Madende Acil Durdurma Halleri Nelerdir? (2026 Fan ve Yedek Güç Değişikliği)

Ders notu: Madende Acil Durdurma Halleri Nelerdir? (2026 Fan ve Yedek Güç Değişikliği)

İşin Durdurulması Yön. Ek-1: hangi bent nereye?

Önceki derslerde gördüğümüz usulü bir cümleyle hatırlayalım: Ek-1'deki bir husus tespit edilince müfettiş durdurmayı mülki idare amirinden talep eder; iş, mülki idare amirince kolluk kuvvetleri marifetiyle aynı gün, heyet karar alıncaya kadar geçici olarak durdurulur. Şimdi listenin kendisine bakalım. Dört bent var: a, b, c ve ç. Dikkat edin, a, c ve ç bentleri yeraltı kömür madenleri için. Kömür şartı olmayan tek bent b: hazırlık çalışmaları dışında, en az iki yoldan yer üstü bağlantısı. Bu bent bütün yeraltı maden işyerlerine uygulanıyor; ama “hazırlık çalışmaları dışında” ibaresini atlamayın. Sınavda “hangisi tüm yeraltı madenleri için” diye sorulursa cevap bu.

(a) bendi: iki havalandırma grubu gitti, yedek fan geldi

Şimdi a bendine gelelim, çünkü eski notlarda yanlış kalan yer burası. 2016'da listeye eklenen metin, biri durduğunda diğeri derhal ve otomatik çalışacak iki havalandırma grubunun bulunmamasını sayıyordu. 21 Temmuz 2026 değişikliğiyle bu bent yeniden yazıldı. Artık aranan şey: ana havalandırma fanı durursa havalandırmanın sürekliliğini sağlayacak şekilde derhal çalışacak bir yedek havalandırma fanı. Elinizdeki notta “iki havalandırma grubu” yazıyorsa, o ifade artık yürürlükteki metin değil.

2026'da m.4'e giren dört tanım

Aynı değişiklik, İşin Durdurulması Yönetmeliğinin 4. maddesine dört tanım ekledi. Ana havalandırma fanı: yeraltı maden işyerlerinde havalandırmayı sağlayan ana vantilatör ya da ana aspiratör. Yedek havalandırma fanı: ana fan devre dışı kalınca kullanılan vantilatör ya da aspiratör. Tali havalandırma fanı: ana havalandırma akışıyla bağlantılı hazırlık ve kurtarma çalışmalarının yapıldığı yerlerde kullanılan fan. Ve yedek güç sistemi: ana elektrik şebekesinden ve diğer dış besleme hatlarından bağımsız çalışan jeneratör ya da jeneratör benzeri sistem. Bu son tanım, birazdan c ve ç bentlerinde karşımıza çıkacak.

(c) ile (ç): hangi sistem, hangi güvence?

En çok karıştırılan yer c ile ç. Yürürlükteki c bendi havalandırma, su tahliyesi ve insan nakli sistemleri için birbirinden bağımsız iki ayrı enerji kaynağı arıyor; biri durunca diğeri otomatik devreye girmeli. Yeni eklenen ç bendi ise su tahliyesi, insan nakli ve tali fanlar için: bunlar ya yedek güç sistemine ya da enerji arz güvenliği sağlanan, birbirinden farklı iki iletim/dağıtım hattına bağlı olmalı. Kısa yol: c'de “iki ayrı kaynak”, ç'de “iki farklı hat”. Tali fan da, “iki farklı hat” seçeneği de yalnız ç bendinde geçiyor.

Yeni (c) bendi yayımlandı ama henüz yürürlükte değil

Son tuzak. 21 Temmuz 2026 değişikliği c bendini de yeniden yazdı: ana ve yedek fan, enerji kesilince derhal ve otomatik devreye girecek şekilde yedek güç sistemine bağlı olacak. Ama bu hüküm 30 Haziran 2027'de yürürlüğe giriyor. Aralık 2026 sınavında esas alınan, 1 Eylül 2026'da yürürlükte olan mevzuat. Yani sınavda c bendi denince yürürlükteki metni, bağımsız iki enerji kaynağını düşünün.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: İşyerlerinde İşin Durdurulmasına Dair Yönetmelik (RG 30/3/2013-28603, mevzuat no 17253) Ek-1 m.1 (a)–(ç). Ek-1, RG 11/2/2016-29621 değişikliğinin 8. maddesiyle eklendi; son değişiklik RG 21/7/2026-33316.
• 2016 metninde (a): “Yeraltı kömür madenlerinde birinin durması halinde diğerinin derhal-otomatik olarak çalışacak durumda iki havalandırma grubunun bulunmaması.” 21/7/2026'da değiştirildi (değişiklik yön. m.2).
• Yürürlük: 21/7/2026 değişikliğinin tanımları, (a) ve (ç) bentleri yayımı tarihinde; yeni (c) bendi 30/6/2027'de yürürlüğe girer (değişiklik yön. m.3). Aralık 2026 sınavında 01.09.2026'da yürürlükte olan (c) bendi esastır (ÇSGB İSGGM duyurusu 09.04.2026).
• Acil usul: Ek-1 hususlarının tespitinde müfettiş durumu Kurul Başkanlığına derhal bildirir ve heyet karar alıncaya kadar geçerli olmak üzere durdurmayı mülki idare amirinden talep eder; raporun birer örneği en geç teftiş tarihini takip eden gün içinde mülki idare amirine verilir ve Kurul Başkanlığına gönderilir; iş mülki idare amirince kolluk kuvvetleri marifetiyle aynı gün geçici olarak durdurulur (Yön. m.11/1).
• Tanımlar: ana fan, tali fan, yedek güç sistemi ve yedek fan İşin Durdurulması Yön. m.4/1 (j)–(m); aynı tanımlar Maden İşyerlerinde İSG Yön. m.4/1 (t), (u), (ü), (v) bentlerine de eklendi (RG 21/7/2026-33316).
• Maden İSG Yön. bağlantısı (yürürlükte): ana havalandırma fanı ana enerji sistemi dışında yedek güç sistemine de bağlı olur (Ek-3 8.8); grizulu ocaklarda ana fana eşdeğer yedek fan bulunur, derhal devreye girdiğine ilişkin test en geç ayda bir yapılır ve kayda alınır (Ek-3 10.13); tali fan devre dışı kalırsa bölgedeki çalışanlar derhal tahliye edilir (Ek-3 10.7.2); tali fanın yedeği kuruluma hazır şekilde fanın yanında bulundurulur (Ek-3 10.7.3).
• Maden işleri tanımı: İşkolları Yönetmeliğine göre madencilik ve taş ocakları işkolunda olup tehlike sınıfları tebliğinde çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde yapılan işler (Yön. m.4/1-e); bu işlerde risk değerlendirmesinin yapılmamış olması da durdurma sebebidir (Yön. m.7/2).

Sık sorulan sorular

Ek-1 hususu tespit edilince iş ne zaman durdurulur?

Mülki idare amirince kolluk marifetiyle aynı gün; heyet kararına kadar geçici

Ek-1'de kömür şartı aranmayan tek bent hangisi?

(b): hazırlık çalışmaları dışında en az iki yoldan yer üstü bağlantısı

2016 metninde (a) bendi neyi arıyordu?

Biri durunca diğeri derhal-otomatik çalışacak iki havalandırma grubu

Yedek havalandırma fanı nedir?

Ana fan devre dışı kalınca kullanılan vantilatör ya da aspiratör

Yürürlükteki (c) ile (ç) hangi güvenceyle ayrılır?

(c): bağımsız iki ayrı enerji kaynağı; (ç): yedek güç ya da farklı iki hat

Yedek güç sistemi nedir?

Şebekeden ve dış hatlardan bağımsız çalışan jeneratör ya da benzeri sistem

(ç) bendinde yedek güce alternatif nedir?

Enerji arz güvenliği sağlanan, birbirinden farklı iki iletim/dağıtım hattı

Yeni (c) bendi ne zaman yürürlüğe girer?

30.06.2027; Aralık 2026 sınavında yürürlükteki (c) bendi esas

Kaynaklar

• İşin Durdurulması Yön. Ek-1 m.1
• RG 11/2/2016-29621, İşin Durdurulması Yön. değişikliği m.8 ile eklenen Ek-1 m.1
• RG 21/7/2026-33316 değişiklik yön. m.2; Yön. Ek-1 m.1
• ÇSGB İSGGM duyurusu 09.04.2026
• RG 21/7/2026-33316 Maden İSG Yön. değişikliği m.1–3