İşyerinde Dinlenme Yeri Zorunlu mu? Yemek, Açık Alan ve Barınma Kuralları

Ders notu: İşyerinde Dinlenme Yeri Zorunlu mu? Yemek, Açık Alan ve Barınma Kuralları

Bina mı, şantiye mi? Önce yönetmeliği seçin

Önce hangi yönetmeliğe bakacağımızı netleştirelim. Normal işyeri binası ve eklentilerinde İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliğinin Ek-1'i uygulanır. Ama bu yönetmelik kapsam maddesinde, yapı ve benzeri geçici veya hareketli iş alanlarını açıkça dışarıda bırakıyor. Yapı işlerinin yürütüldüğü alanda, yani şantiyede, Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliğinin Ek-4'üne bakıyoruz; bu ekin adı da zaten yapı alanları için asgari sağlık ve güvenlik şartları. Bu ayrım sınavın son tuzağında işimize yarayacak.

Dinlenme yeri: 10 çalışan ya da işin gereği

İşyeri Bina Yönetmeliğine göre dinlenme yeri iki durumda sağlanır: işyerinde on ve daha fazla çalışan varsa, ya da işin özelliği sağlık ve güvenlik açısından gerektiriyorsa. Yani dokuz çalışan olsa bile işin niteliği gerektiriyorsa dinlenme yeri gerekir. Büro gibi, iş aralarında zaten dinlenebildiğiniz işlerde ayrıca dinlenme yeri aranmaz. Bir de çalışma sık ve düzenli kesiliyorsa ve ayrı dinlenme yeri yoksa, gerekli hallerde bu aralarda dinlenilecek uygun yerler sağlanır. Dikkat: şantiyede bu on çalışan eşiği yok. Yapı İşleri Yönetmeliğinin Ek-4'ü çalışan sayısının fazla olması, işin niteliği ya da çalışma yerinin uzak olması gibi nedenlere bakıyor.

Dinlenme ve yemek yeri birbirinin yerine geçer mi?

Yemeğini işyerinde yiyen çalışanlar için termal konforu ve hijyeni sağlanmış, yeterince donatılmış bir yemek yeme yeri gerekir. Burada güzel bir simetri var: daha uygun yer yoksa ve gerekli şartlar sağlanıyorsa, yemek yeri dinlenme yeri olarak, dinlenme yeri de yemek yeri olarak kullanılabilir. Yani biri diğerinin yerine geçebilir. İşveren isterse, aynı şartları taşımak kaydıyla işyeri dışında da yemek imkânı sağlayabilir.

Açık alanda çalışan özellikle üç şeye karşı korunur

Açık alanda çalışanlar risk değerlendirmesi yapılarak özellikle üç şeye karşı korunur. Özellikle diyor; yani liste kapalı değil, ama sınavda sorulan bu üçü. Bir: olumsuz hava şartları ve gerekli hallerde cisim düşmeleri. İki: zararlı düzeyde gürültü ile gaz, buhar, toz gibi zararlı dış etkiler. Üç: düşme ve kaymalar. Ayrıca bir tehlike anında çalışanların işyerini hemen terk edebilmesi ya da kısa sürede yardım alabilmesi sağlanır.

Barınma yeri: yanmaz malzeme, çadır yok, açık ateş yok

Barınma, dinlenme ve sosyal amaçlı tesisler yanıcı olmayan ve kolay tutuşmayan malzemeden yapılır. Barınma amacıyla çadır ve branda kullanılmaz. Isıtmada duman, gaz ve yangın tehlikesine karşı tedbir alınır; mangal, maltız, açık ateş kullanılmaz. Barınma yerlerinde yeterli tuvalet, lavabo ve duş da bulunur.

Meskûn mahal dışı şantiyede istisna: yanmaz çadır

Şimdi tuzak. Az önce çadır yasak dedik; bu İşyeri Bina Yönetmeliğinin kuralı. Yapı İşleri Yönetmeliğinin Ek-4'ünde de çadır ve branda yasağı var, ama bir istisnayla. Meskûn mahal, yani yerleşim yeri dışında, yol, demiryolu, köprü inşaatı gibi açık havada yapılan işlerde, sadece yanmaz malzemeden yapılmış çadırlar kullanılabilir. Dikkat edin, bu istisna her şantiye için değil, yalnız bu tür işler için. Branda bu istisnaya girmiyor, açık ateş de yine yasak.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yön. Ek-1 m.46 (dinlenme yeri), m.47 (sık ve düzenli kesilen çalışma, ayrı dinlenme yeri yoksa), m.48 (yemek yeme yeri), m.62–65 (açık alan), m.66 (barınma yerleri); Yapı İşlerinde İSG Yön. m.2/1, m.4/1-h, Ek-4 (A) m.59–66, m.69–70.
• Şantiyede dinlenme/barınma ölçütü: Ek-4 (A) m.59'da sayı eşiği yoktur; ölçüt çalışan sayısının fazla olması, işin niteliği veya çalışma yerinin uzak olması ve benzeri nedenlerdir. Bu imkânlar yoksa iş aralarında dinlenilecek uygun yerler sağlanır.
• Açık alan listesi: Ek-1 m.64 "özellikle" ifadesiyle başlar; liste sınırlayıcı değildir. Ek-1 m.62 (açık alanlar yaya ve araç trafiği güvenli olacak şekilde düzenlenir), m.63 (gün ışığı yetersizse uygun aydınlatma), m.65 (tehlikede işyerini hemen terk veya kısa sürede yardım).
• Barınma işveren yükümlülüğü: İşyeri Bina Yön. m.5/1-ğ: işveren çalışanların barınma ihtiyacını karşılıyorsa barınma şartlarını sağlık ve güvenliği koruyacak şekilde düzenler.
• Barınma yerinde ayrıca (Ek-1 m.66): uygun hijyen, aydınlatma, havalandırma, termal konfor; temizlik malzemeleri ve üst baş temizliği için araç-gereç.
• Çalışan konutları (Ek-1 m.67): ailesiyle oturanlara ayrı ev veya apartman; bekâr çalışan binalarında kadınlar ve 18 yaşından küçük çocuklar erkeklerin bulunduğu kısımla bağlantısı olmayan ayrı kısımlarda yatırılır.
• Gebe ve emziren kadınlar: uzanarak dinlenebilecekleri uygun şartlar (İşyeri Bina Ek-1 m.49; Yapı İşleri Ek-4 (A) m.66).
• Yapı İşleri Ek-4 (A) diğer: m.60 mahfuz yere, zemini düzeltilerek, drenaj tedbiriyle kurulur. m.61 meskûn mahal (yerleşim yeri) dışında yol, demiryolu, köprü inşaatı gibi açık havadaki işlerde yalnız yanmaz çadır. m.62 ısıtma, soğutma, havalandırma ve elektrik tesisatı yangına neden olmayacak şekilde; mangal, maltız vb. açık ateş yok. m.63 karyola, ranza, yatak, battaniye işverence sağlanır, temiz tutulur, gerektiğinde dezenfekte edilir. m.64 yeterli masa ve arkalıklı sandalye; sigara içmeyenlerin dumandan korunması. m.65 sabit barınma tesislerinde bir dinlenme odası ve bir boş vakit değerlendirme odası. m.69 çalışılan yerlerde ve barakalarda yeterli içme suyu. m.70 yemek yeme ve gerektiğinde hazırlama imkânı.

Sık sorulan sorular

İşyeri Bina Yön.’e göre dinlenme yeri kaç çalışanla zorunlu?

10 ve daha fazla; işin özelliği gerektirirse daha azında da. Şantiyede sayı eşiği yok.

Büro işlerinde ayrıca dinlenme yeri aranır mı?

Hayır; iş aralarında uygun dinlenme imkânı varsa aranmaz.

Yemek yeri dinlenme yeri olarak kullanılabilir mi?

Evet; daha uygun yer yoksa ve gerekli şartlar sağlanırsa. Tersi de geçerli.

Açık alanda çalışan hangi üç riske karşı korunur?

Olumsuz hava/cisim düşmesi; zararlı gürültü ve gaz-buhar-toz; düşme ve kayma.

Barınma yerinin ısıtılmasında ne kullanılmaz?

Mangal, maltız, açık ateş ve benzerleri.

Şantiyede barınma için çadır kullanılabilir mi?

Yalnız meskûn mahal dışındaki yol, demiryolu, köprü gibi işlerde; yanmaz çadır.

Şantiyede dinlenme ve barınma şartları hangi ekte düzenlenir?

Yapı İşlerinde İSG Yön. Ek-4; İşyeri Bina Yön. yapı alanlarında uygulanmaz.

Kaynaklar

• İşyeri Bina ve Eklentileri Yön. m.2/2-b
• Yapı İşlerinde İSG Yön. m.2/1, m.4/1-h, Ek-4 başlığı