Madende Sığınma Odası Şartları Nelerdir? 700 Metre, 36 Saat, 5 psi

Ders notu: Madende Sığınma Odası Şartları Nelerdir? 700 Metre, 36 Saat, 5 psi

Sığınma odası hangi madende kurulur?

Önce kapsam, çünkü sınavda çeldirici buradan geliyor. Maden İSG Yönetmeliği, kömür ve türevleri hariç yeraltı maden işyerlerinde acil durumlar için sığınma odası kurulmasını istiyor. Teknik şartları ise 8 Nisan 2017 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Tebliğ belirliyor ve onun kapsamı yeraltı metal maden işyerleri. Bir de şunu unutmayın: henüz hazırlık aşamasında olan, üretime geçmemiş işyeri odayı üretime geçince kurar.

Çalışma alanına en fazla 700 metre

İlk sayı yedi yüz. Sığınma odası, çalışma alanlarına en fazla yedi yüz metre uzaklıkta kurulur. Çalışma alanından temiz hava giriş kuyusunun dibine ya da insan naklinin yapıldığı ana ve bağlantı yolları kullanılarak yeryüzüne olan mesafe yedi yüz metreyi aşıyorsa da oda kurulur. Yani bu mesafe kuş uçuşu değil, yol boyunca ölçülüyor. İşveren acil durum senaryosuna bakıp bu mesafeyi azaltabilir, oda sayısını artırabilir. Hazırlık aşamasındaki, üretime geçmemiş alanlar ise bu mesafe kuralının dışında.

İki kez 36 saat, bir kez 5 psi

İkinci sayı otuz altı, üstelik iki kez geçiyor. Oda kullanıldığında içindekilere en az otuz altı saat yetecek solunabilir hava sağlanır. Klima, hava temizleme, aydınlatma, haberleşme, gaz izleme gibi elektrikli sistemler için de en az otuz altı saate kadar yedek enerji kaynağı bulunur. Üçüncü sayı beş: tavan, taban ve yan bölmeler dahil tüm gövde en az beş psi'lik patlama basıncına dayanıklı olur.

Oda içinde gaz ve sıcaklık sınırları

Odanın içindeki hava için dört sınır var. Oksijen en az yüzde on dokuz. Karbonmonoksit en fazla otuz beş ppm. Karbondioksit en fazla yüzde sıfır virgül beş. Hissedilen sıcaklık da otuz beş dereceyi geçmez. Bu değerler sabit ya da seyyar cihazlarla sürekli izlenir. Dikkat edin, otuz beş iki kez geçiyor: biri ppm, biri derece.

Bakım en geç 6 ayda bir, eğitim 6 ayda bir

Kontrol ve bakım, imalatçının kullanım kılavuzunda yazan sürede yapılır. Kılavuz üç ay diyorsa bakım üç ayda bir yapılır. Ama kılavuzdaki süre altı aydan uzunsa bakım en geç altı ayda bir yapılır; yani altı ay bakımda yalnız üst sınır. Kontrol ve bakımda görevli çalışanlara, her vardiyada en az bir kişi olacak şekilde eğitim verilir. İlk eğitimi kurulumda üretici ya da kurulumu yapan firma verir, sonrakiler altı ayda bir. Sığınma odasının kullanımı da acil durum tatbikatlarına dahil edilir.

CO sınırı: ocakta 50, odada 35 ppm

Ve en sevdiğim tuzak. Önceki derslerde ocak havasındaki sınırları görmüştük: karbonmonoksit elli ppm'i geçerse çalışılmaz. Sığınma odasında ise sınır otuz beş ppm. Oksijen yüzde on dokuz ve karbondioksit yüzde sıfır virgül beş ikisinde de aynı. Yani bu üç gazda fark yalnız karbonmonoksitte; odada sınır daha sıkı. Şıklarda elli ppm görürseniz durun, soru ocağı mı odayı mı soruyor, bakın.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Yeraltı Maden İşyerlerinde Kurulacak Sığınma Odaları Hakkında Tebliğ (RG 08.04.2017/30032), 6331 m.30'a dayanır (m.3); yürürlük 01.07.2018 (m.9). Tebliğden önce var olan odalar 01.07.2018'e kadar uyumlu hale getirilir (Geçici m.1).
• Solunum koruma (m.4/1-a): oda, çalışanlarda Yön. Ek-3 m.14'e göre kişisel solunum koruma cihazı bulundurularak kurulur.
• Kurulmayacaksa (m.4/1-d): 700 m şartı doğmayan yerlerde kurulup kurulmayacağına acil durum senaryosuyla karar verilir; kurulmazsa çalışanların kişisel solunum koruma cihazıyla tahliye edilebileceği sağlık ve güvenlik dokümanında belirtilir.
• İşverenin diğer yükümlülükleri (m.5/1): oda yangın, patlama, göçük, zehirli veya boğucu gaz gibi durumlarda kullanılmak üzere her zaman kullanıma hazır tutulur; acil durum planında konumu yazılır; temiz hava giriş yolları öncelikli konumlandırılır; hayat hattı ile erişilir; sabit oda sağlam ve gaz sızdırmayan kayaç içine, taşınabilir oda sağlam güvenli bölgeye kurulur; amacı dışında kullanılamaz.
• Teknik (m.6): madenin basınçlı hava hattına bağlanır, kapama vanası bulunur (6/2); basınçlı hava kesilirse güvenilir oksijen kaynağı bulunur, CO ve CO₂ seyreltilir/filtrelenir (6/3); sızdırmaz yapı (6/6); pozitif basınç sistemi (6/16); kapılar dışarıya açılır, taşınabilir odada farklı yönde acil çıkış kapısı (6/18); tüm elemanlar yanmaz malzeme (6/19); sabit veya taşınabilir tasarım (6/12).
• Donanım (m.6/9–13): işyeri hekiminin görüşüyle ilk yardım çantası; son kullanma tarihi geçmemiş içme suyu (kuru gıda isteğe bağlı); yerüstüyle görsel ve/veya sesli iletişim; kimyasal tuvalet, oturma yeri, yangın söndürücü; dışarıda sesli-ışıklı uyarı ve reflektör şerit (6/17).
• Belgeler (m.7): kurulumdan veya yer değişikliğinden sonra kontrol + kurulum belgesi; imalatçı Türkçe kullanım kılavuzu sağlar; uzun süre kullanılmama, arıza veya kullanımı engelleyen iş kazasında kontrol ve güvenli olduğunu gösteren belge; kayıtlar saklanır.
• Bakım (m.7/1-ç): imalatçının yetkilendirdiği servisler veya işverence görevlendirilmiş, yeterli bilgi ve tecrübeye sahip kişiler yapar.

Sık sorulan sorular

Sığınma odası çalışma alanına en fazla kaç metre uzaklıkta olur?

700 metre (hazırlık aşamasındaki, üretime geçmemiş alanlar hariç)

Odadakilere en az ne kadar süre yetecek solunabilir hava sağlanır?

En az 36 saat

Klima, aydınlatma, haberleşme için yedek enerji en az ne kadar?

En az 36 saate kadar

Odanın gövdesi en az kaç psi patlama basıncına dayanır?

5 psi; tavan, taban ve yan bölmeler dahil tüm gövde

Oda içinde CO en fazla kaç ppm olabilir?

35 ppm (ocak havasındaki 50 ppm ile karıştırmayın)

Oda içinde hissedilen sıcaklık en fazla kaç derece olur?

35 °C

Kılavuzdaki bakım süresi 6 aydan uzunsa bakım ne zaman yapılır?

En geç 6 ayda bir

Sığınma odası kömür madenlerinde de zorunlu mu?

Hayır; Yönetmelik kömür ve türevlerini hariç tutar

Kaynaklar

• Maden İşyerlerinde İSG Yönetmeliği Ek-3 m.19
• Resmî Gazete 08.04.2017/30032; mevzuat.gov.tr Tebliğ no 23494
• Tebliğ m.3, m.9, Geçici m.1