Topraklama İletkeni En Az Kaç mm²? Topraklayıcı Türleri ve Ana Bara

Ders notu: Topraklama İletkeni En Az Kaç mm²? Topraklayıcı Türleri ve Ana Bara

Topraklayıcı, iletken, bara: kim neyi bağlar?

Önce üç kelimeyi yerine oturtalım, çünkü şıklarda birbirine karıştırılıyor. Topraklayıcı, toprağa gömülü ve toprakla iletken bağlantısı olan, ya da beton içine gömülü ve toprakla beton üzerinden geniş yüzeyli bağlantısı olan iletken parça; yani toprağın içindeki elektrot. Topraklama iletkeni, topraklanacak cihazı ya da tesis bölümünü bu topraklayıcıya bağlayan iletken; toprağın dışında ya da yalıtılmış olarak toprağın içinde döşenir. Topraklama barası ise birden fazla topraklama iletkeninin bağlandığı bara.

Topraklama iletkeni: 16 – 35 – 50 mm²

Gelelim sayılara. Yönetmeliğin 5. maddesi, yani yüksek gerilim tesislerinde topraklama bölümü, topraklama iletkenlerinin mekanik dayanım ve korozyona karşı dayanıklılık bakımından en küçük kesitlerini veriyor: bakırda 16, alüminyumda 35, çelikte 50 milimetrekare. Sınavda bu üçlü sorulur; aklınızda sırayla tutun: bakır 16, alüminyum 35, çelik 50. Ama dikkat: alçak gerilimde toprağa gömülen iletkende tablo değişir. Korozyona karşı korunmamış, toprağa döşenen bir iletken için en az 25 milimetrekare bakır ya da 50 milimetrekare daldırma galvaniz demir isteniyor. Şıkta 25 görürseniz aklınıza bu durum gelsin.

Topraklayıcı olarak neler kullanılabilir?

Topraklayıcı olarak neler kullanılabilir? 9. madde şunları sayıyor: çubuk ya da boru topraklayıcı, şerit ya da örgülü iletken topraklayıcı, levha topraklayıcı, temel topraklayıcı, toprağa gömülü beton içindeki demir donatı ve toprak altındaki diğer uygun konstrüksiyon kısımları. Dikkat: levhanın yanında parantez içinde “kullanılması tavsiye edilmez” yazıyor; soru buradan geliyor. Bir sınav tuzağı daha: yanıcı sıvı ya da gaz boruları ile sıcak su borusu şebekesi kesinlikle topraklayıcı olarak kullanılamaz; ama potansiyel dengelemede kullanılabilir. Son olarak: yeni yapılacak binalarda temel topraklayıcı tesis edilmesi zorunlu.

Konuma göre 2, biçim ve profile göre 7 topraklayıcı

Topraklayıcılar iki türlü sınıflanıyor. Konuma göre: yüzeysel topraklayıcı genel olarak yarım metre ile bir metre arasına yerleştirilir; derin topraklayıcı genellikle düşey olarak bir metreden daha derine yerleştirilir. Biçim ve profile göre yedi tür var: şerit, boru ve profil, örgülü iletken, doğal topraklayıcı, temel topraklayıcı, topraklayıcı etkisi olan kablo ve çıplak topraklayıcı bağlantı iletkeni. Doğal topraklayıcı, asıl amacı topraklama olmayan ama toprakla temas ettiği için topraklayıcı gibi çalışan metal parçalar; örneğin temel kazıkları.

Ana topraklama barası: her tesiste zorunlu

Ana topraklama barası her tesiste öngörülmek zorunda. Bu baraya dört grup iletken bağlanır: topraklama iletkenleri, koruma iletkenleri, ana potansiyel dengeleme iletkenleri ve gerektiğinde fonksiyon topraklaması için kullanılan topraklama iletkenleri. Sınavda “hangisi bağlanmaz” diye sorulursa faz, yani ana iletken aklınıza gelsin; o bu listede yok.

AG'de dolaylı temasa karşı 5 koruma yöntemi

Son parça dolaylı temas. Yönetmelik dolaylı dokunmaya karşı korumayı, insan ve hayvanların hatalı durumlardan doğabilecek tehlikelerden korunması diye tanımlıyor. Alçak gerilim tesislerinde 8. madde beş yöntem sayıyor: beslemenin otomatik ayrılması, koruma sınıfı II donanım ya da eşdeğer yalıtım, iletken olmayan mahallerde koruma, topraklamasız tamamlayıcı yerel eşpotansiyel kuşaklama ve elektriksel ayırma.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr no 10392; dayanak maddesi m.2 RG 4/12/2019-30968 ile değişik). Yeni kurulacak ve büyük değişikliğe uğrayacak tesislere uygulanır (m.3); frekansı 100 Hz'in altındaki a.a. ve d.a. tesisleri kapsar (m.1).
• 16-35-50 hangi bölümde (m.5-b2): Bu değerler İkinci Bölüm'de (Yüksek Gerilim Tesislerinde Topraklama) yer alır; ölçüt mekanik dayanım ve korozyona karşı dayanıklılıktır. Çelik iletkenler korozyona karşı uygun güvenlik önlemi gerektirir.
• Toprağa döşenen topraklama iletkenleri (Çizelge-4a, m.9-c): korozyona karşı korunmamışsa en az 25 mm² bakır veya 50 mm² daldırma galvaniz demir; korozyona karşı korunmuş ama mekanik korunmamışsa 16 mm² bakır veya 16 mm² daldırma galvaniz demir. Korozyon koruması bir mahfaza ile sağlanabilir.
• Ölçü transformatörü istisnası (Ek-F F.5): Ölçü transformatörlerinin sekonder devrelerinde m.5-b2'deki en küçük kesitler uygulanmaz; en az 2,5 mm² bakır, topraklama iletkeni mekanik korunmamışsa 4 mm² bakır.
• Topraklayıcı olarak kullanılamayanlar (m.9-b5): yanıcı sıvı veya gaz boruları ile sıcak su borusu şebekesi gibi metal boru şebekeleri kesinlikle topraklayıcı olamaz; ancak potansiyel dengeleme düzeni olarak kullanılabilir.
• Kablo kılıfı (m.9-b6): geniş kapsamlı korozyona uğraması olanaksız kabloların kurşun ya da metal kılıfları, kablo sahibi ve işletmecisinin izni gibi koşullarla topraklayıcı olabilir.
• Ayırma düzeneği (m.9-d): topraklama direncini ölçmek için kolay ulaşılır yerde bulunur, ana topraklama barası ile birleşik olabilir, yalnız alet yardımıyla sökülebilir.
• Otomatik ayırma eşiği (m.8-a1-i): arızada 50 V a.a. etken değer veya 120 V d.a. dalgacıksız değeri aşan dokunma gerilimi tehlikeli süre devam etmeden besleme otomatik ayrılmalı; bazı sistemlerde dokunma geriliminden bağımsız olarak 5 saniyeyi aşmayan ayırma süresine izin verilir (m.8-a3.5).

Sık sorulan sorular

Bakır topraklama iletkeninin en küçük kesiti kaç mm²?

16 mm² (Topraklamalar Yön. m.5-b2, YG bölümü)

Çelik topraklama iletkeninin en küçük kesiti kaç mm²?

50 mm² (Topraklamalar Yön. m.5-b2, YG bölümü)

AG'de toprağa döşenen, korozyona korumasız bakır en az kaç mm²?

25 mm² (Topraklamalar Yön. Çizelge-4a)

Yeni yapılacak binalarda hangi topraklayıcı zorunlu?

Temel topraklayıcı (Topraklamalar Yön. m.9-b7)

Derin topraklayıcı nasıl yerleştirilir?

Genellikle düşey, 1 m'den derine (Topraklamalar Yön. m.4-b9.1)

Ana topraklama barası hangi tesislerde öngörülür?

Her tesiste; öngörülmesi zorunlu (Topraklamalar Yön. m.9-d)

Dolaylı dokunmaya karşı koruma nedir?

İnsan ve hayvanların hatalı durumlardan doğacak tehlikelerden korunması (m.4-a12)

AG'de dolaylı temasa karşı kaç koruma yöntemi sayılır?

5: otomatik ayırma, sınıf II, iletken olmayan mahal, yerel kuşaklama, elektriksel ayırma

Kaynaklar

• Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yön. m.4-b8