Madende Karıştırılan Sayılar: 8, 30, 0,5 ve 6 Ay Özet Şema

Ders notu: Madende Karıştırılan Sayılar: 8, 30, 0,5 ve 6 Ay Özet Şema

Bu havada çalışılmaz: dört gaz sınırı

İlk kutu ocak havası. Dört gaz var. Oksijen yüzde 19'un altına düşerse, metan yüzde 2'yi, karbondioksit yüzde sıfır virgül beşi, karbonmonoksit de 50 ppm'i geçerse o yerde çalışılmaz. Tek istisna: tehlikeyi gidermek için yapılan önleyici faaliyet ve kurtarma çalışması. Dikkat edin, oksijende 'az', diğer üçünde 'çok' kelimesi var. Bir de şunu hatırlatayım: metanın daha düşük eşikleri de var. Buradaki yüzde 2, çalışma yasağı eşiği.

H₂S sınırı ve hava hızının iki ucu

İkinci kutu: hidrojen sülfür ve hava hızı. 8 saatlik çalışma için izin verilen en yüksek hidrojen sülfür 20 ppm. Karbonmonoksitteki 50 ppm aşılınca çalışmanın durduğu eşikti; hidrojen sülfürdeki 20 ppm ise 8 saatlik çalışmada izin verilen en yüksek değer. Bu iki sınırın türünü karıştırmayın. Hava hızının da iki ucu var: her durumda en az saniyede sıfır virgül beş metre; insan ve malzeme taşınan kuyu, lağım, ana nefeslik, eğimli ve düz yollarda en çok saniyede 8 metre.

Şevde 60 – 45 – 30: 45 hangi zeminlerde?

Üçüncü kutu yerüstünden: elle kazı ve yükleme yapılan açık ocaklarda şev açısı. Sağlam arazide 60, kaygan ve sulu yerlerde 30 dereceyi geçemez. Asıl tuzak ortadaki 45 derece grubu: çöküntülü ve ezik arazi; kum, çakıl ve dere tortuları olan yerler; killi tabakalar; ayrışıma uğramış kalkerler; parçalanmış volkanik taş ve tüfler. Kil ya da dere tortusu görünce 30 demeyin, 45 deyin. 30 yalnız kaygan ve sulu yerler için.

Patlayıcıda 8 – 30 – 10: depo ve taşıma

Dördüncü kutu patlayıcı madde. Üç sayı: 8, 30 ve 10. Yeraltı deposunda sıcaklık 8 derecenin altına inmez, 30 derecenin üstüne çıkmaz. Bir kişi en çok 10 kilogram patlayıcı taşıyabilir. Manyeto ve sandıkların anahtarları da ateşleyicinin kendi üzerinde durur.

Ateşlemeden sonra: süre dolsa da muayene şart

Ama sadece süre yetmez: yetkili kişiler alanı dikkatle muayene edip tehlike kalmadığını bildirmeden kimse giremez.

Aynı sayı, farklı kural

Şimdi asıl tuzak. 8 sayısı bu derste üç yerde geçti: saniyede 8 metre üst hava hızı, depoda 8 derece alt sınır, hidrojen sülfürde 8 saatlik çalışma. 30 iki yerde: kaygan-sulu şevde 30 derece, depoda 30 derece üst sınır. Sıfır virgül beş de iki yerde: karbondioksitte yüzde, hava hızında saniyede metre. Bir de 6 ay: madende tatbikat en geç 6 ayda bir yapılır, acil durum planları da 6 ayda bir yenilenir. Ama maden dışındaki işyerlerinde tatbikat en geç yılda bir; bu ikisini karıştırmayın. Soruda birimi ve işyerini okuyun: derece mi, metre mi, yüzde mi; maden mi, değil mi?

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (RG 19/9/2013-28770; son değişiklik RG 21/7/2026-33316). Ek-1 genel hükümler, Ek-2 yerüstü, Ek-3 yeraltı, Ek-4 sondaj hükümleridir.
• Gaz sınırları (Ek-3 m.8.5): "diğer tehlikeli gazlar bulunan yerlerde" de aynı kural geçerlidir; istisna yalnız gerekli güvenlik önlemleri alınarak yapılan önleyici faaliyet ve kurtarma çalışmalarıdır. Metanın daha düşük eşikleri ayrıdır: genel havada %1,5'i geçince gerilim derhal kesilir (Ek-3 m.10.15); ayaklarda %1,5'i, hava dönüş yollarında %1'i geçmez (m.10.11); %1 veya daha çok metanda patlayıcı kullanılmaz (m.9.1-a), lağım doldurulmaz (m.10.17).
• Hava hızı (Ek-3 m.8.3–8.4): hava miktarı hava ölçüm istasyonlarıyla izlenir ve havalandırma defterine kaydedilir; alt sınır 0,5 m/s her yerde, üst sınır 8 m/s insan ve malzeme taşınan yollarda.
• Açık ocak (Ek-2 m.1.11): elle kazı ve yükleme yapılan açık ocaklarda kademe yüksekliği 3 metreyi geçemez. 45° grubu tam liste: çöküntülü ve ezik arazi; kum, çakıl ve dere tortuları olan yerler; killi tabakalar; ayrışıma uğramış kalkerler; parçalanmış volkanik taş ve tüfler. Şev açıları jeolojik ve yapısal özellikler de dikkate alınarak belirlenir.
• Patlayıcı deposu ve taşıma (Ek-1 m.6.3–6.4): 50 kilogramdan az patlayıcı bulunan depolara ana yoldan 90 derecelik bir, daha çok bulunan depolara 90 derecelik iki dirsek oluşturan yolla girilir; "patlayıcı madde depolarının karşısına, dirseklerden en az üç metre derinlikte hız kesici cepler yapılmalıdır." Patlayıcılar özel sandıklarda taşınır; kapsüllerle diğer patlayıcı maddeler aynı kap içinde bulundurulamaz ve taşınamaz.
• Ateşleme ve patlamamış lağım (Ek-1 m.6.7, 6.8, 6.11): 40 cm'ye kadar kartuşlarda sıkılama maddesi boyu 35 cm; patlayıcının boyu delik derinliğinin yarısını geçemez; beşten çok lağımın aynı anda ateşlenmesi seri hâlde elektrikle yapılır; "Yanıcı ve parlayıcı gazlar bulunan tozların yanması ve patlaması tehlikesi olan ocaklarda, fitille ateşleme yapılamaz." Patlamamış lağımın en az 30 cm yakınında ona paralel başka delik delinip doldurularak ateşlenir.
• Aynı sayının başka kuralları: 6 ay — kurtarma eğitimi yenileme (Ek-1 m.14.1), koşum düzeni muayenesi (Ek-3 m.5.3); 30 — patlamamış lağıma 30 cm paralel delik (Ek-1 m.6.11), çıkış yolları arasındaki topuk en az 30 m (Ek-3 m.2). Genel kural: maden dışı işyerlerinde tatbikat en geç yılda bir yapılır (İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yön. m.13/2), planlar çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç 2, 4 ve 6 yılda bir yenilenir (m.14/2).
• Tatbikat ve kurtarma istasyonu (m.5/1-a-5; Ek-1 m.14.3, m.15): tatbikatların görüntüsü kaydedilir ve tutanak düzenlenir. Yeraltı maden işyerlerinde kurtarma istasyonu kurulur; yarıçapı en çok 50 km olan alandaki maden işyerleri ortak istasyon kurabilir.

Sık sorulan sorular

Madende oksijen yüzde kaçın altına inerse çalışılmaz?

%19'un altında (önleyici faaliyet ve kurtarma hariç).

Madende metan ve CO₂ için çalışma yasağı eşiği nedir?

Metan %2'den, CO₂ %0,5'ten çok olursa çalışılmaz (Ek-3 8.5).

Madende 8 sayısı hangi kurallarda karıştırılır?

En çok 8 m/s hava hızı, depoda en az 8 °C, H₂S sınırında 8 saatlik çalışma.

Madende 30 sayısı hangi kurallarda karıştırılır?

Kaygan ve sulu arazide şev en çok 30°; yeraltı deposunda sıcaklık en çok 30 °C.

Madende hava hızının alt ve üst sınırı nedir?

Her hâlde en az 0,5 m/s; insan-malzeme taşınan yollarda en çok 8 m/s.

Killi tabakada ve dere tortulu yerde şev en çok kaç derece?

45°. 30° yalnız kaygan ve sulu yerler için; sağlam arazide 60°.

Madende 0,5 hangi kurallarda karıştırılır?

%0,5'ten çok CO₂ varsa çalışılmaz; hava hızı her hâlde en az 0,5 m/s.

Madende 6 ay hangi kurallarda karıştırılır?

Tatbikat ve acil durum planı yenileme 6 ayda bir; maden dışında tatbikat yılda bir.

Kaynaklar

• Maden İşyerlerinde İSG Yön. Ek-3 m.8.5
• İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yön. m.13/2