Asbest Sınır Değeri Kaç Lif/cm³? Türleri, Hastalıkları ve Ölçümü

Ders notu: Asbest Sınır Değeri Kaç Lif/cm³? Türleri, Hastalıkları ve Ölçümü

Altı asbest türü iki mineral grubunda

Yönetmelik altı lifli silikatı asbest sayıyor; bunu önceki derslerde görmüştük. Bugün bunları iki gruba ayırıyoruz. Serpantin grubunda tek bir asbest var: krizotil, yani beyaz asbest. Geri kalan beşi amfibol grubunda: krosidolit mavi asbest, amosit kahverengi asbest; yönetmelik amositi grünerit asbest adıyla yazıyor, şıkta grünerit görürseniz o da asbest. Bir de antofilit, tremolit ve aktinolit. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre dünyada bugün kullanılan başlıca tür krizotil. Türkiye'de ise asbestin her türünün çıkarılması, işlenmesi, satılması ve ithalatı yasak.

Ek-I'de sayılan dört hastalık

Bir noktaya dikkat: mezotelyoma da bir kanser; Dünya Sağlık Örgütü'ne göre akciğer zarında ya da karın zarında görülür.

8 saatlik sınır: 0,1 lif/cm³

Sınır değer tek bir sayı: 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalama, yani ZAOD ya da TWA, 0,1 lif/cm³'ü geçemez. Dikkat edin, birim lif bölü santimetreküp; miligram bölü metreküp değil. Bu değer aşılırsa nedeni tespit edilir, önlem alınana kadar etkilenen alanda çalışma yapılmaz ve ölçüm tekrarlanır.

Faz-kontrast mikroskobu ve 5 – 3 – 3 ölçütü

Ölçümü akredite olmuş ve Genel Müdürlükçe yetkilendirilmiş laboratuvar yapar; lifler faz-kontrast mikroskobuyla sayılır. Üç şart var: boyu 5 mikrondan büyük, eni 3 mikrondan küçük, boyu da eninin 3 katından büyük olacak. Akılda tutmak için: beş, üç, üç. Örnekte boy 10, en 2: 10, 2'nin üç katından büyük; bu lif sayılır.

Röntgen en geç 2 yılda, kayıt en az 40 yıl

Sağlık gözetiminde işyeri hekimi akciğer radyografisini uygun aralıklarla tekrarlar; bu aralık 2 yılı aşamaz. Gerekirse balgam sitolojisi, bilgisayarlı tomografi ve tomodansitometri gibi ileri tetkikler isteyebilir. Kayıtlar ise asbest tozuna maruziyet bittikten sonra en az 40 yıl saklanır.

Taş yünü asbest değil: sınır 3 lif/cm³

Şimdi kapaktaki soruya dönelim. 3 lif/cm³ ve 5 mg/m³ asbestin değil; Tozla Mücadele Yönetmeliği'nde taş yünü, fırın cüruf yünü ve sentetik cam yünü gibi mineral liflerin değeri. Bu liflerde ölçüt de farklı: çapı 3,5 mikrondan küçük ya da eşit, uzunluğu 10 mikrondan büyük ya da eşit lifler. Asbest ise 0,1 lif/cm³.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hk. Yön. (RG 25.01.2013/28539; değişiklik RG 16.01.2014/28884).
• Türler (m.4/1-a): aktinolit asbest, antofilit asbest, grünerit asbest (amosit), krizotil, krosidolit, tremolit asbest; yönetmelik serpantin/amfibol ayrımı yapmaz; dersteki gruplama IARC 100C'ye (Tablo 1.1) dayanır.
• Kullanım yasağı (m.5): asbestin her türünün çıkarılması, işlenmesi, satılması ve ithalatı; asbest içeren ürünlerin ithalatı ve satışı; asbestli ürün üretimi ve işlenmesi yasaktır.
• Ölçüm ayrıntıları (m.10/1): numune kişisel maruziyeti gösterecek şekilde alınır (b); numune alma yerlerinde çalışan/temsilci görüşü alınır (c); numune alma süresi 8 saatlik vardiyadaki maruziyeti belirleyecek şekilde düzenlenir (d).
• Sınır aşımı (m.13/1-c): yalnız solunum koruyucusuyla uyum sağlanabiliyorsa koruyucuyla çalışma sürekli olamaz; her çalışanın azami süresi önceden belirlenir ve aşılamaz; dinlenme araları verilir.
• Sağlık gözetimi (m.16, Ek-I/c): ilk defa çalışacak kişi önce işyeri hekimince değerlendirilir (m.16/1-a); muayenede 35x35 standart veya dijital akciğer radyografisi ve solunum fonksiyon testi bulunur (Ek-I(1)(c)-4, 5); hekim maruziyet bittikten sonra gözetimin süreceği süreyi belirleyebilir (m.16/1-c).
• Kayıt (m.17): işyeri çalışanlarıyla devredilirse kayıtlar devredilen işletmeye teslim edilir (c). Asbestoz ve mezotelyoma vaka kayıtlarını SGK tutar (m.18).
• Tozla Mücadele Yön.: Ek-1'de asbest için de 0,1 lif/cm³ yazılıdır; asbest içeren talk için Asbest Yönetmeliğindeki değer alınır (Ek-1 dipnot ***). Genel kayıt süresi, mevzuatta ayrıca belirlenmemişse işten ayrılmadan itibaren 15 yıldır (m.14) — asbestte 40 yıl.

Sık sorulan sorular

Altı asbest türünden hangisi serpantin grubundadır?

Krizotil (beyaz asbest). Diğer beşi amfibol grubundadır.

Mavi asbest ve kahverengi asbest hangileridir?

Krosidolit mavi, amosit (grünerit) kahverengi asbesttir; ikisi de amfibol.

Asbestin 8 saatlik ZAOD (TWA) sınır değeri nedir?

0,1 lif/cm³

Asbest ölçümünü ve numune almayı kim yapar?

Akredite olmuş ve Genel Müdürlükçe yetkilendirilmiş laboratuvar (m.10/1).

Boyu 9 µm, eni 3 µm olan lif hesaba katılır mı?

Hayır: eni 3 µm'den küçük değil, boyu da eninin 3 katından (9) büyük değil.

Akciğer radyografisi en geç kaç yılda bir tekrarlanır?

Süreyi işyeri hekimi belirler; 2 yılı aşamaz.

Asbest kayıtları ne kadar süre saklanır?

Maruziyet sona erdikten sonra en az 40 yıl.

Taş yünü ve sentetik cam yünü için sınır değer nedir?

3 lif/cm³ ve 5 mg/m³ (Tozla Mücadele Yön. Ek-1).

Kaynaklar

• Asbest Yön. yayım tablosu ve m.22/1-a
• IARC Monographs Vol. 100C
• DSÖ Asbestos fact sheet: 'the main form in current use is chrysotile
• Tozla Mücadele Yön. Ek-1, 'Mineral Lifler' bölümü
• Tozla Mücadele Yön. m.14/1