LPG Nedir? Özellikleri ve Güvenli Kullanım Kuralları
Propan ve bütan, havadan ağır, kokusuz: LPG'nin sınavda sorulan özellikleri ve tüp kuralları.
LPG Nedir? Özellikleri ve Güvenli Kullanım Kuralları
Propan ve bütan, havadan ağır, kokusuz: LPG'nin sınavda sorulan özellikleri ve tüp kuralları.
LPG'nin ana bileşenleri: propan ve bütan
Binaların Yangından Korunması Hk. Yön. (BYKHY) tanımı: petrolden ve doğalgazdan elde edilip basınç altında sıvılaştırılan propan, bütan ve izomerleri ya da bunların karışımı.
| Bileşen | Formül |
|---|---|
| Propan | C3H8 |
| Bütan | C4H10 |
LPG havadan ağırdır
| Gaz | Bağıl buhar yoğunluğu (hava = 1) |
|---|---|
| Propan | ≈ 1,6 |
| Bütan | ≈ 2,1 |
Kokuyu gaz değil, katkı maddesi verir
- Saf LPG renksiz ve kokusuzdur.
- Sızıntı fark edilsin diye merkaptan türü koku verici eklenir (ör. etil merkaptan).
- Yani “gaz kokusu” aslında bu katkının kokusudur.
Hem boğucu hem parlayıcı
| Tehlike | Anlamı |
|---|---|
| Basit boğucu | Havadaki oksijenin yerini alır; kapalı alanda boğar |
| Parlayıcı | Hava ile patlayıcı karışım oluşturur |
| Yangın sınıfı | C sınıfı (yanıcı gaz yangını) |
Bodrum ve kapalı otopark: LPG yasakları
| Kural | BYKHY |
|---|---|
| LPG'li kazan dairesi bodrum katta yapılamaz | m.55/10 |
| İşyeri veya topluma açık binada tam bodrum katta tüp olmaz | m.109/6 |
| LPG veya CNG'li araç kapalı otoparka giremez (AVM istisnası var) | m.60/4 |
Evde LPG tüpü: sayılarla kurallar
- Evde en fazla 2 tüp
- Tüp dik durur; hortum en fazla 150 cm, eksiz ve kelepçeli
- Mümkünse balkonda; uyuma yerlerinde (yatak odası) olmaz
- Kaçak kontrolü sabun köpüğüyle; asla ateşle değil
Hafıza kartları
Bu konunun tüm soruları uygulamada
Hap bilgi kartı: LPG (Sıvılaştırılmış Petrol Gazı)
Dersin özünü tek bakışta görmek için kartı kaydedin; sınavdan önce hızlı tekrar için birebir.
Her gün yeni bir kart: Instagram'da @isgakademim · Tüm hap bilgi kartları
Ders notu: LPG Nedir? Özellikleri ve Güvenli Kullanım Kuralları
LPG'nin ana bileşenleri: propan ve bütan
Önce tanım. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, kısaca BYKHY, LPG'yi şöyle tanımlıyor: petrolden ve doğalgazdan elde edilip basınç altında sıvılaştırılan propan, bütan ve izomerleri ya da bunların karışımı. Yani LPG'nin ana bileşenleri propan, C3H8 ve bütan, C4H10; tanıma göre bunlar tek başına ya da karışım hâlinde bulunabilir. Kullanım alanlarını da not edin: araç yakıtı, ocak, şofben ve kombi gibi cihazlar, bir de kesme, kaynak ve tavlama işleri.
LPG havadan ağırdır
Sınavın en sevdiği özellik: LPG havadan ağırdır. Havayı 1 kabul edersek propanın bağıl buhar yoğunluğu yaklaşık 1,6, bütanınki yaklaşık 2,1. Yani iki bileşen de havadan ağır, bütan propandan da ağır. Pratik sonucu şu: kaçan gaz yukarı çıkıp dağılmaz, yere çöker; zeminde, çukurlarda, bodrumlarda birikir.
Kokuyu gaz değil, katkı maddesi verir
Saf LPG renksiz ve kokusuzdur. Peki mutfakta duyduğumuz gaz kokusu ne? O koku, sızıntı fark edilsin diye gaza eklenen merkaptan türü bir koku vericiden geliyor; örneğin etil merkaptan. Sınavda “LPG'nin kendine özgü keskin kokusu vardır” gibi bir şık görürseniz dikkat: koku gazın kendisine değil, katkıya ait.
Hem boğucu hem parlayıcı
Birincisi basit boğucu olması: havadaki oksijenin yerini alarak etki eder, özellikle kapalı alanda tehlikelidir. İkincisi parlayıcı olması: hava ile patlayıcı karışım oluşturur. Yönetmelik, LPG yangınlarını metan, propan, bütan ve asetilen gibi yanıcı gazlarla birlikte C sınıfı yangın olarak tanımlıyor.
Bodrum ve kapalı otopark: LPG yasakları
Şimdi yönetmeliğin LPG için koyduğu yasaklara bakalım. LPG kullanılan kazan daireleri bodrum katta yapılamaz; aynı fıkraya göre bodrumlarda LPG tüpü de bulundurulamaz, madde 55. İşyeri ya da topluma açık her türlü binada, zemin seviyesinin altında kalan tam bodrum katlarında LPG tüpü bulundurulamaz, madde 109. Madde 60 ise LPG ya da CNG, yani sıkıştırılmış doğalgaz yakıt sistemli araçların kapalı otoparklara giremeyeceğini söylüyor; dikkat edin, bu yasak yalnız LPG'li araçlar için değil. Alışveriş merkezlerinin kapalı otoparklarına ise belirli şartlarla LPG'li araç alınabiliyor; ayrıntısı kaynak notunda.
Evde LPG tüpü: sayılarla kurallar
Şimdi kapaktaki sayılar. Evlerde 2'den fazla LPG tüpü bulundurulamaz. Tüp dik durur; tüp ile ocak, şofben ya da kombi arasında hortum gerekiyorsa en fazla 150 santimetre, eksiz ve kelepçeyle sıkılmış olmalı. Tüpler mümkünse balkonda bulundurulur; tüpler ve bağlı cihazlar yatak odası gibi uyuma yerlerinde bulunamaz. Kaçak kontrolü de bol köpürtülmüş sabunla yapılır; ateşle kontrol asla yapılmaz.
Sınavda sorulabilecek ayrıntılar
- Tanım: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY, RG 19.12.2007/26735) m.4/1-hh: LPG, petrolden ve doğalgazdan elde edilerek basınç altında sıvılaştırılan propan, bütan ve izomerleri gibi hidrokarbonlar veya bunların karışımı. Aynı maddede (vv-3) C sınıfı yangın: metan, propan, bütan, LPG, asetilen, havagazı ve hidrojen gibi yanıcı gaz yangınları.
- Yüksek tehlikeli yerler: LPG, doğalgaz ve benzeri gazların depolama, taşıma, doldurma-boşaltma ve satış işlerinin yapıldığı yerler (BYKHY m.17/1-a).
- Kazan dairesi: doğalgaz veya LPG kullanılan kazan dairesinde gaz algılayıcı şart (m.55/5); LPG'li kazan dairesi bodrum katta yapılamaz ve bodrumlarda LPG tüpü bulundurulamaz (m.55/10); LPG'li ısı merkezinde gaz algılayıcıya bağlı, bina girişinde gaz akışını kesen emniyet vanası (m.55/11).
- Mutfaklar: LPG kullanılan mutfaklarda tüpler bodrum katta bulundurulamaz; mutfak bodrumdaysa gaz algılayıcıya bağlı emniyet vanası ve havalandırma gerekir (m.57/4). Sanayi tipi büyük mutfaklarda sesli uyaran gaz uyarı cihazı zorunlu (m.109/5).
- Kapalı otopark (m.60/4): LPG veya sıkıştırılmış doğalgaz (CNG) yakıt sistemli araçlar kapalı otoparklara giremez ve alınmaz. İstisna yalnız LPG'li araçlar için: AVM Yönetmeliği kapsamındaki AVM'lerin kapalı otoparklarında TS 9881 Tip 1 şartları, TSE hizmet yeterlik belgesi ve itfaiye uygun görüşüyle LPG'li araç alınabilir; bu otoparklar 1. bodrum kattan aşağıda olamaz (c), girişe en az 90x60 cm tabela asılır (b), havalandırma yer seviyesinde biriken LPG'yi algılayan cihaza bağlı ve ex-proof olur (ç).
- Tüp kullanımında diğer kurallar (m.109): kapalı veya az havalanan yerde tüp bulundurulacaksa orası havalandırılır (f.3); tüp doğrudan güneş ışığına maruz kalmaz, radyatör/soba yakınına konmaz (f.4); bina dışındaki tüpten iç tesisata bağlantı çelik çekme veya bakır boruyla, kaynaklı; tesisat duvar içinden geçirilemez (f.8); tavlama/kesmede iş bitince tüp depoya kaldırılır (f.9); tüp değişimi bayinin eğitilmiş elemanlarınca yapılır (f.11); kesme, kaynak ve tavlamada oksijen ve LPG tüplerinin bağlantılarında alev tutucu emniyet valfi takılı olmalı (f.12).
- İş Ekipmanlarının Kullanımında SG Şartları Yön.: ADR, RID, IMDG ve benzer sözleşmeler kapsamındaki LPG tüplerine uygulanmaz (m.2/2-a); yer altı ve yer üstü LPG tank ve tesisatlarının periyodik kontrolü ekipman muayene kuruluşlarında çalışan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişilerce yapılır (Ek m.2/1-b); sıvılaştırılmış gaz tankları (LPG ve benzeri) periyodik kontrol süreleri EK-III tablosunda.
- Maruziyet sınır değeri: Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hk. Yön. Ek-1: LPG (CAS 68476-85-7) ve propan (CAS 74-98-6) için 8 saatlik sınır değer 1800 mg/m³ – 1000 ppm.
Sık sorulan sorular
LPG hangi gazlardan oluşur?
Ana bileşenleri propan (C3H8) ve bütan (C4H10); tek başına ya da karışım hâlinde.
LPG'nin iki bileşeninden hangisi daha ağırdır?
Bütan (≈2,1); propan ≈1,6. İkisi de havadan ağırdır, yere çöker.
Saf LPG'nin kokusu var mıdır?
Yok. Sızıntı fark edilsin diye merkaptan türü koku verici eklenir.
LPG kullanılan kazan dairesi bodrum katta yapılabilir mi?
Hayır (BYKHY m.55/10). Bodrumlarda LPG tüpü de bulundurulamaz.
İşyeri veya topluma açık binada LPG tüpü nerede bulundurulamaz?
Zemin seviyesinin altında kalan tam bodrum katlarda (BYKHY m.109/6).
LPG'li araç kapalı otoparka girebilir mi?
Hayır; CNG'li araç da giremez (m.60/4). İstisna: şartları sağlayan AVM otoparkı.
Evde en fazla kaç LPG tüpü bulundurulabilir?
2 tüp (BYKHY m.109/1).
Tüp ile ocak arasındaki hortum en fazla kaç cm olabilir?
150 cm; standarda uygun, eksiz ve kelepçeyle sıkılmış.
Kaynaklar
📄 Bu dersin notu, Gazlar, Patlayıcı Ortamlar ve Tozlar ders notları (PDF) içinde. Diğer modüller ve ders videoları için: İSG ders notları 2026.
Bu modüldeki diğer dersler
- 10.01 Boğucu, Tahriş Edici ve Sistemik Zehirli Gazlar: Hangisi Hangi Grupta? 5 dk
- 10.02 Karbon Monoksit (CO) Nedir? Özellikleri, Kaynakları ve Tehlikesi 5 dk
- 10.03 Karbondioksit (CO₂) Özellikleri Nelerdir? Sınır Değeri Kaç ppm? 5 dk
- 10.04 Propan (C3H8) Nedir? Özellikleri, Patlama Sınırları ve Sınır Değeri 5 dk
- 10.06 Ozon (O₃) Özellikleri Nelerdir? Kaynakta Ozon ve Sınır Değeri 5 dk
- 10.07 Klor Gazı (Cl₂) Nedir? Özellikleri, Tehlikesi ve Kullanım Alanları 5 dk
- 10.08 Asetilen (C2H2) Nedir? Özellikleri, Kokusu ve Patlama Sınırları 5 dk
- 10.09 Fosgen (COCl₂) Nedir? Özellikleri, Oluşumu ve Sınır Değeri 5 dk
- 10.10 Metan (CH4) Nedir? Özellikleri ve Patlama Sınırları 5 dk
- 10.11 Hidrojen Sülfür (H₂S) Nedir? Özellikleri, Tehlikesi ve Sınır Değeri 5 dk
- 10.12 Hidrojen Gazının Özellikleri Nelerdir? İnert mi, Yanıcı mı? 5 dk
- 10.13 Helyum Gazının Özellikleri Nelerdir? Yanar mı, Zehirli mi? 5 dk
