Yangın Sınıfları Nelerdir? A, B, C, D Yangınına Hangi Söndürücü?

Ders notu: Yangın Sınıfları Nelerdir? A, B, C, D Yangınına Hangi Söndürücü?

Yangının sınıfını yanan madde belirler

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, yani BYKHY, yangın türünü yanmakta olan maddeye göre ayırıyor. A sınıfı yanıcı katılar, B sınıfı yanıcı sıvılar, C sınıfı yanıcı gazlar, D sınıfı ise yanabilen hafif ve aktif metaller. Bu eşleşme ve sıra doğrudan yönetmeliğin 4. maddesinde: A katı, B sıvı, C gaz, D metal.

Yönetmelikte sayılan örnek maddeler

Yönetmelik her sınıf için örnek de sayıyor. A için odun, kömür, kâğıt, ot, doküman ve plastik. B için benzin, benzol, makine yağları, laklar, yağlı boyalar, katran ve asfalt. C için metan, propan, bütan, LPG, asetilen, havagazı ve hidrojen. D için lityum, sodyum, potasyum, alüminyum, magnezyum; ve dikkat, radyoaktif maddeler de D sınıfında sayılıyor. Dikkat edilecekler: plastik erir diye B sanılabilir ama yönetmelikte A; asfalt ve katran katı görünür ama B; hidrojen ise gaz olduğu için C.

Hangi sınıfa hangi söndürücü?

Şimdi hangi sınıfa hangi söndürücü. Bunu yönetmeliğin 99. maddesi söylüyor ve her satırda 'öncelikle' kelimesi var. A sınıfında öncelikle çok maksatlı kuru kimyevi tozlu ya da sulu. B sınıfında kuru kimyevi tozlu, karbondioksitli ya da köpüklü. C sınıfında kuru kimyevi tozlu ya da karbondioksitli. D sınıfında öncelikle kuru metal tozlu; listede başka cihaz yok. Kısaltmayı not edin: KKT, kuru kimyevi toz demek.

m.99 listesini ezberlemeden okuyun

Bu tabloyu satır satır ezberlemek yerine bir kalıp çıkaralım. Kuru kimyevi toz A, B ve C'de var, D'de yok. Karbondioksit yalnız B ve C'de. Bu listede sulu cihaz yalnız A'da, köpüklü cihaz yalnız B'de geçiyor. D için listedeki tek cihaz kuru metal tozlu. Bir de aynı maddenin son cümlesi var: hastanelerde, huzurevlerinde, anaokullarında ve benzeri yerlerde sulu veya temiz gazlı cihaz tercih edilmeli. Bu cümleyi de not edin.

Yönetmelikte E ve F yangın sınıfı yok

Asıl tuzak burada. Yönetmelik yalnızca dört yangın sınıfı tanımlıyor: A, B, C, D. Şıklarda 'E sınıfı elektrik yangınıdır' görürseniz, yönetmeliğe göre E diye bir yangın sınıfı yok. Bir de ek bilgi: Avrupa standardı EN 2, 2004'teki değişikliğiyle F sınıfını ekledi; bu, pişirme cihazlarındaki bitkisel ve hayvansal yağ yangınları, yani mutfaktaki kızgın yağ. Dikkat: yönetmeliğin Ek-2'sinde A1'den F'ye harfler de var, ama bunlar yangın sınıfı değil, yapı malzemesinin yanıcılık sınıfı; orada F kolay alevlenici malzeme demek. Karıştırmayın: makine yağı yönetmelikte B'de sayılıyor.

Harf değil derece: bina tehlike sınıfı

Son olarak harfle karışan bir sınıflandırma daha var: bina tehlike sınıfı. Yönetmeliğin 19. maddesi binaları ya da bölümlerini düşük, orta ve yüksek tehlikeli yerler olarak ayırıyor. Ölçüt yangın yükü ve yanabilirlik. Yangın yükü, bölümdeki yanıcı maddelerin kütleleriyle alt ısıl değerlerinin çarpımları toplamının plandaki alana bölünmesidir; MJ/m² ile ölçülür. Yüksek tehlikelide yangın çabucak yayılarak büyüyebiliyor. Yani yangın sınıfı yanan maddeyi, tehlike sınıfı binayı anlatır. Söndürücü sayısının bu tehlike sınıfına göre nasıl hesaplandığını ilerleyen derslerde göreceğiz.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BKK 27.11.2007/2007/12937; RG 19.12.2007/26735) m.4/1-vv "Yangın türü: Yanmakta olan maddeye göre" A–D bentleri; m.99/1 (cihaz tipi ve sayısı mekândaki durum ve risklere göre belirlenir; a–ç bentleri sınıfa göre öncelikli cihaz).
• "Gibi" ifadesi: m.4/1-vv'de sayılan maddeler örnektir ("… gibi yanıcı sıvı maddeler"). Listede adı geçmeyen bir yanıcı sıvı (ör. tiner) da tanım gereği B sınıfına girer.
• m.99 başlığı: "Taşınabilir söndürme tüpleri" iken 10.08.2009 tarihli ve 2009/15316 sayılı BKK ile "Taşınabilir söndürme cihazları" olarak değiştirildi (madde başlığı dipnotu).
• Sayı kuralı (ayrıntısı ilerleyen derste): m.99/2 düşük tehlike sınıfında her 500 m², orta ve yüksek tehlike sınıfında her 250 m² yapı inşaat alanı için 1 adet 6 kg kuru kimyevi tozlu veya eşdeğeri gazlı cihaz; m.99/3 otopark, depo, tesisat dairesi ve benzeri yerlerde ayrıca tekerlekli tip cihaz mecburi.
• Yangın yükü (m.4/1-yy): Bir yapı bölümünün içinde bulunan yanıcı maddelerin kütleleri ile alt ısıl değerleri çarpımları toplamının, plandaki toplam alana bölünmesi ile elde edilen ve MJ/m² olarak ifade edilen büyüklük.
• m.19/1: Binanın bölümlerinde farklı tehlike sınıfları varsa su ve pompa kapasitesi en yüksek tehlike sınıfına göre belirlenir. m.19/2-a: Düşük tehlikeli yer ayrıca en az 30 dakika yangına dayanıklı ve tek kompartıman alanı 126 m²'den büyük olmayan yerdir. m.19/3: Kullanım alanlarının tehlike sınıfları Ek-1/A, Ek-1/B ve Ek-1/C'de.
• Mutfak davlumbazları (m.57/1): Konutlar hariç; alışveriş merkezleri ve yüksek binalardaki mutfaklar, yemek fabrikaları ile bir anda 100'den fazla kişiye hizmet veren mutfakların davlumbazlarına otomatik söndürme sistemi ve gaz algılama, gaz kesme ve uyarı tesisatı şarttır.
• EN 2: Temel metin (1992) yangınları yakıtın niteliğine göre dört sınıfa (A, B, C, D) ayırır; EN 2:1992/A1:2004 değişikliği F sınıfını ekler: "pişirme cihazlarındaki pişirme ortamı (bitkisel veya hayvansal yağlar) yangınları". Standartta elektrik riski için ayrı sınıf tanımlanmaz.

Sık sorulan sorular

Plastik yangını hangi sınıf yangındır?

A sınıfı: plastik, yanıcı katı maddeler arasında sayılır (BYKHY m.4/1-vv-1).

Asfalt ve katran yangını hangi sınıftadır?

B sınıfı: yanıcı sıvı maddeler arasında sayılır (m.4/1-vv-2).

Hidrojen ve asetilen hangi sınıftadır?

C sınıfı: yanıcı gaz maddeler (m.4/1-vv-3).

Radyoaktif maddeler hangi sınıfta sayılır?

D sınıfı: metallerle birlikte sayılır (m.4/1-vv-4).

D sınıfı yangın için öncelikle hangi cihaz bulundurulur?

Kuru metal tozlu söndürme cihazı (m.99/1-ç).

m.99 listesinde köpüklü cihaz hangi sınıf için geçer?

Yalnız B sınıfı (yanıcı sıvılar) için (m.99/1-b).

Hastane ve anaokulunda hangi cihazlar tercih edilir?

Sulu veya temiz gazlı söndürme cihazları (m.99/1).

F yangın sınıfı nedir, BYKHY'de var mı?

EN 2'de pişirme yağı yangını; BYKHY'de F yangın sınıfı yok, yalnız A–D var.

Kaynaklar

• BYKHY PDF başlık künyesi
• İkincil kaynak
• İkincil kaynak: AFNOR NF EN 2/A1 'Classification of fires' kaydı