Kenar Koruma Sınıfı Nasıl Seçilir? Açı ve Düşme Yüksekliği

Ders notu: Kenar Koruma Sınıfı Nasıl Seçilir? Açı ve Düşme Yüksekliği

Sınıfı iki ölçü belirler: açı ve düşme yüksekliği

Geçici kenar koruma sistemlerini, yani korkuluk sistemlerini, Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği'nin Ek-5'i, B bölümü düzenliyor. Ek-5 B'nin 10'uncu maddesi şöyle diyor: mevcut çalışma alanları ve bağlantı, yani sabitleme koşulları dikkate alınarak, TS EN 13374 standardındaki üç sınıftan ve dokuz tipten en uygun olanı seçilir. Seçimde iki ölçüye bakıyoruz. Birincisi çalışma yüzeyi açısı, alfa: eğimli yüzeyin yatayla yaptığı açı. İkincisi düşme yüksekliği, H-f. Dikkat: bu, binanın zeminden yüksekliği değil. Yönetmelikteki Şekil 1'e göre çalışanın eğimli yüzeyde durduğu nokta ile yüzeyin alt ucundaki kenar koruma arasındaki düşey fark.

Sınıf A ve B: açı sınırları ve 2 m istisnası

Sınıf A, çalışma yüzeyi açısının 10 dereceden az olduğu alanlarda kullanılır. Sınıf B'nin iki durumu var: düşme yüksekliği kısıtı olmadan, açı 30 dereceden azsa; ya da düşme yüksekliği 2 metreden az ve açı 60 dereceden azsa. Dikkat edin: B'nin 30 derecenin üstüne çıkabilmesi yalnızca 2 metrenin altında geçerli. Yani sınıflar ayrı kutular değil; bazı açılarda birden fazla sınıf koşulu sağlanabiliyor.

Yüzey dikleşince: C sınıfı

Yüzey dikleştikçe C sınıfına geçiyoruz. Düşme yüksekliği kısıtı olmadan, açı 30 ile 45 derece arasındaysa Sınıf C. Açı 45 ile 60 derece arasındaysa yine C kullanılır, ama bu kez düşme yüksekliği 5 metreden az olmalı. Kısaca: B'nin düşme yüksekliği sınırı 2 metre, C'nin 5 metre.

Kenar koruma kullanılmaz: başka tedbir gerekir

Peki hangi durumda hiçbir sınıf olmaz? İki durum var. Birincisi: açı 60 dereceden fazlaysa. İkincisi: düşme yüksekliği 5 metreden fazla ve açı 45 dereceden fazlaysa. Bu durumlarda geçici kenar koruma sistemi kullanılmaz; düşmeye karşı koruma diğer tedbirlerle sağlanır.

Önce açıya, sonra düşme yüksekliğine bakın

Baştaki soruya dönelim: açı 50 derece, düşme yüksekliği 3 metre. Önce açıya bakıyoruz: 50, yani 45 ile 60 arası. B'nin bu açıya izin verdiği durum 2 metrenin altı; bizde 3 metre var, B olmaz. C için sınır 5 metre; 3 metre bunun altında. Cevap: Sınıf C. Aynı açıda düşme yüksekliği 7 metre olsaydı, kenar koruma hiç kullanılmazdı.

15° bir sınıf eşiği değil, konumlandırma sınırı

Bir de 15 dereceye dikkat. Bu bir sınıf eşiği değil. Ek-5 B'nin 15'inci maddesine göre Sınıf A ve B sistemleri, çalışma yüzeyine dik doğrultudan dışarı ya da içeri 15 dereceden fazla sapmayacak şekilde konumlandırılır. Sınıf C ise düşey doğrultu ile yüzeye dik doğrultu arasında kalacak şekilde konumlandırılır. Yönetmelikteki Şekil 2'de bu iki çizgi AC ve BC diye adlandırılıyor; buradaki A, B, C harfleri nokta adı, sınıf adı değil. Şıklarda 15 dereceyi sınıf seçimi gibi görürseniz, tuzak olduğunu bilin.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği (RG 05.10.2013/28786) m.14/3 ve Ek-5 (B) "Geçici Kenar Koruma Sistemleri (Korkuluk Sistemleri) için Asgari Şartlar" (Ek: RG 31.12.2018/30642 4. Mük.); sınıf seçimi Ek-5 (B) m.10–14'te düzenlenir.
• Şekil 1 (Eğimli yüzeyde düşme yüksekliği): Hf = düşme yüksekliği; çizimde çalışanın eğimli yüzeyde durduğu nokta ile yüzeyin alt ucundaki kenar koruma arasındaki düşey fark. α = çalışma yüzeyi açısı (yüzeyin yatayla yaptığı açı).
• m.10: Mevcut çalışma alanları ve bağlantı (sabitleme) koşulları dikkate alınarak TS EN 13374'teki üç sınıftan ve dokuz tipten en uygun olan geçici kenar koruma sistemi seçilir.
• m.4: Kullanım yerleri: kat döşeme kenarları, asansör/merdiven/baca/şaft boşlukları, pencere vb. boşluklar, kat merdiveni kenarları, çatı kenarları ve kırılgan yüzeylerin çevresi, kalıp çalışma alanları, seviye farkı olan diğer alanlar. Sistemin kullanımı uygulanabilir değilse ya da daha etkili bir toplu koruma tedbiri mümkünse düşmeye karşı koruma diğer tedbirlerle sağlanır.
• m.1–3: TS EN 13374 uygunluk belgeli sistem kullanılır; belge, sahada kullanılacak sınıf ve tipi kapsamalı, kapsamıyorsa sistem o yerde kullanılmaz; belgenin üretici onaylı sureti ve kullanım/bakım el kitabı yapı alanında bulundurulur.
• m.6: Sistemin yakınında merdiven, iskele ya da benzeri yükseltilmiş platform üzerinde çalışılıyorsa düşmeye karşı ilave tedbirler alınır.
• m.7: Kontrol: kurulum sonrası, haftada en az bir kez, değişiklik yapıldığında, sismik sarsıntı/kuvvetli rüzgâr vb. sonrası; uygunsuzluklar derhal giderilir.
• Yürürlük: Ek-5 (B) m.1, 2, 3, 10–16 ve 20–24 ile Ek-5 (C) m.1–2 yayımdan bir yıl sonra yürürlüğe girdi (değişiklik yön. m.5/a); diğer maddeler yayım tarihinde.

Sık sorulan sorular

Kenar koruma Sınıf A hangi açıda kullanılır?

Çalışma yüzeyi açısı 10°'den az olan alanlarda.

Sınıf B: düşme yüksekliği kısıtı yoksa açı sınırı?

30°'den az.

Sınıf B 60°'ye kadar hangi koşulla kullanılır?

Düşme yüksekliği 2 m'den az ise (açı 60°'den az).

Sınıf C: düşme yüksekliği kısıtı yoksa açı aralığı?

30° ile 45° arası.

Sınıf C, 45°–60° arasında hangi koşulla kullanılır?

Düşme yüksekliği 5 m'den az ise.

Geçici kenar koruma hangi durumlarda kullanılmaz?

Açı 60°'den fazlaysa ya da düşme yüksekliği 5 m'den fazla ve açı 45°'den fazlaysa.

Kenar koruma Sınıf A ve B'de 15° neyi gösterir?

Yüzeye dik doğrultudan içe/dışa izin verilen en fazla sapmayı (konumlandırma).

Geçici kenar koruma sınıfları hangi standarttan gelir?

TS EN 13374: 3 sınıf, 9 tip; en uygunu çalışma alanı ve sabitlemeye göre seçilir.

Kaynaklar

• Yapı İşlerinde İSG Yön. m.14/3
• Yapı İşlerinde İSG Yön. Ek-5 B m.1
• Yapı İşlerinde İSG Yön. Değişiklik Yön.