El Merdiveni Hangi Durumlarda Kullanılır? El Merdiveni Kullanım Kuralları

Ders notu: El Merdiveni Hangi Durumlarda Kullanılır? El Merdiveni Kullanım Kuralları

El merdiveni yüksekte ancak bu durumlarda kullanılır

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, Ek-2'nin 4.1.2 maddesi diyor ki: el merdivenleri ancak şu durumlarda yüksekte kullanılabilir. Bir: düşük risk nedeniyle daha güvenli bir iş ekipmanı gerekmiyorsa. Dikkat edin, 'daha güvenli' diyor. İki: kısa süre kullanılacaksa. Üç: işverence değiştirilmesi mümkün olmayan işyeri koşulları varsa. Buradaki kilit kelime 'ancak'. Yani yönetmelik el merdivenini bu durumlarla sınırlıyor. Maddenin bir de kaydı var: 4.1.1'deki şartlara uymak kaydıyla. 4.1.1 ne diyor? Yüksekteki geçici iş uygun bir platformda güvenle yapılamıyorsa en uygun iş ekipmanı seçilir ve toplu korumaya kişisel korumadan önce öncelik verilir.

Hangi merdiven kullanılmaz?

Peki merdivenin kendisi nasıl olmalı? Bu kez Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'ne bakıyoruz, Ek-4'ün B kısmı, 47. madde. Merdiven yapılan işe ve varsa ulusal standartlara uygun, yeterli sağlamlıkta olacak. Basamaklar kaymaz malzemeden yapılacak ya da kaymaz malzemeyle kaplanacak. Basamağı, kolu ya da bağlantı yeri kırılmış, çatlamış, yıpranmış, hasar görmüş merdiven kullanılmayacak. Ve merdivenler düzenli kontrol edilecek ki kusurlu olan kullanılmasın. Hemen ardından 48. madde, kullanım için tekrar İş Ekipmanları Yönetmeliği'ne gönderiyor.

Her merdiven türünün kendi kuralı var

Şimdi kurulum. Önce genel kural: el merdiveni kullanılırken sağlam şekilde yerleştirilir. Portatif merdivende basamaklar yatay olacak; merdiven düzgün, sağlam, ölçüsü uygun, sabit pabuçlar üzerinde duracak. Asılı merdiven güvenli şekilde tutturulacak; yerinden çıkması ve sallanması önlenecek. Ama dikkat, ip merdivenler bu kuraldan hariç. Uzatılıp kilitlenebilen ya da eklenebilen merdivenlerde parçaların birbirinden ayrı hareket etmesi önlenecek. Mobil el merdiveninde ise üzerine çıkmadan önce hareketi durdurulacak ve sabitlenecek.

Portatif merdivenin ayağı kaymamalı

Portatif merdivenin en büyük riski ayağın kayması. Yönetmelik üç yol sayıyor: merdivenin üst ya da alt ucunu sabitlemek, kaymaz bir malzeme kullanmak ya da aynı korumayı sağlayan başka bir tedbir almak. Bu üç yol 'veya' ile bağlı. Yani yönetmelik tek bir yöntem dayatmıyor; aynı korumayı sağlayan başka bir yöntem de kabul ediliyor.

Elde yük olsa da tutunma yeri şart

Ve sınavda en çok sorulan nokta: el merdiveninde her zaman elle tutunulacak uygun bir yer ve sağlam bir destek bulunacak. Elinizde yük taşıyor olmanız bu zorunluluğu ortadan kaldırmıyor. Bir de platforma çıkış var: platformda tutunacak yer yoksa, merdiven platform seviyesini yeteri kadar aşacak uzunlukta kurulacak. Dikkat edin, yönetmelik burada metre vermiyor, 'yeteri kadar' diyor. Şıklarda bir rakam görürseniz metne bir daha bakın.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yön. (RG 25.04.2013/28628) Ek-II 4.1.2 (el merdiveninin kullanılabileceği durumlar, 4.1.1 şartlarına uymak kaydıyla), 4.2.1–4.2.3 (el merdivenlerine özel hükümler); Yapı İşlerinde İSG Yön. (RG 05.10.2013/28786) Ek-4 B Bölüm II m.47 (merdivenin nitelikleri) ve m.48 (kullanımda İş Ekipmanları Yön.'e uyulur).
• Ek-II 4.1.1: yüksekte geçici işler uygun bir platformda güvenle yapılamıyorsa en uygun iş ekipmanı seçilir; toplu koruma önlemlerine kişisel koruma önlemlerine göre öncelik verilir. 4.1.1.1: ulaşım yolu ve araçları geçiş sıklığı, yükseklik ve kullanım süresine göre seçilir; yakın tehlikede tahliyeyi mümkün kılmalıdır.
• Ek-II 4.1.4: düşmeleri önleyen toplu koruyucular ancak seyyar veya sabit merdiven başlarında kesintiye uğrayabilir.
• Ek-II 4.1.3: halatla çalışma ancak risk değerlendirmesine göre işin güvenle yapılabileceği ve daha güvenli ekipman gerekmediği durumlarda yapılabilir.
• Ek-II 4.1.6: yüksekte geçici işler uygun hava koşullarında sürdürülür; değerlendirmede önce ekipmanın kullanım kılavuzu ve üretim standardı dikkate alınır (ek cümle: RG 18.02.2022/31754).
• Yapı İşleri Yön. Ek-4 B m.40: asma iskelelerde merdiven kullanılmaz.

Sık sorulan sorular

El merdiveninin yüksekte kullanımı hangi üç durumla sınırlıdır?

Düşük riskte daha güvenli ekipman gerekmiyorsa; kısa süreliyse; işverence değişmez koşulda

Basamaklar için malzeme şartı nedir?

Kaymaz malzemeden yapılır ya da kaymaz malzemeyle kaplanır.

Basamağı ya da kolu çatlamış merdiven kullanılır mı?

Hayır; kırık, çatlak, yıpranmış, hasarlı merdiven kullanılmaz. Düzenli kontrol edilir.

Portatif el merdiveni nasıl durmalıdır?

Basamaklar yatay; düzgün, sağlam, ölçüsü uygun, sabit pabuçlar üzerinde.

Portatif merdivenin ayağının kayması nasıl önlenir?

Üst ya da alt uç sabitlenir, kaymaz malzeme kullanılır veya eşdeğer tedbir alınır.

Uzatılıp kilitlenebilir merdivende neyi önlersiniz?

Parçaların birbirinden ayrı hareket etmesini.

Mobil el merdivenine çıkmadan önce ne yapılır?

Hareketi durdurulur ve sabitlenir.

Kaynaklar

• İş Ekipmanları Yön. Ek-II 4.1.2
• Yapı İşlerinde İSG Yön. Ek-4 B Bölüm II m.47