yüzde otuz beşin altına düşemez.

Her kırmızı işaret %35 değildir

Burada bir tuzak var: kırmızı her işarette yüzde otuz beş değil. Yangınla mücadele işaretleri de kırmızıdır, ama dikdörtgen veya kare biçimindedir, zemini kırmızıdır ve kırmızı kısımlar en az yüzde elliyi kapsar. Aslında Ek-2'de yüzde otuz beş yalnızca yasaklayıcı işarette geçiyor; uyarı, emredici, acil çıkış ve yangınla mücadele işaretlerinde renkli kısım en az yüzde elli. Bu türleri sonraki derslerde tek tek göreceğiz.

Ek-2'deki 8 yasaklayıcı işaret

Ek-2'de sekiz yasaklayıcı işaret gösterilmiş. Kolay hatırlamanız için dört gruba ayırdım; bu gruplar yönetmeliğin değil, bizim. Ateşle ilgili iki tane: sigara içilmez; sigara içmek ve açık alev kullanmak yasaktır. Suyla ilgili iki tane: suyla söndürmek yasaktır ve içilmez. Girişle ilgili üç tane: yaya giremez, iş makinası giremez, yetkisiz kimse giremez. Son olarak temas: dokunma.

Levha nereye konur, ne zaman kalkar?

Doğru levhayı yanlış yere asarsanız işe yaramaz. Ek-2'nin kullanım koşullarına göre işaret levhası, özel bir tehlike varsa onun hemen yakınına, genel bir tehlike varsa o alanın girişine konur. Görüş seviyesine uygun yükseklikte, iyi aydınlatılmış, erişimi kolay ve görünür olmalı. Doğal ışık zayıfsa floresan renkler, reflektör malzeme ya da yapay aydınlatma kullanılır. Levhanın gösterdiği durum ortadan kalktığında levha da kaldırılır.

Aynı konu, farklı işaret türü

Şıklarda benzer ifadelere dikkat edin. “Yaya giremez” yasaklayıcı bir işarettir; “Yaya yolunu kullan” ise emredici işaretler listesinde yer alır. Konu aynı, tür farklı. Size bir ezber ipucu: Ek-2'deki adlarda “giremez”, “içilmez”, “yasaktır”, “dokunma” gibi bir yasak sözü yoksa, o işaret yasaklayıcılar listesinde değildir.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği (RG 11.09.2013/28762, mevzuatNo 18829), Ek-2 bölüm 3.1 (yasaklayıcı işaretler), Ek-2 bölüm 2 (kullanım koşulları). Ekler mevzuat.gov.tr PDF'inde yer almadığı için Resmî Gazete'deki ek dosyasından (20130911-6-1.doc) okunmuştur. mevzuat.gov.tr güncel metninde değişiklik notu yok; 01.09.2026 itibarıyla yürürlükte.
• Tanım: yasak işareti, tehlikeye neden olabilecek veya tehlikeye maruz bırakabilecek bir davranışı yasaklayan işarettir (m.4/1-m).
• Ek-2 başlığı: “İşaret levhalarıyla ilgili asgari gerekler”. Yasaklama, uyarı, emir, kaçış yolu ve yangınla mücadele levhalarının biçim ve renkleri bölüm 3'te verilir (Ek-2, 1.1).
• Diğer türlerin temel nitelikleri: uyarı üçgen, sarı zemin, siyah piktogram ve çerçeve (3.2); emredici daire, mavi zemin, beyaz piktogram (3.3); acil çıkış ve ilkyardım dikdörtgen veya kare, yeşil zemin, beyaz piktogram (3.4); yangınla mücadele dikdörtgen veya kare, kırmızı zemin, beyaz piktogram (3.5). Dördünde de renkli kısım en az %50.
• Piktogram: mümkün olduğunca yalın olur ve yalnız temel ayrıntıları içerir (Ek-2, 1.2); aynı anlamı veriyor ve anlamı belirsizleştirmiyorsa bölüm 3'tekilerden biraz farklı ya da daha ayrıntılı olabilir (Ek-2, 1.3).
• Malzeme ve görünürlük: levhalar ortama uygun, darbeye ve hava koşullarına dayanıklı malzemeden yapılır (Ek-2, 1.4); boyutları ile kolorimetrik ve fotometrik özellikleri kolay görülüp anlaşılmalarını sağlar (Ek-2, 1.5).
• Yerleştirmede engeller: levhalar engeller dikkate alınarak yerleştirilir; floresan/reflektör/yapay aydınlatma kuralı İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik hükümleri saklı kalmak şartıyla uygulanır (Ek-2, 2.1).
• Sabit ve kalıcı levha: yasaklamaların belirtilmesi ve tanınması için sabit ve kalıcı işaret levhaları kullanılır (Ek-1, 2.1.1).

Sık sorulan sorular

Yasaklayıcı işaret hangi biçimdedir?

Daire biçimindedir (Ek-2, 3.1).

Yasaklayıcı işarette zemin ve piktogram hangi renktedir?

Beyaz zemin üzerine siyah piktogram.

Çerçeve ve diyagonal çizgi hangi renktedir?

Kırmızı.

Yasaklayıcı işarette kırmızı kısımlar en az yüzde kaç?

En az %35. Uyarı, emredici, acil çıkış ve yangınla mücadele işaretlerinde en az %50.

İşaret levhası nereye yerleştirilir?

Özel tehlikenin hemen yakınına, genel tehlike olan yerlerin girişine (Ek-2, 2.1).

Doğal ışığın zayıf olduğu yerlerde ne kullanılır?

Floresan renkler, reflektör malzeme veya yapay aydınlatma (Ek-2, 2.1).

“Yaya giremez” ile “Yaya yolunu kullan” aynı tür mü?

Hayır: ilki yasaklayıcı, ikincisi emredici işarettir.

“Suyla söndürmek yasaktır” hangi işaret türüdür?

Yasaklayıcı işaret (Ek-2, 3.1).

Kaynaklar

• RG 11.09.2013/28762 yönetmelik sayfası, m.9
• mevzuat.gov.tr güncel metninde
• Ek-2, 3.1 Temel nitelikler