ADR Sınıf 8 ve 9 Nedir? UN Numarası Nasıl Okunur?

Ders notu: ADR Sınıf 8 ve 9 Nedir? UN Numarası Nasıl Okunur?

Aşındırıcı: cilde de metale de zarar verir

Sınıf 8, aşındırıcı maddeler. ADR'nin tanımı iki yönlü: kimyasal etkiyle cilde geri dönüşü olmayan hasar veren, ya da sızıntı hâlinde diğer mallara ve taşıta zarar veren, hatta onları tahrip eden maddeler. Ayrıca kendisi aşındırıcı olmasa da suyla ya da havanın doğal nemiyle aşındırıcı sıvı, buhar veya sis oluşturan maddeler de bu sınıfta. Etiketi gözünüzün önüne getirin: iki cam kaptan dökülen sıvı bir ele ve bir metale zarar veriyor; üst yarı beyaz, alt yarı siyah.

Kod söyler: C1–C4 asidik, C5–C8 bazik

Sınıf 8'in içinde her maddenin bir sınıflandırma kodu var ve bu kod asit mi baz mı sorusunu cevaplıyor. C1'den C4'e kadar asitli maddeler, C5'ten C8'e kadar bazik maddeler, C11 ise nesneler. Her aralığın içinde de sıra aynı: inorganik sıvı, inorganik katı, organik sıvı, organik katı. Hidroklorik asit C1, yüzde elli birden fazla asit içeren sülfürik asit C1; ikisi de inorganik sıvı asit. Sodyum hidroksit çözeltisi ise C5, yani inorganik sıvı bir baz. Aynı madde katı hâldeyse kodu C6 oluyor. Sulu, asit doldurulmuş aküler de C11 koduyla nesne olarak Sınıf 8'de. Önceki derslerde tuz ruhu ve kostik sodayı görmüştük; burada asıl adlarıyla karşımıza çıkıyorlar.

Sınıf 8'de grubu temas süresi belirler

Sınıf 8'de grubu belirleyen şey, kalıcı cilt hasarının ne kadar temas sonrasında ortaya çıktığı. Üç dakika veya daha kısa temasla hasar veriyorsa grup I. Üç dakikadan fazla, altmış dakikadan az temasla grup II. Altmış dakikadan fazla, dört saatten az temasla grup III. Bir istisna daha var: cilde zarar vermediği hâlde elli beş derecede çelik veya alüminyumu yılda altı virgül yirmi beş milimetreden hızlı aşındıran madde de grup III sayılıyor.

Başka sınıfa girmeyen tehlike: muhtelif

Sınıf 9, muhtelif tehlikeli maddeler ve nesneler. Tanımı basit: taşıma sırasında tehlike arz eden ama diğer sınıfların hiçbirine girmeyenler. ADR bunları M koduyla alt gruplara ayırıyor. M1, ince toz olarak solunduğunda sağlığı tehlikeye sokanlar; burada asbestler var. M4, lityum bataryalar ve sodyum iyon bataryalar; lityum metal de lityum iyon da bu gruba giriyor. M6 ve M7, su ortamını kirleten çevreye zararlı maddeler: sıvısı UN 3082, katısı UN 3077. M9 ve M10, yüksek sıcaklıklı maddeler; burada ölçüt taşıma sıcaklığı: 100 derece ve üstünde taşınan sıvılar, 240 derece ve üstünde taşınan katılar.

Satır sırası sabit: numara, ad, sınıf, grup

Şimdi baştaki satıra dönelim. ADR'ye göre taşıma belgesinde bu bilgiler sabit bir sırayla, araya başka bilgi girmeden yazılıyor. Birinci parça UN 1824: UN harfleriyle başlayan, dört basamaklı tanımlama numarası. İkinci parça uygun sevkiyat adı: sodyum hidroksit çözeltisi. Üçüncü parça 8: etiket numarası, yani aşındırıcı sınıfı. Dördüncü parça II: paketleme grubu; önüne PG harfleri de konabiliyor. Numara, ad, sınıf, grup; bu sırayı aklınızda tutun.

Sık karıştırılanlar: doğrusu ne?

Sık karıştırılan dört bilgi; ilk üçü bazı ders notlarında da yanlış geçiyor. Birincisi: sodyum hidroksit asidik değil, bazik aşındırıcı; kodu C5. İkincisi: notlarda hidroklorit asit diye yazılabiliyor; doğru ad hidroklorik asit, UN 1789, kodu C1. Üçüncüsü asbest: beyaz asbest yalnızca krizotildir ve ADR'de ayrı kayıtta, UN 2590. Tremolit, aktinolit ve antofilit beyaz asbest değil; amosit ve krokidolitle birlikte amfibol kaydında, UN 2212. Dördüncüsü: Sınıf 9'da paketleme grubu I yok; yalnız II ve III var.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: ADR 2025 (Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Anlaşma; 1 Ocak 2025'ten itibaren geçerli, UAB Türkçe metni) 2.2.8 (Sınıf 8), 2.2.9 (Sınıf 9), 3.2 Tablo A, 5.2.2.2 (etiketler), 5.4.1.1.1 (taşıma belgesi).
• Sınıf 8 kodlarının tamamı (2.2.8.1.4.1): C1 inorganik sıvı, C2 inorganik katı, C3 organik sıvı, C4 organik katı (asitli); C5–C8 aynı sırayla bazik; C9 sıvı, C10 katı diğer aşındırıcılar; C11 nesneler. İkincil tehlikeli olanlar: CF alevlenebilir, CS kendiliğinden ısınan, CW su ile temasta alevlenebilir gaz çıkaran, CO yükseltgen, CT zehirli, CFT, COT.
• Sınıf 8 paketleme grubu ataması (2.2.8.1.4.2, 2.2.8.1.5.3): I çok tehlikeli, II orta, III az tehlikeli. Gözlem süreleri: PG I için 60 dakikaya kadar, PG II ve III için 14 gün (Tablo 2.2.8.1.5.3). Metal aşındırma ölçütü (c)(ii): 55 °C test sıcaklığında çelik veya alüminyum yüzeyde yılda 6,25 mm'yi geçen aşınma hızı.
• Tablo A örnekleri: UN 1789 hidroklorik asit C1, PG II veya III; UN 1823 sodyum hidroksit, katı C6, PG II; UN 1824 sodyum hidroksit çözeltisi C5, PG II veya III; UN 2789 asetik asit, glasiyal veya kütlece %80'den fazla asitli çözelti CF1, PG II, etiket 8 + 3; UN 2809 cıva (metalik) CT1, PG III, etiket 8 + 6.1. Cıva bileşikleri (ör. UN 1624 cıva klorür, UN 1641 cıva oksit; UN 2024/2025 cıva bileşiği, sıvı/katı, b.b.b.) Sınıf 6.1'dir.
• Etiket 8 (5.2.2.2.2, 5.2.2.2.1.6(a)): sınıf numarası ve varsa metin beyaz renktedir.
• Sınıf 9 alt grupları (2.2.9.1.2): M1 solunduğunda zararlı ince tozlar; M2 yangında dioksin oluşturabilenler (PCB/PCT; PCB veya PCT içeriği 50 mg/kg'ı geçmeyen karışımlar ADR'ye tabi değil, 2.2.9.1.5); M3 alevlenebilir buhar yayanlar (parlama noktası 55 °C'yi geçmeyen alevlenebilir sıvı içeren polimerler, 2.2.9.1.6); M4 lityum bataryalar ve sodyum iyon bataryalar (lityum metal UN 3090/3091 ve lityum iyon UN 3480/3481 dahil); M5 can kurtarıcı aletler; M6 su ortamını kirletici sıvı; M7 katı; M8 genetiği değiştirilmiş mikroorganizmalar ve organizmalar; M9 yüksek sıcaklıklı sıvı; M10 katı; M11 diğerleri.
• Yüksek sıcaklıklı madde (2.2.9.1.13): sıvı hâlde 100 °C veya üzerinde, parlama noktası olanlarda parlama noktasının altında taşınanlar; 240 °C veya üzerinde taşınan katılar. Başka sınıfın kriterine uymuyorsa Sınıf 9'a atanır.
• Etiket 9 ve 9A (5.2.2.2.2): beyaz zemin, üst yarıda 7 siyah dikey şerit, alt köşede altı çizili 9. 9A etiketinin alt yarısında batarya grubu sembolü bulunur; UN 3090 ve 3480 lityum bataryalar 9A etiketi taşır ve paketleme grubu atanmaz.

Sık sorulan sorular

ADR'de Sınıf 8'e hangi maddeler girer?

Kimyasal etkiyle cilde kalıcı hasar veren ya da sızıntıda mala ve taşıta zarar verenler.

C1–C4 ve C5–C8 kodları neyi ayırır?

C1–C4 asidik, C5–C8 bazik aşındırıcılar.

Sodyum hidroksit çözeltisinin (UN 1824) kodu nedir?

C5: inorganik, sıvı, bazik aşındırıcı.

Sınıf 8'de paketleme grubu I için temas süresi nedir?

3 dakika veya daha az temasla kalıcı cilt hasarı.

Sınıf 9'da hangi paketleme grupları vardır?

Yalnız II ve III; paketleme grubu I yoktur.

Krizotil ve amfibol asbestin UN numaraları nedir?

Krizotil (beyaz asbest) UN 2590; amfibol asbestler UN 2212.

Taşıma belgesinde paketleme grubunun önüne ne yazılabilir?

“PG” harfleri; örneğin PG II.

Hidroklorik asidin (UN 1789) kodu nedir?

C1: inorganik, sıvı, asidik aşındırıcı.

Kaynaklar

• ADR 2025 Cilt I, 2.1.1.1
• ADR 2025 Cilt II, 5.2.2.2.2 etiket tablosu
• Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik m.4/1-a
• Dünya Sağlık Örgütü, Asbestos bilgi notu