Maden Terimleri: Nefeslik, Lağım, Röset, Şev, Topuk, Grizu, Freno Nedir?

Ders notu: Maden Terimleri: Nefeslik, Lağım, Röset, Şev, Topuk, Grizu, Freno Nedir?

Nefeslik bir yol, grizu bir karışım

İlk ikili hava ile ilgili. Nefeslik, ocak havasının giriş ve çıkış yolu; yani bir yol. Grizu ise metanın havayla karışımı. Dikkat edin: grizu metanın kendisi değil, metanla havanın karışımı. Sınavda "saf metan" şıkkı gelirse tuzaktır.

Lağım taşta, baca madende sürülür

Lağım, taş içerisinde sürülen galeri. Baca ise maden içerisinden sürülen galeri. İkisi de galeri; aradaki tek fark içinden geçtiği yer. Taş dediyse lağım, maden dediyse baca.

Röset bir yol değil, bağlantı yeri

Röset bir yol değil, bir bağlantı noktası. Kuyu ve başaşağıların dip ve başlarının, katlardaki yatay yollarla bağlandığı yerler. Kuyunun ucu nerede kattaki yatay yola bağlanıyorsa, orası röset.

Şev eğimdir, topuk bırakılan madendir

Şev, kademe, alın ve yüzlerindeki eğim. Topuk ise işletmelerde güvenlik için bırakılan maden kısımları. Yani topuk kazılıp çıkarılmıyor, güvenlik amacıyla yerinde bırakılıyor. Eğim dediyse şev, bırakılan maden dediyse topuk.

Varagel yer, freno sistem

Varagel, eğimli düzeyde fren ve halatla yapılan bir taşıma yeri. Freno ise varagel üzerinde taşımayı sağlayan sistem. Yani varagel yer, freno o yerdeki sistem.

Karıştırılan dört çift

Şimdi birbirine benzeyen dört çifte bakalım. Lağım taşta, baca madende sürülür. Freno sistem, varagel yer. Grizu karışım, metan gazın kendisi. Röset kuyunun kat yoluna bağlandığı yer; bür ise yerüstüyle bağlantısı olmayan kuyu.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği m.4/1 — (h) freno, (ı) grizu, (k) lağım, (l) nefeslik, (n) röset, (p) şev, (r) topuk.
• İlişkili tanımlar (aynı madde): (ç) baca: maden içerisinden sürülen galeri; (e) bür: yerüstüyle bağlantısı olmayan kuyu; (i) kademe: açık işletmelerde belirli aralık, kot ve eğimlerle oluşturulan basamak şeklindeki çalışma yerleri; (s) varagel: dolu araba inerken boş arabanın çıkmasını sağlayan, karşılıklı ağırlık esasına göre eğimli düzeyde fren ve halatla yapılan taşıma yeri.
• "Lağım" kelimesinin ikinci kullanımı: (o) sıkılama tanımında "lağım delikleri" geçer: lağım deliklerine patlayıcı madde konulduktan sonra kalan boşluğun gerektiği biçimde doldurulması.
• (a) Ateşleme: kazı işlerinde deliklere doldurulmuş patlayıcı maddelerin patlatılması; (b) Ateşleyici: yeterlik belgesine sahip kişi.
• 21.07.2026 eki (RG 33316): m.4/1'e (t) ana havalandırma fanı, (u) tali havalandırma fanı, (ü) yedek güç sistemi, (v) yedek havalandırma fanı tanımları eklendi.
• Kapsam ve dayanak: 6331 sayılı Kanun kapsamındaki maden işyerleri (m.2); yönetmelik 6331 m.30'a dayanır, 92/104/EEC ve 92/91/EEC direktiflerine paralel hazırlanmıştır (m.3).

Sık sorulan sorular

Ocak havasının giriş ve çıkış yoluna ne denir?

Nefeslik

Taş içerisinde sürülen galeriye ne denir?

Lağım (maden içerisinden sürülen galeri ise baca)

Kuyu ve başaşağıların kat yollarıyla bağlantı yeri?

Röset

Kademe, alın ve yüzlerindeki eğime ne denir?

Şev

İşletmelerde güvenlik için bırakılan maden kısımları?

Topuk

Metanın havayla karışımına ne denir?

Grizu (metanın kendisi değil, karışım)

Varagel üzerinde taşımayı sağlayan sistem?

Freno (varagel ise taşıma yeridir)

Kaynaklar

• Maden İSG Yön. m.4/1-l