Emredici İşaretler Nelerdir? Mavi Daire Şeklindeki İşaretlerin Anlamı

Ders notu: Emredici İşaretler Nelerdir? Mavi Daire Şeklindeki İşaretlerin Anlamı

Emredici işaret ne söyler?

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nin 4. maddesi emredici işareti şöyle tanımlıyor: uyulması zorunlu bir davranışı belirleyen işaret. Yani yasak işareti 'yapma' der, emredici işaret 'bunu yap' der. Güvenlik renkleri dersinde renk tablosunu görmüştük; orada mavi, zorunluluk işaretinin rengiydi: özel bir davranış ya da eylem, kişisel koruyucu donanım kullan.

Daire, mavi zemin, beyaz piktogram

Ek-2'nin 3.3 bölümü emredici işaretin temel niteliklerini sayar. Biçimi daire. Zemini mavi, piktogramı beyaz. Ve sınavda sorulan sayı: mavi kısımlar işaret alanının en az yüzde ellisini kapsar. Güvenlik renkleri dersindeki dipnotu da hatırlayın: mavi, sadece dairevi bir şekil içinde kullanıldığında emniyet rengi olarak kabul edilir. Emredici işaretin biçimi de daire. Mavi, beyaz, daire, yüzde elli; bu dördünü birlikte hatırlayın.

Ek-2 listesinde 11 emredici işaret

Ek-2'de emredici işaret olarak on bir piktogram var. Fiile göre gruplayalım. 'Kullan' diyenler: gözlük, maske, yüz siperi, emniyet kemeri ve yaya yolu. 'Tak' diyenler: baret ve kulak koruyucu. 'Giy' diyenler: eldiven, iş ayakkabısı ve koruyucu elbise. On birincisi de genel emredici işaret. Dikkat: 'Sigara içmek ve açık alev kullanmak yasaktır' levhasında kullan fiili geçer ama bu bir yasaktır, kırmızı dairedir; yasaklayıcı işaretler listesindedir. Fiile değil, levhanın emir mi yasak mı verdiğine bakın.

Genel emredici işaret: gerektiğinde birlikte

Listedeki genel emredici işaretin yanında yönetmelik bir not düşüyor: gerektiğinde başka işaretle birlikte kullanılır. Bir de yalnız emredici işaretler için değil, bütün işaret levhaları için geçerli bir kural var: piktogramlar mümkün olduğunca yalın olur; aynı anlamı veriyor ve anlamı belirsizleştirmiyorsa Ek-2'deki çizimden biraz farklı ya da daha ayrıntılı olabilir.

İki daire var: kırmızı mı, mavi mi?

Şimdi karıştırmamanız gereken yer. Daire biçiminde iki işaret var: yasaklayıcı ve emredici. Yasaklayıcıda beyaz zemin üzerine siyah piktogram, kırmızı çerçeve ve çapraz çizgi var; kırmızı kısımlar en az yüzde otuz beş. Emredicide mavi zemin üzerine beyaz piktogram, mavi en az yüzde elli. Bir not daha: beyaz piktogram yalnız emrediciye özgü değil; acil çıkış ve ilkyardım işaretlerinde yeşil, yangınla mücadele işaretlerinde kırmızı zemin üzerine de beyaz piktogram kullanılır. Ayırt edici olan mavi zemin ve daire. Uyarı işaretleri dersinde gördüğümüz gibi, uyarı işareti ise üçgen ve sarıdır.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği (RG 11.09.2013/28762, mevzuatNo 18829), m.4/1-d (emredici işaret tanımı), Ek-1 bölüm 4 (renk tablosu: Mavi = zorunluluk işareti; özel bir davranış ya da eylem, kişisel koruyucu donanım kullan) ve Ek-2, 3.3 (emredici işaretler). Yönetmelik 01.09.2026 itibarıyla yürürlüktedir.
• Mavi dipnotu: Mavi, sadece dairevi bir şekil içinde kullanıldığında emniyet rengi olarak kabul edilir (Ek-1, bölüm 4, dipnot 1).
• Ek-2, 3.3 piktogram adları (birebir): Gözlük kullan, Baret tak, Eldiven giy, Maske kullan, İş ayakkabısı giy, Yaya yolunu kullan, Koruyucu elbise giy, Yüz siperi kullan, Emniyet kemeri kullan, Kulak koruyucu tak, Genel emredici işaret (gerektiğinde başka işaretle birlikte kullanılacaktır).
• Çıkmış soru tuzağı: 2025 Aralık B'de “emredici işaret levhası hangisi” sorusunda “Sigara içmek ve açık alev kullanmak yasaktır”, “İçilmez”, “Dokunma”, “İş makinesi giremez” çeldirici olarak verildi; hepsi Ek-2, 3.1 yasaklayıcı işaretlerdir.
• Beyaz piktogram başka nerede: Acil çıkış ve ilkyardım işaretlerinde yeşil zemin (Ek-2, 3.4), yangınla mücadele işaretlerinde kırmızı zemin (Ek-2, 3.5) üzerine beyaz piktogram; her ikisinde renkli kısım en az %50.
• Sabit ve kalıcı levha: Yapılması zorunlu işlerin belirtilmesi için sabit ve kalıcı işaret levhaları kullanılır (Ek-1, 2.1.1).
• Yerleştirme: Levhalar görüş seviyesine uygun yükseklikte, iyi aydınlatılmış, erişimi kolay ve görünür şekilde yerleştirilir; doğal ışığın zayıf olduğu yerlerde floresan renkler, reflektör malzeme veya yapay aydınlatma kullanılır (Ek-2, 2.1). Levhalar ortama uygun, darbeye ve hava koşullarına dayanıklı malzemeden yapılır (Ek-2, 1.4).
• KKD ve görme/işitme: Kişisel koruyucu kullanımından kaynaklananlar dahil, çalışanların görme ve işitmesine engel olan bir husus varsa ilgili işaretler güçlendirilir veya değiştirilir (Ek-1, 11).

Sık sorulan sorular

Emredici işaret nasıl tanımlanır?

Uyulması zorunlu bir davranışı belirleyen işaret (m.4/1-d).

Emredici işaretin biçimi nedir?

Daire.

Zemin ve piktogram hangi renktir?

Mavi zemin üzerine beyaz piktogram.

Mavi kısımlar işaret alanının en az ne kadarını kaplar?

En az %50'sini.

Genel emredici işaret nasıl kullanılır?

Gerektiğinde başka işaretle birlikte.

Ek-2, 3.3'te kaç emredici işaret var?

11; biri genel emredici işaret.

“Sigara içmek ve açık alev kullanmak yasaktır” emredici mi?

Hayır; yasaklayıcı işarettir (Ek-2, 3.1).

Yasaklayıcıda kırmızı, emredicide mavi en az ne kadar?

Kırmızı en az %35; mavi en az %50.

Kaynaklar

• RG 11.09.2013/28762 yönetmelik sayfası
• mevzuat.gov.tr güncel metni, m.9
• Ek-1, bölüm 4 tablosu, Mavi