Gazlar, Patlayıcı Ortamlar ve Tozlar Dersleri

Gazlar, Patlayıcı Ortamlar ve Tozlar: konu özeti ve sınav notları

Gazlar, Patlayıcı Ortamlar ve Tozlar modülündeki 29 dersin kısa özeti aşağıda. Her başlık ilgili interaktif derse gider; dersin sonunda 4 soruluk test vardır. Modülü bitirdiğinde yukarıdaki 50 soruluk testle kendini yokla.

Boğucu, Tahriş Edici ve Sistemik Zehirli Gazlar: Hangisi Hangi Grupta?

Dört grup, 21 örnek gaz ve kendi kısaltmalarımız. Sonunda 4 soruyla kendinizi test edeceksiniz.

Karbon Monoksit (CO) Nedir? Özellikleri, Kaynakları ve Tehlikesi

Renksiz, kokusuz, tatsız, yanıcı ve zehirli: CO'yu sınavda tanıtan özellikler ve bir maden eşiği.

• ⚠️ Sonuç: kanın organlara taşıdığı oksijen azalır; kalp ve beyin etkilenir.

Karbondioksit (CO₂) Özellikleri Nelerdir? Sınır Değeri Kaç ppm?

Renksiz, kokusuz, havadan ağır: CO₂'nin sınavdaki yüzü. Sonunda 4 soruyla kendinizi test edin.

• ⚠️ Koku uyarısı yok, girmeden önce ölçülür. Oksijen normal görünse de CO₂ tehlikeli düzeyde olabilir.

Propan (C3H8) Nedir? Özellikleri, Patlama Sınırları ve Sınır Değeri

Renksiz, kokusuz, havadan ağır ve boğucu. Propanın sınavlık özellikleri ve 4 soruluk test.

• ⚠️ Zeminde ilerleyen gaz uzaktaki bir kaynakla tutuşabilir.
• ⚠️ 1800 rakamı mg/m³ değeridir; ppm değeri 1000'dir.

LPG Nedir? Özellikleri ve Güvenli Kullanım Kuralları

Propan ve bütan, havadan ağır, kokusuz: LPG'nin sınavda sorulan özellikleri ve tüp kuralları.

Ozon (O₃) Özellikleri Nelerdir? Kaynakta Ozon ve Sınır Değeri

Renksiz ya da mavimsi, güçlü oksitleyici, kaynakçının görünmeyen riski. Sonunda 4 soruyla test edin.

• ⚠️ TIG'de ark dumanla örtülmez; bu parlak ark havadan ozon üretir.

Klor Gazı (Cl₂) Nedir? Özellikleri, Tehlikesi ve Kullanım Alanları

Yeşilimsi sarı, keskin kokulu, havadan ağır: klorun sınavlık özellikleri ve 4 soruluk test.

• ⚠️ Kokuya güvenmeyin: uzun süreli maruziyette koku alma duyusu körelir; sınır değer aşıldığında koku uyarısı yetersiz kalır.
• ⚠️ Akciğer ödemi, gözde ve solunum yolunda ilk aşındırıcı belirtilerden sonra gelişir; birkaç saat gecikebilir: kişi dinlendirilir, tıbbi gözlemde tutulur.

Asetilen (C2H2) Nedir? Özellikleri, Kokusu ve Patlama Sınırları

Karpitten elde edilir, kaynakta yanıcı gazdır, ticari hâli sarımsak gibi kokar, %2,5 – %100 arasında patlar.

• ⚠️ Propan ise havadan ağırdır (1,6); ikisini karıştırmayın.
• ⚠️ Üst sınır %100: asetilen havasız ortamda da ısı ve basınçla bozunup patlayabilir.

Fosgen (COCl₂) Nedir? Özellikleri, Oluşumu ve Sınır Değeri

Saman kokulu, sinsi bir gaz: nerede oluşur, sınır değeri kaç? Sonunda 4 soru sizi bekliyor.

• ⚠️ Maruz kalan kişi iyi hissetse bile dinlenme ve tıbbi gözlem şarttır.
• ⚠️ Bu çözücüleri içermiş kap ve ekipman arındırılmadan kaynak ya da ısıl işlem görmez.

Metan (CH4) Nedir? Özellikleri ve Patlama Sınırları

Doğal gazın ana bileşeni: hafif, kokusuz, boğucu ve %5–%15 arasında patlayıcı. Sonunda 4 soruluk test.

• ⚠️ Doğal gazlı kazan dairesinin tavanında gazın birikeceği cep bulunmamalı (BYKHY m.55/9).

Hidrojen Sülfür (H₂S) Nedir? Özellikleri, Tehlikesi ve Sınır Değeri

Çürük yumurta kokusu neden güvenilmez, sınır kaç ppm? Sonunda 4 soruyla kendinizi test edeceksiniz.

• ⚠️ Yüksek derişimde H₂S koku sinirini felç edebilir. Uyarıyı burun değil, gaz ölçüm cihazı verir.

Hidrojen Gazının Özellikleri Nelerdir? İnert mi, Yanıcı mı?

En hafif gaz, görünmeyen alev ve notlarda geçen “inert” hatası. Sonunda 4 soruyla kendinizi deneyin.

• ⚠️ Bazı notlarda “inert gaz” yazar: yanlıştır. Hidrojen yanıcı gazdır.
• ⚠️ Sıradan yanıcı gaz dedektörü hidrojen ölçümüne uygun değildir.

Helyum Gazının Özellikleri Nelerdir? Yanar mı, Zehirli mi?

Yanmayan, tepkimeye girmeyen ama yine de boğabilen gaz. Sonunda 4 soru sizi bekliyor.

• ⚠️ “Zehirsiz” demek “güvenli” demek değildir.
• ⚠️ Sıvı helyuma temas ağır donma (soğuk yanığı) yapar.

Amonyak (NH₃) Nedir? Özellikleri, Zararları ve Sınır Değeri

Renksiz, keskin kokulu, havadan hafif: amonyağın sınavlık özellikleri ve 4 soruluk test.

• ⚠️ İçme suyunda kontrollü dezenfektan olan kloramin, temizlikte kazayla oluşunca zehirler.

Argon Gazı (Ar) Nedir? Özellikleri, Tehlikesi ve Kullanım Alanları

Zehirsiz ama boğucu soy gaz: kaynakta kalkan, ampulde dolgu, laboratuvarda plazma. Sonunda 4 soru.

• ⚠️ Tankta ya da çukurda kaynakta argon birikir, oksijen azalır.
• ⚠️ Sıvı argon cilde ya da göze değerse donma yapar.

Azot (N₂) Gazının Özellikleri Nelerdir? Neden Uyarı Vermeden Boğar?

Soluduğumuz havanın %78'i azot; ama kapalı alanda uyarı vermeden boğar. Sonunda 4 soruyla kendinizi deneyin.

• ⚠️ Yığılan arkadaşınızı kurtarmak için hazırlıksız girmeyin: kurtarmaya giren de ölebilir.

Gazlar Ne Renk, Nasıl Kokar? Metan, Siyanür, CO₂, Klor, H₂S, NO₂

Altı gazı renk, koku, yoğunluk ve yanıcılıkla ayırt edin; sonunda 4 soruyla kendinizi test edin.

• ⚠️ Uyarıyı burun değil, gaz ölçüm cihazı verir.
• ⚠️ Fosgen ve ozon gibi az çözünür: üst solunum yolunu az uyarır ama akciğer ödemi yapabilir.

CO, Amonyak, Azot, Helyum, Argon ve Hidrojen: Farkları Nelerdir?

Kokar mı, yanar mı, asal mı, havadan hafif mi, vücuda nasıl etki eder? Altı gaz yan yana.

• ⚠️ CO kokmaz: bu altılıda kokusuyla tanınan tek gaz amonyaktır.

Basınçlı Gaz Tüpleri ve LPG Nasıl Depolanır? Depo Şartları

Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği'ne göre tüp ve LPG deposu: 120, 90 ve 0,2 kuralları.

• ⚠️ 90 ile 120'yi karıştırmayın. Kapının sayısı daha küçük: “kapı 90” diye ezberleyin.

LPG Perakende Satış Yeri ve LPG İstasyonu Kuralları Nelerdir?

Tüpçü dükkânında kaç kg LPG olur, istasyonda tank nereye konur? Yönetmeliğin iki maddesi, sayılarla.

• ⚠️ Mesafe metre, yükseklik santim: 1 m uzakta, 180 cm yüksek.

Patlayıcı Ortam Bölgeleri ve Ekipman Kategorileri: Bölge 0, 1, 2, 20, 21, 22

Gazda 0-1-2, tozda 20-21-22. Bölgeyi tanıyın, doğru kategori ekipmanı seçin; sonunda 4 soru var.

• ⚠️ Son rakam büyüdükçe patlayıcı ortam seyrekleşir (0 ve 20 en sık); kategori numarası büyüdükçe koruma azalır.
• ⚠️ Kategori 1 her bölgede; Kategori 3 yalnız 2 ve 22'de.

Patlayıcı Ortamda Önlem Öncelik Sırası ve Ex Uyarı İşareti

Üç basamaklı öncelik sırası, dört değerlendirme hususu ve Ex işareti. Sonunda 4 soruluk test.

• ⚠️ Değerlendirme yalnızca patlayıcı ortamın oluştuğu yerle sınırlı değildir.

Asbest Sınır Değeri Kaç Lif/cm³? Türleri, Hastalıkları ve Ölçümü

Serpantin mi amfibol mü, 0,1 lif/cm³ nasıl ölçülür? Sonunda 4 soruyla kendinizi test edin.

• ⚠️ Birim lif/cm³; mg/m³ değil.

Asbest Söküm Uzmanı ve Çalışanı Eğitimi Kaç Saat? Asbestoz Hangi Grupta?

Kim eğitir, kaç saat, kaç kişilik sınıf? Sonra asbestozun grubu ve kayıtlar. Sonunda 4 soru.

• ⚠️ Yenileme 5 günlük değil, 1 günlüktür: 30 saat ilk eğitimin süresidir.
• ⚠️ Uzman, her iş değişiminde ve işe başlamadan önce çalışanlara 1 saatlik bilgilendirme yapar.

Asbest Söküm Bildirimi ve İş Planında Neler Yer Alır?

Bildirimde 7 husus, iş planında 7 başlık ve asbestin özellikleri. Sonunda 4 soru var.

• ⚠️ Bugün asbestin çıkarılması, işlenmesi, satılması ve ithalatı yasaktır (m.5).

Kristal Silika Türleri Nelerdir? Kuvars ve Mineral Lif Sınır Değerleri

Kuvars formülü, kristobalitin yarı değeri ve 3 lif/cm³. Sonunda 4 soruyla kendinizi test edeceksiniz.

• ⚠️ Önce kuvars formülünü çözün, sonra ikiye bölün.

Pnömokonyoz Nedir? Silikoz, Sideroz, Antrakoz: Hangi Toz Hangi Hastalık?

On iki hastalık adı, on iki toz. Adın kökünü okuyunca tozu da bulacaksınız.

• ⚠️ ILO listesi bissinoz ve bagassozu pnömokonyoz maddelerinden ayrı sayar.
• ⚠️ Antrakoz kömür tozu hastalığıdır; şarbon (antraks) ise bulaşıcı hastalıktır.

Tozlar Nasıl Sınıflandırılır? Biyolojik Etkiye ve Kimyasal Yapıya Göre

Organik mi, inorganik mi? Fibrojenikten inerte altı grup. Sonunda 4 soruyla kendinizi test edeceksiniz.

• ⚠️ İnert toz (Yön. m.4/1-d): akciğere ulaşır ama yapısal ve/veya fonksiyonel bozukluk yapmaz.

Toz Kaç Mikronda Tehlikeli? Bissinoz Pnömokonyoz mu? Diyabette Korunma

Solunabilir toz kaç mikron, bissinoz neden pnömokonyoz sayılmaz, diyabette üç korunma basamağı.

• ⚠️ Soru “Tozla Mücadele Yönetmeliğine göre” diyorsa 0,1–5,0; “pnömokonyoz yapan ince toz” diyorsa 0,5–5.
• ⚠️ ÇSGB Tekstil Rehberi organik tozları “pnömokonyoz yapmayan tozlar” arasında sayar.