Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Tanımları: Sesli Sinyal, Operatör, Piktogram

Ders notu: Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Tanımları: Sesli Sinyal, Operatör, Piktogram

Sağlık ve güvenlik işareti nedir?

Önce çatı kavram. Sağlık ve güvenlik işareti; özel bir nesne, faaliyet ya da durumu işaret eden, levha, renk, sesli veya ışıklı sinyal, sözlü iletişim ya da el-kol işaretiyle iş sağlığı ve güvenliği hakkında bilgi veya talimat veren, ya da tehlikelere karşı uyaran işarettir. Yani işaret deyince sadece duvardaki levhayı düşünmeyin; ses, ışık, söz ve el hareketi de bu tanımın içinde.

Yasaklar, uyarır, emreder

İşaretleri verdikleri mesaja göre ayırıyoruz. Yasak işareti, tehlikeye neden olabilecek ya da tehlikeye maruz bırakabilecek bir davranışı yasaklar. Uyarı işareti, bir tehlike kaynağı veya tehlike hakkında uyarır. Emredici işaret ise uyulması zorunlu bir davranışı belirler. Ayırt etmenin kısa yolu şu: yasak davranışa, uyarı tehlikeye bakar.

Acil çıkış, ilkyardım ve bilgilendirme

İki tür daha var. Acil çıkış ve ilkyardım işaretleri; acil çıkış yolları, ilkyardım veya kurtarma ile ilgili bilgi verir. Bilgilendirme işareti ise ilginç tanımlanmış: yasak, uyarı, emredici, acil çıkış ve ilkyardım işaretleri dışında bilgi veren diğer işaretler. Yani tanımda sayılan bu dört türün dışında bilgi veren işaretler bu gruba girer.

Sesli sinyal ile sözlü iletişim farkı

Bu iki tanımı birbirinden dikkatle ayırın. Sesli sinyal; insan sesi ya da yapay insan sesi kullanmaksızın, özel amaçla yapılmış bir düzenekten çıkan ve yayılan kodlanmış ses sinyalidir. Sözlü iletişim ise insan sesi veya yapay insan sesiyle iletilen, anlamı önceden belirlenmiş sözlü mesajdır. Dikkat: mesaj yapay insan sesiyle verilse bile sözlü iletişim sayılır.

Levha, piktogram, ek bilgi, ışıklı işaret

Şimdi levha ailesi. İşaret levhası; geometrik bir şekil, renkler ve bir sembol veya piktogramın kombinasyonuyla özel bilgi ileten, yeterli aydınlatmayla görülebilir hale getirilmiş levhadır. Sembol ya da piktogram, bir durumu tanımlayan veya özel bir davranışa sevk eden, levha veya ışıklandırılmış yüzey üzerinde kullanılan şekildir. Ek bilgi levhası, bir işaret levhasıyla beraber kullanılıp ek bilgi sağlar. Işıklı işaret de saydam veya yarı saydam malzemeden yapılıp içeriden ya da arkadan aydınlatılan işaret düzeneğidir.

İşaretçi verir, operatör izler

Son olarak kişiler. İşaretçi, işareti veren kişidir. Operatör, işareti izleyerek araç ve gereci kullanan kişidir. El işareti de çalışanlar için tehlike oluşturabilecek manevra yapan operatörleri yönlendirmek için ellerin ve/veya kolların önceden anlamları belirlenmiş hareket ve/veya pozisyonlarıdır. Kısacası işaretçi verir, operatör izler.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Künye: Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği (RG 11.09.2013/28762); m.4/1'in a–m bentlerinde (ç, ğ, ı dahil) 16 tanım var.
• Güvenlik rengi (m.4/1-e): güvenlik açısından özel bir anlam yüklenen renk.
• Kapsam (m.2): 6331 kapsamındaki tüm işyerleri. Uygulanmadığı alanlar: başka mevzuatta özel atıf yoksa tehlikeli madde, preparat, ürün veya malzemelerin piyasaya arzında kullanılan işaretlemeler; kara, demir, deniz, hava ve iç suyolu taşımacılığını düzenlemede kullanılan işaretlemeler.
• Dayanak (m.3): 6331 s.K. m.30; 92/58/EEC sayılı AB Direktifine paralel hazırlandı.
• İşaret ne zaman kullanılır (m.5/1): risk değerlendirmesi sonucunda riskler ortadan kaldırılamıyorsa ya da toplu korunma teknikleri veya iş organizasyonundaki önlemlerle yeterince azaltılamıyorsa.
• m.5/2: Ek-5'e aykırı olmamak şartıyla, taşımacılık alanında kullanılan işaretler işyerinde benzeri taşımacılık yapılıyorsa aynen kullanılır.
• Çalışanlar: işaretler hakkında bilgilendirme (m.6/1, 6331 m.16), işaretlerin anlamı ve gerektirdiği davranışlar hakkında eğitim (m.6/2, 6331 m.17), görüş alma ve katılım (m.7, 6331 m.18).
• m.8: RG 23.12.2003/25325'te yayımlanan Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı. m.9: yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. m.10: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.

Sık sorulan sorular

Yapay insan sesiyle iletilen, anlamı önceden belirli mesaj nedir?

Sözlü iletişim (m.4/1-k).

Bir durumu tanımlayan ya da davranışa sevk eden şekle ne denir?

Sembol veya piktogram; levhada ya da ışıklandırılmış yüzeyde kullanılır (m.4/1-i).

Uyulması zorunlu bir davranışı belirleyen işaret hangisidir?

Emredici işaret (m.4/1-d).

Bir tehlike kaynağı veya tehlike hakkında uyaran işaret hangisidir?

Uyarı işareti (m.4/1-l).

Tehlikeye yol açabilecek bir davranışı yasaklayan işaret hangisidir?

Yasak işareti (m.4/1-m).

Acil çıkış yolları, ilkyardım veya kurtarma bilgisini veren işaret?

Acil çıkış ve ilkyardım işaretleri (m.4/1-a).

Manevra yapan operatörü yönlendiren el-kol hareketine ne denir?

El işareti: anlamı önceden belirli el ve/veya kol hareketi ya da pozisyonu (m.4/1-ç).

Işıklı işaret nasıl görünür hale gelir?

Saydam/yarı saydam malzeme içeriden veya arkadan aydınlatılır (m.4/1-f).

Kaynaklar

• RG 11.09.2013/28762 yönetmelik sayfası
• mevzuat.gov.tr güncel metni
• 6331 s.K. m.3/1-c