Basınçlandırma Kaç Pa? Hidrant Mesafesi ve Yangın Su Deposu Hacmi

Ders notu: Basınçlandırma Kaç Pa? Hidrant Mesafesi ve Yangın Su Deposu Hacmi

Duman kontrolü ve basınçlandırma nerede zorunlu?

Önce nerede zorunlu, onu oturtalım. Yapı yüksekliği 51,50 metrenin üzerindeki binaların hol ve koridor gibi ortak alanlarında duman kontrol sistemi mecburi. Kaçış merdiveni basınçlandırmasında ise konut ayrı tutuluyor: konut dışındaki binalarda merdiven kovası 30,50 metreyi geçerse, konutlarda ise yapı yüksekliği 51,50 metreyi geçerse basınçlandırma şart. Bir de bodrum: bodrum kat sayısı dörtten fazlaysa bodruma hizmet eden kaçış merdiveni basınçlandırılır.

Merdiven ile kat arasında basınç farkı

Basınçlandırmanın mantığı şu: merdiveni kattan daha yüksek basınçta tutuyoruz ki duman merdivene girmesin. Bütün kapılar kapalıyken merdiven yuvası ile kullanım alanları arasındaki fark en az 50 paskal; kapı açıkken en az 15 paskal. İki sınır daha: kapıyı açmak için kola uygulanan kuvvet 110 Newton'u geçmemeli, tam açık kapıda ortalama hava hızı da en az saniyede 1 metre olmalı. Bir de tuzak: basınçlandırma kanallarında yangın damperi kullanılmaz.

Su deposu ön hesabı: debi × süre

Gelelim su deposuna. Burada bina tehlike sınıfı kullanılıyor; işyeri tehlike sınıfıyla karıştırmayın, bu Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği'ndeki düşük, orta, yüksek tehlike ayrımı. Su deposu hacmi düşük tehlikede 30, orta tehlikede 60, yüksek tehlikede 90 dakika esas alınarak bulunur. Ön hesapta yağmurlama, yangın dolabı ve varsa hidrant debisini toplayıp bu süreyle çarpıyorsunuz. Yapıda yalnız yangın dolabı varsa dolabın debisi alınır: yarı sert hortumluda 100, yassı hortumluda 400 litre bölü dakika. Bu bir ön hesap; hidrolik hesap yapılmışsa onun sonucu esas alınır.

Hidrant: 1900 l/dak ve 700 kPa

Hidrant, ilk müdahalede söndürülemeyen yangına dışarıdan müdahale etmek için. Dizayn debisi en az 1900 litre bölü dakika, tehlike sınıfına göre artırılıyor; hidrant çıkışında 700 kilopaskal basınç olmalı. Hidrantlar korunan binadan ortalama 5 ila 15 metre uzağa konur. Yapıda yalnız çevre hidrant sistemi varsa depo, 1900 litre bölü dakikayı 90 dakika karşılamalı: en az 171 bin litre, yani 171 metreküp.

Hidrantlar arası uzaklık riske göre değişir

Hidrantlar arası uzaklık risk arttıkça kısalıyor: çok riskli bölgede 50, riskli bölgede 100, orta riskli bölgede 125, az riskli bölgede 150 metre. Risk büyüdükçe hidrantlar sıklaşıyor diye düşünün.

Metreler karışmasın: 25 m mi, 5–15 m mi?

Şimdi karıştırmaya açık bir grup: metreler. 25 metre, önceki derslerde gördüğümüz gibi söndürme cihazına en fazla ulaşma mesafesi. 5 ila 15 metre hidrantın binaya uzaklığı. 50 ila 150 metre hidrantların birbirine uzaklığı. Yükseklikte de iki eşik var: konut dışındaki binada merdiven kovası 30,50 metreyi, konutta yapı yüksekliği 51,50 metreyi geçerse kaçış merdiveni basınçlandırılır.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Dayanak: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY; RG 19.12.2007/26735, son değişiklik RG 1.7.2025/32943 — ilgili maddeler 85–99 bu değişiklikten etkilenmedi).
• Duman kontrolü (m.85–88): duman tahliye ve basınçlandırma fanlarının besleme kabloları yangına en az 60 dakika dayanıklı ve jeneratörden beslenir (m.85/5); sistem uzaktan el ile veya yangın algılama sistemiyle otomatik devreye girebilir (m.87/10); toplam alanı 2000 m²'yi aşan kazan dairesi, kapalı otopark ve bodrum depolarında mekanik duman tahliyesi mecburi, saatte en az 10 hava değişimi (m.88/3).
• Basınçlandırma (m.89): acil durum asansörü kuyuları da basınçlandırılır (m.89/4); holde de basınçlandırma varsa merdiven basıncı holden yüksek tutulur (m.89/6); hava doğrudan dışarıdan, egzoz çıkışından en az 5 m uzaktan alınır; 25 m'den yüksek kapalı merdivenlerde birden fazla noktadan üfleme, 51,50 m'yi aşan binalarda her katta veya en çok üç katta bir üfleme (m.89/12); dış hava emişinde duman algılanırsa fan otomatik durur (m.89/13); sistem algılama sistemiyle otomatik çalışır, el ile aç-kapa anahtarı bulunur (m.89/14–15); basınçlandırma yoksa merdivende açılabilir pencere veya tepe penceresi şart (m.89/16).
• Su deposu (m.92): ön hesap Ek-8/A tablosuyla veya m.92/5 usulüyle yapılabilir; hidrolik hesap yapılmışsa onun sonucu esas alınır (m.92/4); m.92/5 ön hesabında Ek-8/C'ye göre ilave edilecek yangın dolabı debisi düşük, orta-1-2, orta-3-4 tehlikede 100, yüksek tehlikede 200 l/dak; ilave hidrant debisi sırasıyla 400 / 400 / 1000 / 1500 l/dak; yangın rezervi başka amaçla kullanılmaz (m.92/2); sadece yangın dolabı varsa ve alan yüksek tehlike değilse dolaplar kullanım suyu sistemine bağlanabilir (m.92/6); orman alanı içinde/bitişiğinde rafineri, 500 MW ve üzeri enerji tesisi, 2000 m²'den büyük fabrika gibi tesislerde (m.7/12) dış hidrant deposu en az 5700 l/dak debiyi 60 dakika karşılar (m.92/7).
• Yangın pompası (m.93/2): tek pompada aynı kapasitede yedek pompa; birden fazlada toplam kapasitenin en az %50'si yedeklenir.
• Hidrant (m.95): ring sistemi yoksa en düşük boru çapı 100 mm (m.95/5); ayrı planlanan yerleşim alanlarında binaların taban alanları toplamı 5000 m²'den büyükse dış hidrant mecburi (m.95/7).
• Söndürme cihazı hatırlatma (m.99): düşük tehlikede her 500 m², orta ve yüksek tehlikede her 250 m² yapı inşaat alanı için 1 adet 6 kg kuru kimyevi tozlu veya eşdeğeri gazlı cihaz (m.99/2); 4 kg'dan ağır, 12 kg'dan hafif cihazlar zeminden yaklaşık 90 cm'yi aşmaz (m.99/5); yılda bir yerinde genel kontrol, dördüncü yılın sonunda söndürme maddesi yenilenir ve hidrostatik test yapılır (m.99/7); otopark, depo ve tesisat dairelerinde ayrıca tekerlekli tip cihaz mecburi (m.99/3).

Kaynaklar

• BYKHY m.87/12