Zehirli, Bulaşıcı ve Radyoaktif Madde Hangi Sınıf? ADR 6.1, 6.2 ve 7

Ders notu: Zehirli, Bulaşıcı ve Radyoaktif Madde Hangi Sınıf? ADR 6.1, 6.2 ve 7

Üç sınıf, üç tehlike: zehir, mikrop, radyasyon

Önce büyük resim. Üç sınıf, üç farklı tehlike. 6.1 zehir: soluma, ciltle temas ya da yutma hâlinde zehirlenme riski. 6.2 mikrop: enfeksiyon riski, insanda ya da hayvanda ciddi hastalık. 7 radyasyon: emilim ve dış radyasyon riski. Etiketlerde 6.1'in kafatası ve çapraz kemikleri, 6.2'nin daire üzerindeki üç hilali, 7'nin üç yapraklı yoncası var. 6.1 ve 6.2'nin zemini beyaz ve alt köşedeki rakam ikisinde de altı; sınavda bu ikisini sembolden ayırın.

Sınıf 6.1: küçük miktarı bile zarar veren maddeler

Sınıf 6.1, oldukça küçük miktarı bile tek ya da kısa süreli bir etkiyle, solunum, deri ya da sindirim yoluyla sağlığa zarar veren veya öldüren maddeler. Örnekler: katı potasyum siyanür UN 1680, arsenik UN 1558, cıva oksit UN 1641 ve zehirli pestisitler. Siyanürü ve cıvayı önceki derslerde ayrıntılı görmüştük. ADR'nin yazılı talimatına göre bu maddeler sulu ortam ve kanalizasyon için de risk. Tehlike derecesine göre üç paketleme grubu var: I yüksek derecede zehirli, II zehirli, III az derecede zehirli.

Sınıf 6.2: patojen içeren maddeler

Sınıf 6.2, patojen içerdiği bilinen ya da içermesi beklenen maddeler. Patojen; bakteri, virüs, parazit, mantar ve prion gibi, insanda ya da hayvanda hastalık yapabilen etkenler. Sınavın klasik noktası Kategori A ölçütü: maruz kalınırsa sağlıklı bir insanda ya da hayvanda kalıcı sakatlık, hayati tehlike veya ölümcül hastalık yapabilen bulaşıcı madde. Şüphe varsa madde Kategori A'ya atanır. Dört numarayı ayırın: Kategori A ve insanları etkiliyorsa 2814, yalnız hayvanları etkiliyorsa 2900. Kategori A kriterine uymayanlar Kategori B, numarası 3373. Kategori B bulaşıcı madde içeren klinik atıklar ise 3291.

Sınıf 7'yi element adı değil, radyonüklid belirler

Sınıf 7'de belirleyici olan elementin adı değil. ADR'ye göre radyoaktif malzeme, radyonüklid içeren ve hem aktivite konsantrasyonu hem toplam aktivite değerlerini aşan malzeme. Bölünebilir nüklid dört tane: uranyum-233, uranyum-235, plütonyum-239 ve plütonyum-241. Örnek olarak uranyum hekzaflorürü verelim: UN 2977 ve 2978. Bölünebilir malzemede radyasyona ek olarak nükleer zincir tepkimesi riski de var. Yazılı talimattaki kılavuz ise kısa: maruziyet süresini sınırlandırın.

7A, 7B, 7C, 7E: radyoaktif ambalaj etiketleri

Radyoaktif ambalajlarda kategoriye göre etiket seçiliyor. 7A, kategori I-BEYAZ: beyaz zemin, 'radyoaktif' yazısından sonra bir kırmızı şerit. 7B, II-SARI: üst yarı sarı, iki kırmızı şerit. 7C, III-SARI: üst yarı sarı, üç kırmızı şerit. Şerit sayısı kategori numarasıyla aynı: bir, iki, üç. 7E ise bölünebilir malzeme etiketi; üst yarısında 'FISSILE', yani bölünebilir yazıyor.

Sık karıştırılanlar: doğrusu ne?

Şimdi sık karıştırılan dört bilgi. Bir: metalik cıva ADR'de 6.1 değil, Sınıf 8 aşındırıcı; 6.1 ikincil tehlike olarak ek etikette. İki: 7D bir ambalaj etiketi değil, araçlara ve konteynerlere takılan levha. Üç: Sınıf 7 örneği olarak zaman zaman 'platinium' yazıldığını görebilirsiniz; ezberleyeceğiniz örnek plütonyum ve uranyum. Dört: 'etkilenen hücreler kesin kansere dönüşür' ifadesi doğru değil; Dünya Sağlık Örgütü'ne göre radyasyon kanser riskini artırabilir, ama bu etki her zaman ortaya çıkmaz.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: ADR 2025 (Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Anlaşma; 1 Ocak 2025'ten itibaren geçerli, UAB Türkçe metni) 2.2.61 (Sınıf 6.1), 2.2.62 (Sınıf 6.2), 2.2.7 (Sınıf 7); etiketler 5.2.2.2.2; levha 5.3.1.1.3 ve 5.3.1.7.2; tehlike özellikleri 5.4.3 yazılı talimatlar.
• 6.1 tanımı (2.2.61.1.1): oldukça küçük miktarları tek bir etki ile veya kısa süreli etki ile solunum, deriden emilim veya sindirim yoluyla insan sağlığına zararlı olan veya öldüren maddeler.
• 6.1 paketleme grubu kriterleri (2.2.61.1.7): oral LD50 (mg/kg) grup I ≤ 5, II > 5 ve ≤ 50, III > 50 ve ≤ 300; dermal LD50 (mg/kg) I ≤ 50, II > 50 ve ≤ 200, III > 200 ve ≤ 1000; toz ve duman soluma LC50 (mg/l) I ≤ 0,2, II > 0,2 ve ≤ 2, III > 2 ve ≤ 4. Göz yaşartıcı gaz maddeler III kriterine uysa da grup II'ye girer.
• LD50 tanımı (2.2.61.1.3): oral LD50, genç yetişkin albino sıçanların 14 gün içinde %50'sinin ölümüne yol açması beklenen tek doz; dermal LD50 albino tavşanlarda 24 saat sürekli temasla; soluma LC50 sıçanlarda 1 saat sürekli solumayla belirlenir.
• Potasyum siyanür (Tablo A): UN 1680 'POTASYUM SİYANÜR, KATI'; çözeltisi ayrı kayıttır (UN 3413).
• Toksin tuzağı (2.2.62.1.1 NOT 2): bulaşıcı madde veya organizma içermeyen bitkisel, hayvansal ya da bakteriyel kaynaklı toksinler 6.2 değil, Sınıf 6.1 (UN 3172 ve 3462).
• 6.2 alt grupları (2.2.62.1.2): I1 insanları etkileyen, I2 yalnız hayvanları etkileyen, I3 klinik atık, I4 biyolojik maddeler.
• Kategori A (2.2.62.1.4.1 ve NOT 2): maruz kalınırsa sağlıklı insanda veya hayvanda kalıcı sakatlık, hayati tehlike veya ölümcül hastalık yapabilen bulaşıcı madde; şüphede Kategori A'ya atanır.

Sık sorulan sorular

Sınıf 6.1 etiketinde hangi sembol var?

Beyaz zemin, siyah kafatası ve çapraz kemikler; alt köşede 6.

Sınıf 6.2 etiketinde hangi sembol var?

Beyaz zemin, daire üzerinde üç hilal; alt köşede 6.

6.1'de paketleme grubu I, II, III neyi gösterir?

I yüksek derecede zehirli, II zehirli, III az derecede zehirli.

UN 2814 ile UN 2900 arasındaki fark nedir?

İkisi de Kategori A: 2814 insanları, 2900 yalnız hayvanları etkileyen.

Kategori B bulaşıcı madde hangi UN numarasını alır?

UN 3373: Biyolojik madde, Kategori B.

ADR'ye göre bölünebilir nüklidler hangileridir?

Uranyum-233, uranyum-235, plütonyum-239, plütonyum-241.

7A, 7B ve 7C etiketlerinde kaçar kırmızı şerit var?

7A bir, 7B iki, 7C üç kırmızı şerit.

Sınıf 7'nin araç ve konteyner levhası hangi modeldir?

Model No. 7D; ambalajlarda 7A, 7B, 7C (ve gerekirse 7E) etiketi.

Kaynaklar

• ADR 2025 Cilt I, 2.1.1.1
• ADR 2025 Cilt II, 5.4.3 yazılı talimatlar, tehlike özellikleri ve ilave kılavuz sütunları
• DSÖ, Ionizing radiation and its health effects bilgi notu