Koruma Topraklaması ve Sıfırlama Farkı Nedir? Gövde Teması mı, Kısa Devre mi?

Ders notu: Koruma Topraklaması ve Sıfırlama Farkı Nedir? Gövde Teması mı, Kısa Devre mi?

Aktif bölüm mü, gövde mi?

Önce iki kelimeyi oturtalım. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliğine göre aktif bölüm, normal işletmede zaten gerilim altında olan iletkenlerdir. Gövde ise her an dokunabildiğiniz, aktif olmayan ama bir arızada gerilim altına girebilen iletken kısımdır; makinenin metal kasası gibi düşünün. Küçük bir tuzak: orta iletken aktif bölüm sayılır, ama sıfır iletkeni aktif bölüm sayılmaz.

Kısa devre, hat teması, gövde teması

Şimdi arızalar. Birbirine karşı gerilim altındaki iletkenler, yani aktif bölümler arıza sonucu birbirine değerse bu kısa devredir. Ama dikkat: arada bir tüketicinin direnci gibi faydalı bir direnç varsa adı kısa devre değil, hat temasıdır. Aktif bölüm, işletme aracının gövdesine değerse bu da gövde temasıdır. Bu üç tanım kolayca karıştırılır; farkı, neyin neye değdiğinde arayın.

Tanımdaki tek fark: gövde nereye bağlanır?

Gövde teması olursa ne yapıyoruz? İki tedbirin tanımdaki amacı aynı: tam gövde temasında devrenin aşırı akım koruma aygıtıyla, yani sigorta ya da koruma anahtarıyla açılmasını sağlamak. Tanımdaki fark, gövdeyi nereye bağladığınızda. Koruma topraklamasında gövde doğrudan topraklayıcıya ya da topraklanmış bölümlere bağlanır. Sıfırlamada ise sıfır iletkenine ya da ona bağlı koruma iletkenine bağlanır. Toprak mı, sıfır mı; ayrımı buradan yapın. Uygulama şartları ise her tedbirde ayrı ayrı düzenlenmiştir.

Küçük gerilim: topraklanmadan çalışan devre

Üçüncü tedbir küçük gerilim. Yönetmelikteki diğer adı çok düşük güvenlik gerilimi. Anma gerilimi en fazla kırk iki volt. Amaç, yalıtım bozulsa bile yüksek dokunma gerilimi doğmaması. Öbür iki tedbirden farkı şu: burada gövdeyi bir yere bağlamıyoruz; bu devreler topraklanmadan çalışır. Küçük gerilim tarafı topraklanmaz ve daha yüksek gerilimli bölümlere bağlanmaz.

Koruma düzenlerinin eşiği: 50 V dokunma gerilimi

Son olarak bu tedbirleri birbirine bağlayan sayı: elli volt. Yönetmeliğe göre dolaylı dokunmaya karşı koruma düzenleri, insanları ve evcil hayvanları elli voltun üzerindeki dokunma gerilimlerinden korumak içindir. Elli voltun üstündeki gerilim yüksek dokunma gerilimi sayılır. Koruma topraklamasında da topraklama direnci Rk, elli voltun Ia'ya bölümünü aşmamalı; Ia, işletme aracının önündeki aşırı akım koruma aygıtının açma akımıdır. Yönetmeliğin ilk metninde bu üç yerde altmış beş volt yazıyordu; 2000 yılındaki değişiklikle elli volt oldu. Şıklarda altmış beş görürseniz bunun eski değer olduğunu hatırlayın.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği (RG 04.11.1984/18565) m.3 b.3 (aşırı akım koruma aygıtları), c.5–c.6 (aktif bölüm, gövde), g.2–g.4 (gövde teması, kısa devre, hat teması), (h) girişi ve h.3–h.5 (küçük gerilim, koruma topraklaması, sıfırlama); m.31/c, m.34 a–b, m.35 b.1.
• 2000 değişikliği: Tehlikeli gerilim (m.3 g.10) ile (h) girişi, m.31/c, m.32 a.1/i–a.2/i, m.35 b.1 ve m.39 b.1'deki 65 V, RG 08.12.2000/24254 ile 50 V yapıldı.
• Aşırı akım koruma aygıtları (m.3 b.3): eriyen telli sigortalar ve aşırı akım koruma anahtarları (otomatik sigorta, motor koruma anahtarı gibi) olmak üzere iki gruptur.
• Dolaylı dokunmaya karşı koruma tedbirleri (m.31/d): koruyucu yalıtma, küçük gerilim, koruma topraklaması, sıfırlama, koruma hat sistemi, hata gerilimi koruma bağlaması, hata akımı koruma bağlaması, koruyucu ayırma.
• Küçük gerilim (m.34/d.1): işletme araçları ve hatlar en az 250 V yalıtkanlık gerilimine göre yalıtılır (oyuncak ve haberleşme aygıtları hariç).
• Sıfırlama (m.36/a.2): 10 mm² altındaki bakır kesitlerde gövde ayrı bir koruma iletkeni üzerinden, 10 mm² üzerindekilerde doğrudan sıfır iletkenine bağlanır.

Sık sorulan sorular

Kısa devre hangi bölümler arasında oluşur?

Birbirine karşı gerilim altındaki iletkenler (aktif bölümler) arasında, arıza sonucu.

Kısa devre ile hat teması arasındaki fark?

Arıza devresinde faydalı bir direnç (ör. tüketici) varsa olay hat temasıdır.

Gövde teması nedir?

Arıza sonucu işletme aracının gövdesi ile aktif bölümler arasında iletken bağlantı.

Koruma topraklamasında gövde nereye bağlanır?

Topraklayıcılara ya da topraklanmış bölümlere, doğrudan doğruya.

Sıfırlamada gövde nereye bağlanır?

Sıfır iletkenine ya da ona iletken olarak bağlı koruma iletkenine.

Küçük gerilim tarafındaki gerilimli bölümler topraklanır mı?

Hayır. Topraklanmaz, daha yüksek gerilimli bölümlere de bağlanmaz.

Koruma topraklama direnci Rk hangi şartı sağlamalı?

Rk ≤ 50 V / Ia; Ia, önündeki aşırı akım koruma aygıtının açma akımı.

Kaynaklar

• Elektrik İç Tesisleri Yön. m.3 c.5
• Elektrik İç Tesisleri Yön. m.3
• RG 21.02.2018/30339 ve sayfadaki değişiklik listesi