İskele Kurma ve Sökme Planını Kim Yapar? Gözetim ve Eğitim Şartları

Ders notu: İskele Kurma ve Sökme Planını Kim Yapar? Gözetim ve Eğitim Şartları

Hesap yapılmadan iskele kullanılamaz

İlk tuzak dayanakta. İskelelerin kullanımına ilişkin özel hükümler Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği'nde değil, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin Ek-II'sinde, 4.3 numaralı bölümde. Bölümün ilk kuralı hesapla ilgili: iskelenin sağlamlık ve dayanıklılık hesabı yoksa, mevcut hesap yapılacak yapısal değişikliğe uygun değilse ya da iskele alışılmış standart konfigürasyonlara uygun imal edilmemişse bu hesap yapılır. Ve yönetmelik açıkça söylüyor: bu hesaplar yapılmadan iskele kullanılamaz.

Kurma, kullanma ve sökme planını kim yapar?

Şimdi plan. Seçilen iskelenin karmaşıklığına bağlı olarak bir kurma, kullanma ve sökme planı hazırlanır. Bu planı yapı işlerinde inşaat mühendisi yapar. Gemi inşası ve sökümü işlerinde ise üç meslekten biri: gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisi, makine mühendisi ya da inşaat mühendisi. Dikkat edin, makine mühendisi yalnızca gemi tarafında var. Bir de pratik bir kolaylık: plan, iskeleyle ilgili ayrıntıları içeren standart bir form şeklinde de olabilir.

Kurma, sökme, önemli değişiklik: kimin gözetiminde?

Planı yapmak bir şey, sahada gözetmek başka bir şey. Üç iş gözetim altında yapılır: iskelenin kurulması, sökülmesi ve üzerinde önemli değişiklik yapılması. Genel kural şu: bunlar görevli inşaat mühendisinin gözetiminde yapılır; yönetmelik bunu yalnız yapı işleriyle sınırlamıyor, fabrikadaki bir bakım iskelesi için de aynı kural geçerli. Tersanelerde ise yine aynı üçlü: gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisi, makine mühendisi veya inşaat mühendisi. Peki plan nereye gider? Gözetim yapan kişiye ve ilgili çalışanlara, gerekli talimatları da içeren kurma ve sökme planı verilir.

Eğitimde özel riskler + 6 konu

Kurma ve sökme işini kim yapar? Yeterli eğitim almış çalışanlar. Bu eğitim yönetmeliğin 11. maddesine göre verilir; önce yapılacak işin özel risklerini, buna ek olarak da altı konuyu kapsar. a: planların anlaşılması. b: kurma, sökme veya değişiklik sırasında güvenlik. c: çalışanların veya malzemelerin düşme riskini önleyecek tedbirler. ç: değişen hava koşullarına göre güvenlik önlemleri. d: iskelenin taşıyabileceği yükler. e: bu işlemler sırasında ortaya çıkabilecek diğer riskler. Sınavda genelde 'hangisi bu konulardan biri değildir' diye sorulur.

Plan ve gözetimde tekniker 2022'de çıktı

Ve en kritik nokta. 2013'te yayımlanan ilk metinde yapı işlerinde planı inşaat mühendisi, inşaat teknikeri veya yüksek teknikeri yapabiliyordu; gözetim de yine bu kişilerdendi. Gemi tarafında ise yalnız gemi inşaatı mühendisi sayılıyordu. 18 Şubat 2022'deki değişiklikle teknikerler plan ve gözetim listelerinden çıktı. Bugün yapı işlerinde planı yalnız inşaat mühendisi yapıyor; gemi ve tersane tarafında ise makine mühendisi ile inşaat mühendisi de eklendi. Ama dikkat: bu, teknikerin iskeleyle hiç işi kalmadı demek değil. Önceki derslerde gördüğümüz periyodik kontrolde, yetkili inşaat teknikeri veya yüksek teknikeri iskeleyi hâlâ kontrol edebiliyor; bu Ek-III'ün 2.2.2 maddesinde. Yani tekniker plan ve gözetimden çıktı, periyodik kontrolde duruyor.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628), EK-II "İş ekipmanının kullanımı ile ilgili hususlar", 4. "Yüksekte yapılan geçici işlerde, iş ekipmanının kullanımı ile ilgili hükümler", 4.3 "İskelelerin kullanımı ile ilgili özel hükümler".
• 4.3.2 ve 4.3.6 değişikliği: RG 18.02.2022/31754, m.25 (4.3.2) ve m.27 (4.3.6); yayımı tarihinde yürürlüğe girdi (değişiklik yönetmeliği m.32/c). Eski metinde plan "yapılır veya yaptırılır" deniyordu; yeni metinde "yapılır". Teknikerler yalnız plan (4.3.2) ve gözetim (4.3.6) listelerinden çıktı.
• 4.3.6 kapsamı: gözetim kuralının ilk cümlesi yapı işleriyle sınırlı değildir ("İskelelerin kurulması, sökülmesi veya üzerinde önemli değişiklik yapılması, görevli inşaat mühendisi gözetimi altında yapılır. Tersanelerde ise …"); "yapı işlerinde" ibaresi yalnız 4.3.2'de geçer.
• Periyodik kontrol yetkisi (Ek-III 2.2.2, EK-III Değişik: RG 23.12.2025/33116): iskelelerin periyodik kontrolü yetkili inşaat ve makine mühendisleri, inşaat/yapı/makine/metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da inşaat tekniker veya yüksek teknikerleri; gemi inşası ile gemi bakım ve onarım işlerinde gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisleri ve gemi teknikerleri tarafından yapılır. "Yetkili kişi" tanımı m.4/1-n: EKİPNET'e kayıtlı ilgili branşlardan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek teknikerler.
• Eğitimin genel dayanağı: m.11/1 – iş ekipmanını kullanmakla görevli çalışanlara, kullanmadan önce riskler ve bunlardan kaçınma yollarına ilişkin eğitim verilir; 4.3.6 bu maddeye atıf yapar ve "özel riskler"i de eğitim kapsamına alır.
• 4.3.3: taşıyıcı elemanların kayması sabitleme, kaymaz araç vb. ile önlenir; yüksekte çalışma sırasında tekerlekli iskelelerin kazara hareketini önleyecek araçlar kullanılır.
• 4.3.4: platform elemanları ile dikey korkuluklar arasında düşmeye yol açabilecek tehlikeli boşluk bulunmaz.
• 4.3.5: kurma, sökme veya değişiklik sırasında iskelenin kullanıma hazır olmayan kısımları Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'ne uygun genel uyarı işaretleriyle işaretlenir, tehlikeli bölgeye giriş fiziki olarak engellenir.

Sık sorulan sorular

Yapı işlerinde iskele kurma, kullanma ve sökme planını kim yapar?

İnşaat mühendisi (Ek-II 4.3.2)

Gemi inşası ve sökümünde planı kimler yapabilir?

Gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisi, makine mühendisi veya inşaat mühendisi

İskelede hangi üç iş gözetim altında yapılır?

İskelenin kurulması, sökülmesi ve üzerinde önemli değişiklik yapılması

Yapı işlerinde kurulum ve sökümü kim gözetir?

Görevli inşaat mühendisi (Ek-II 4.3.6)

Gözetim yapan kişiye ve çalışanlara ne verilir?

Talimatları da içeren kurma ve sökme planı (4.3.6.1)

Gerekli hesap yapılmadan iskele kullanılabilir mi?

Hayır; sağlamlık ve dayanıklılık hesabı yapılmadan kullanılamaz (4.3.1)

Eğitim konularında (d) bendi hangisidir?

İskelelerin taşıyabileceği yükler

2013'te yapı işlerinde planı mühendis dışında kim yapabiliyordu?

İnşaat teknikeri/yüksek teknikeri; 2022'de çıktı (periyodik kontrolde hâlâ yetkili)

Kaynaklar

• İş Ekipmanlarının Kullanımında SG Şartları Yön. EK-II 4.3
• RG 25.04.2013/28628, EK-II 4.3.2 ve 4.3.6
• RG 18.02.2022/31754 değişiklik yönetmeliği m.25, m.27, m.32/c