Kaynakta Koruyucu Gazlar Nelerdir? TIG, MIG, MAG ve Oksi-Gaz

Ders notu: Kaynakta Koruyucu Gazlar Nelerdir? TIG, MIG, MAG ve Oksi-Gaz

Koruyucu gazlar üç gruba ayrılır

Kaynakta kullanılan koruyucu gazlar üç gruba ayrılıyor. Birincisi soygazlar, yani inert ya da asal gazlar: argon, helyum ve ikisinin karışımı. İkincisi aktif gazlar: başta karbondioksit; oksijen de aktif sayılıyor. Üçüncüsü karışım gazlar: argon artı karbondioksit, argon artı oksijen, argon artı karbondioksit artı oksijen. Soygazların özelliği tepkimeye girmemeleri; bu yüzden demir dışı metallerde tercih ediliyor.

Yöntemin adı gazını söyler

Güzel haber şu: yöntemin adı gazını söylüyor. TIG, tungsten inert gaz; inert gaz kullanır: argon, helyum, argon-helyum karışımı. MIG, metal inert gaz; yine argon ve helyum, tek başına ya da karışık. MAG, metal aktif gaz; burada karbondioksit devreye girer, argon artı karbondioksit gibi aktif karışımlar da bu gruptadır. Plazma arkta argon ve helyum kullanılır; ayrıca argon-hidrojen ve argon-helyum karışımları var.

CO₂ hangi yöntemin gazı: MIG mi, MAG mı?

Bazı notlarda MIG gazları arasında karbondioksit de yazıyor. Dikkat edin: karbondioksit aktif gazdır, MAG'ın gazıdır. MIG'deki “I” harfi inert demek; argon ve helyum. TIG de inert gazla korunuyor, orada da karbondioksit yok. Şıklarda “TIG – CO₂” ya da “MIG – CO₂” görürseniz eleyin.

Oksi yakar, gaz yanar

Gelelim oksi-gaz kaynağına. Adın iki parçası var: “oksi” yakıcı gaz olan oksijeni, “gaz” ise yanıcı gazı anlatıyor. Yanıcı gaz oksijenle yanar ve kaynak alevini oluşturur. Yakıcı gaz değişmez, hep oksijendir; değişen yanıcı gazdır ve kaynağın adını o verir. Oksijen artı asetilen: oksiasetilen kaynağı. Oksi-gaz kaynağının önde gelen türlerinden biri.

Yanıcı gazlar: asetilenden benzol buharına

Yanıcı gaz olarak neler kullanılıyor? Asetilen, hidrojen, metan, propan, bütan, propan-bütan karışımı, havagazı, benzin ve benzol buharı. Bu listede oksijen yok, çünkü oksijen kendisi yanmaz, yanmayı sağlar. Şıklarda yanıcı gazlar arasında oksijeni görürseniz dikkat: oksijen yakıcıdır, yanıcı değildir.

Oksijen ve gaz tüplerinde dört kural

İş güvenliği açısından dört kural: Basınçlı oksijen yağ ve gresi tutuşturabilir; bu yüzden regülatör ve hortumlar yağsız olmalı. Basınçlı hava yerine asla oksijen kullanılmaz. Koruyucu gaz tüpleri dik ve sabitlenmiş durur. Kapalı ortamlarda kaynak gazı besleme hattı bulundurulmaz.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak notu: Koruyucu gaz türleri ve oksi-gaz yöntemi İSG mevzuatında düzenlenmez; bilgiler ÇASGEM yayını, hakemli Türkçe makaleler ve üretici/teknik kuruluş sayfalarından alındı (madde numarası yoktur).
• Sık karıştırılan (MIG): MIG gazları arasında CO₂ de sayılır; doğrusu: MIG soygaz (Ar, He) kullanır, CO₂ aktif gazdır ve MAG'ın gazıdır (Kaya & Elitaş 2024, Gazi Müh. Bil. Derg.).
• Sık karıştırılan (plazma): Plazma arkta argon+oksijen+karbondioksit kullanıldığı sanılır; doğrusu: plazma gazı argon ya da helyumdur, bazen hidrojen eklenir; koruyucu gaz argon ya da hidrojen katkılı argondur, bakır gibi malzemelerde helyum-argon karışımı kullanılır (TWI; Linde).
• Kullanım alanı: Soygazlar demir dışı metallerde; aktif gazlar ve aktif-soy karışımları çeşitli çeliklerde kullanılır. Koruyucu gazın safiyeti %99'un altında olmamalıdır (Şık & Kaluç 2004, Trakya Üniv. Fen Bil. Derg.).
• TIG: Açılımı Tungsten Inert Gaz; alüminyum kaynağında genelde TIG tercih edilir (ÇASGEM 2018). TIG'de başlangıçta helyum, sonra argon kullanılmaya başlanmıştır (Durgutlu 2007, Politeknik Dergisi).
• Oksi-gaz kaynağı: İnce sacların birleştirilmesinde, boru ve kanal kaynaklarında, tamir işlerinde ve termik kesmede kullanılır. Oksiasetilende kullanılan asetilen, kalsiyum karbürün (karpit) su ile teması sonucu elde edilir (Durak & Polat 2021, OHS Academy).

Sık sorulan sorular

Soygazların temel özelliği nedir?

Tepkimeye girmezler (inert, asal): argon, helyum

TIG kaynağında hangi koruyucu gazlar kullanılır?

Argon, helyum ve argon+helyum karışımı

MIG'in açılımı ve gazı nedir?

Metal Inert Gaz: argon, helyum (tek başına ya da karışık)

MAG'ın açılımı ve gazı nedir?

Metal Aktif Gaz: karbondioksit (CO₂); Ar+CO₂ gibi aktif karışımlar da

Plazma ark kaynağında hangi gazlar kullanılır?

Argon, helyum; argon+hidrojen, argon+helyum

Oksi-gaz kaynağında yakıcı gaz hangisidir?

Oksijen. Yakıcı gaz değişmez, yanıcı gaz değişir.

“Oksiasetilen” adındaki asetilen neyi gösterir?

Yanıcı gazı: kaynağın adını yanıcı gaz verir

Basınçlı hava yerine oksijen kullanılabilir mi?

Asla. Ayrıca regülatör ve hortumlar yağ ve gresten arındırılmalıdır.

Kaynaklar

• ÇASGEM, Kaynak İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği 2018, ISBN 978-975-455-293-5, s.19 – resm
• Kaya & Elitaş 2024, Gazi Mühendislik Bilimleri Dergisi, doi:10.30855/0705AR06 – ikincil ka
• Durak & Polat 2021, OHS Academy 4/3, s.22-36, Bölüm 2 – ikincil kaynak; metin indirilip ok
• Şık & Kaluç 2004, Trakya Univ J Sci 5/2, s.179-186, Giriş – ikincil kaynak
• Türk & Demirer 2021, Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi Özel Sayı 32, s.393 – ikincil kayna
• TWI, FAQ: What is plasma welding? – teknik kuruluş sayfası, ikincil; sayfa açılıp okundu