Hava Hattı Yapıya ve Ağaca En Az Kaç Metre Uzak Olmalı?

Ders notu: Hava Hattı Yapıya ve Ağaca En Az Kaç Metre Uzak Olmalı?

Yatay uzaklık nasıl ölçülür?

Bu uzaklıkların dayanağı Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'nin 44. maddesi. Üç ayrıntıya dikkat edin. Bir: mesafe, iletken en büyük salınım konumundayken ölçülür; yani teli yana savrulmuş en uç halinde düşünüyoruz. İki: yapıda ölçü, yapının en çıkıntılı bölümüne kadar alınır; balkon, saçak gibi. Üç: hangi gerilim basamağına bakacağımızı hattın izin verilen en yüksek sürekli işletme gerilimi belirler.

Yapılara uzaklık: 1'den 5 metreye

Önce yapılar. Alçak gerilim, yani 1 kilovolta kadar: 1 metre. 1 ile 36 kilovolt arası: 2 metre. 36 ile 72,5 arası: 3 metre. 72,5 ile 170 arası: 4 metre. 170 ile 420 arası: 5 metre. Her aralıkta üst sınır dahil. Gördüğünüz gibi her basamakta bir metre artıyor: bir, iki, üç, dört, beş.

Ağaçlara uzaklık: 1 · 2,5 · 3 · 4,5

Şimdi ağaçlar. Burada düzen farklı, dikkat. 1 kilovolta kadar yine 1 metre. 1 ile 170 kilovolt arası 2,5 metre; ama burada 170 hariç. Tam 170 kilovolt için ayrı bir satır var: 3 metre. 170'in üstünden 420'ye kadar ise 4,5 metre. Yani ağaçta dört sayı: bir, iki buçuk, üç, dört buçuk.

Yapı mı, ağaç mı? Hangisi daha uzak?

Şimdi iki çizelgeyi yan yana koyalım: yapı mı daha uzak, ağaç mı? 1 ile 36 kilovolt arasında ağaç daha uzak: yapıya 2, ağaca 2,5 metre. 36 kilovoltun üstüne çıktığınız anda tablo dönüyor; artık yapı hep daha uzak: 3'e 2,5, 4'e 2,5, 5'e 4,5. Alçak gerilimde ise ikisi eşit, 1 metre.

Hatta engel olan ağaç: budanır ya da kesilir

Yönetmelik ağaçlar için bir kural daha koyuyor: iletken çekimini ve hat güvenliğini bozan bütün ağaçlar budanmalı ya da kesilmeli; meyve ağaçlarının kesiminden ise olabildiğince kaçınılmalı. Bir uyarı: bu derstekiler yatay uzaklık. Hat ağacın üstünden geçiyorsa düşey uzaklığa bakılır; o ayrı bir çizelgede: 1 kilovolta kadar 1,5 metre, 36 kilovoltta 2,5 metre. Bu düşey değerleri yatay uzaklıkla karıştırmayın.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (RG 30.11.2000/24246; son değişiklik RG 11.05.2023/32187) m.44/i ve Çizelge-5 (yapılara yatay uzaklık), m.44/n ve Çizelge-7 (ağaçlara yatay uzaklık). m.3: yönetmelik yeni kurulacak tesislere ve kurulu tesislerde değişikliğe uğrayacak kısımlara uygulanır.
• Düşey uzaklıklar (m.44/h, Çizelge-8): iletkenin en büyük salgı durumunda üzerinden geçtiği yere uzaklık. Ağaçlar: 0–1 kV 1,5 m; 1–17,5 kV 2,5 m; 36 kV 2,5 m; 72,5 kV 3 m; 170 kV 3 m; 420 kV 5 m. Üzerine herkesin çıkabildiği düz damlı yapılar: 2,5 / 3,5 / 3,5 / 4 / 5 / 8,7 m. Otoyollar tüm gerilimlerde 14 m.
• Salgı (sehim) tanımı (m.4/c-10): iletken ile iki askı noktasını birleştiren doğru arasındaki en büyük düşey uzaklık.
• m.44/l: yapıların yanından geçen ya da yapıya tespit edilen alçak gerilim hatları, herhangi bir aygıt kullanmaksızın rastgele dokunulmayacak biçimde tesis edilir. m.44/k: yüksek gerilim hatları, rastgele dokunmayı önleyen önlemlerle elektrik işletme yapılarına tespit edilebilir.
• m.44/o: demir direklere zeminden en az 4 m yükseklikte, gerilimli bölüme 3 m'den fazla yaklaşmayan tırmanma engeli. m.44/p: her tip yüksek gerilim direğine zeminden en az 2,5 m yükseklikte ölüm tehlike levhası.
• Çizelge-6 notu: GSM baz istasyonu kulesinin kuvvetli akım tesislerine en yakın yatay uzaklığı, kulenin toprak üstü boyundan 2 m daha büyük olmalıdır.
• Gerilim sınıfı (m.4/a-2, a-3): alçak gerilim etkin değeri 1000 V ve altı; yüksek gerilim 1000 V üstü.

Sık sorulan sorular

Yatay uzaklık iletkenin hangi konumunda ölçülür?

En büyük salınım konumunda; yapıda en çıkıntılı bölüme kadar.

Hangi gerilim değeri esas alınır?

Hattın izin verilen en yüksek sürekli işletme gerilimi.

Alçak gerilim (1 kV dahil) hattı: yapıya ve ağaca?

İkisinde de en az 1 m.

1–36 kV hat: yapıya ve ağaca?

Yapıya 2 m, ağaca 2,5 m. Burada ağaç daha uzak.

72,5–170 kV hat (170 dahil): yapıya?

4 m.

Tam 170 kV hat: ağaca?

3,0 m. 170 hariç 1–170 kV aralığında 2,5 m.

170–420 kV hat (420 dahil): yapıya ve ağaca?

Yapıya 5 m, ağaca 4,5 m.

Hat güvenliğini bozan ağaç ne yapılır?

Budanır ya da kesilir; meyve ağacını kesmekten olabildiğince kaçınılır.

Kaynaklar

• EKAT Yön. m.44/i