Şantiye Dağıtım Kutusunda Hangi Koruma Tedbirleri Uygulanır?

Ders notu: Şantiye Dağıtım Kutusunda Hangi Koruma Tedbirleri Uygulanır?

Şantiye kutusu: bu dört tedbirden biri ya da birkaçı

Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği madde 65 diyor ki: şantiye elektrik bağlantı ve dağıtım kutularından beslenen işletme araçlarında şu dört tedbirden biri ya da birkaçı uygulanır. Bir: koruyucu yalıtma; gerilim altında olmayan iletken bölümler yalıtkanla kaplanır. İki: küçük gerilim; önceki derslerde gördüğümüz gibi anma gerilimi en çok 42 volt. Üç: hata akımı koruma bağlaması; arıza akımında devre 0,2 saniye içinde açılır. Dört: koruyucu ayırma; araç, ayırma transformatörüyle besleme şebekesinden ayrılır. Dikkat: dördü birden şart değil, biri ya da birkaçı yeterli.

Bu dört düzen şantiye listesinde yok

Şimdi kapaktaki sürpriz. Soru 'hangisi sayılmamıştır' diye gelirse topraklama ailesine bakın. Şantiye listesinin kendisini ise 'Yalıt, Küçült, Kes, Ayır' diye tutun: koruyucu yalıtma, küçük gerilim, hata akımında devreyi kesen bağlama ve koruyucu ayırma.

Besleme noktası, ana anahtar ve ilk denetim

Aynı madde besleme noktasını da tarif ediyor: şantiye bağlantı ve dağıtım kutuları, sabit dağıtım tablolarından şantiye için ayrılan çıkışlar ve sargıları birbirinden ayrılmış transformatörler. Yapıdaki duvar prizi ise besleme noktası sayılmaz. Şantiye tesisi kolay ulaşılan, açık ya da kapalı olduğunu gösteren bir ana anahtarla devre dışı edilebilmeli; örnek olarak hata akımı koruma anahtarı veriliyor. Ve tesis işletmeye alınmadan önce koruma iletkenli düzenler, özellikle şantiye tablolarında, yüksek dokunma gerilimine karşı denetlenir.

Üç konu, iki yönetmelik: hangisi nerede?

Bu derste asıl önemli olan, hangi kuralın hangi yönetmelikte olduğu. Şantiye kutusundaki dört tedbir Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği madde 65'te. Üç levha ise Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği madde 21'de; birazdan göreceğimiz akü önlemleri de aynı yönetmeliğin madde 34'ünde. Levha kelimesini görünce başka bir yönetmeliğe kaymayın; bu üçlü liste Kuvvetli Akım madde 21'de.

Kurşun-asitli akü işletmesinde üç kural

Gelelim aküye. Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği madde 34, mevcut kurşun-asitli akümülatör işletmesinde görevlileri korumak için altı önlem sayıyor. İlk üçü şöyle: kibrit ve çakmak dahil ateş yakılmaz, kıvılcım çıkaracak alet kullanılmaz, cep telefonları kapatılır. Anahtar sözcükler ateş, alet, telefon; fiilleri de yakılmaz, kullanılmaz, kapatılır.

Asit değerse su, gaz birikmişse çıkış

Kalan üç önlem: asit ya da asitli suyla temas edilirse, temas eden uzuv hemen temiz suyla yıkanır. İçeride birikmiş gaz varsa mahal hemen terk edilir. Ve genel ve özel iş güvenliği tavsiyelerine uyulur. Bir not: madde 'mevcut' aküden söz ediyor; aynı yönetmeliğin madde 30'una göre akü kullanılması gerekiyorsa bakım gerektirmeyen ya da kuru tip akü zorunlu. Unutmayın, bu akü kuralları Kuvvetli Akım Yönetmeliğinden; şantiye maddesinde geçmez.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanaklar: Elektrik İç Tesisleri Yön. (RG 04.11.1984/18565) m.65 (inşaat şantiyeleri); Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yön. (RG 30.11.2000/24246) m.21 (uyarma levhaları), m.30–34 (akümülatörler).
• m.65 c.1–c.2: bağlama tesisleri ve tablolar 0,5 m²'ye kadar en az 1 mm, daha büyüklerde en az 2 mm kalınlıkta sactan; kapalı tipte, kilitli, dış etkenlere karşı yalıtılmış. Tahta yalnız koruma parmaklığı ya da ek örtü ve çerçeve olarak kullanılabilir.
• m.65 d: bükülebilen iletken olarak yalnız iki kat lastik kılıflı, çok damarlı iletken; asılı hatlarda bağlantı yerine çekme kuvveti gelmemeli; 42 V'tan yüksek gerilimlerde çıplak ve yalıtılmış tek damarlı açık hava iletkenlerine iskele ve yapı bölümlerinden dokunulamamalı.
• m.65 e, g, h: anahtar, priz, fiş, buat en az damlayan suya karşı korunmuş; küçük gerilimliler dışında aydınlatma aygıtları en az yağmura, el lambaları püskürtme suya karşı korunmuş; ısıtma aygıtları en az püskürtme suya karşı korunmuş.
• m.65 f.2: elektrik motoruyla çalışan bütün aygıt ve makineler kendilerine ayrılan, ulaşılabilir bir anahtarla çalıştırılıp durdurulabilmeli.
• Kuvvetli Akım m.21 ilk fıkra: görevlilerin makine, aygıt ve iletkenlerin ne işe yaradığını anlayabileceği bozulmaz yazı, işaret ve şemalar konulur.
• Kuvvetli Akım m.62: tesisin uygun noktalarında ilk yardım malzemeleri ve kurtarma aygıtları her an kullanılabilir durumda hazır bulundurulur (levhadan ayrı hüküm).
• Kuvvetli Akım m.30: kuru tip akü kullanılan yerlerde ek havalandırma önlemi ve ayrı akü odası gerekmez; mevcut kurşun-asit aküler ömrünü tamamlayınca bakım gerektirmeyen ya da kuru tip akülerle değiştirilir.

Sık sorulan sorular

Şantiye kutusundan beslenen araçta kaç koruma tedbiri sayılır?

Dört: koruyucu yalıtma, küçük gerilim, hata akımı koruma bağlaması, koruyucu ayırma

Dört tedbirin hepsi birlikte mi uygulanır?

Hayır; biri ya da birkaçı uygulanır (İç Tesisleri Yön. m.65).

Koruma topraklaması şantiye kutusu listesinde var mı?

Yok. Sıfırlama ve koruma hat sistemi de bu listede sayılmaz.

Yapıdaki duvar prizi şantiye besleme noktası olur mu?

Hayır; yapı ve benzeri sabit tesislerdeki duvar prizleri besleme noktası sayılmaz.

Şantiyede ana anahtar olarak örnek verilen düzen hangisi?

Hata akımı koruma anahtarı.

Elektrik tesislerine asılacak üç levha hangi yönetmelikte sayılır?

Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yön. m.21; şantiye tedbirleri İç Tesisleri Yön. m.65.

Akü işletmesinde ateş, alet ve telefon için kural ne?

Ateş yakılmaz, kıvılcımlı alet kullanılmaz, cep telefonu kapatılır (Kuvvetli Akım m.34).

Akü işletmesinde içeride gaz birikmişse ne yapılır?

Mahal hemen terk edilir. Asit temasında ise uzuv hemen temiz suyla yıkanır.

Kaynaklar

• Elektrik İç Tesisleri Yön. m.65 a.2
• Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yön. m.21 ikinci fıkra
• Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yön. m.1–m.10