Parlama Noktası, Alevlenme Noktası ve Yanma Noktası Farkı Nedir?

Ders notu: Parlama Noktası, Alevlenme Noktası ve Yanma Noktası Farkı Nedir?

Alevlenme noktası: yönetmelikteki tanım

İlk kavram Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'te, yani BYKHY'nin tanımlar maddesinde geçiyor. Bunun gerçekleştiği en düşük sıcaklığın adı alevlenme noktası. Anahtar ifade şu: alev gitse de yanma devam ediyor.

Parlama noktası: buhar + hava karışımı

Parlama noktası ise sıvının buharıyla ilgili: buharın havayla birlikte alevlenebilir bir karışım oluşturduğu en düşük sıcaklık. Bu tanımı tehlikeli mallar mevzuatı ADR'nin tanımlar bölümünden alıyoruz; BYKHY'nin tanımlar maddesinde parlama noktası yok. Bu sıcaklıkta alevi yaklaştırırsanız buhar alev alır, ama yanma sürmez. Çünkü sıvı, yanmayı sürdürecek hızda buhar üretemiyor.

Fark tek soruda: alev çekilince yanma sürüyor mu?

Şimdi üçünü yan yana koyalım ve tek soruyu sorun: alev çekilince yanma sürüyor mu? Sürmüyorsa parlama noktası. Sürüyorsa alevlenme noktası; yönetmelikteki terim bu. Ders kitaplarında bir de yanma noktası geçer; ölçütü aynıdır, kaynaklar onu alevlenme noktasıyla eş anlamlı kullanır. Sınavda yönetmeliğin cümlesi gelirse cevabınız alevlenme noktası. Bir de sıralama: parlama noktası daha düşüktür.

Yanma noktası ≠ tutuşma sıcaklığı

Şimdi ders notlarındaki bir hataya bakalım. Bazı notlarda yanma noktasına tutuşma sıcaklığı da denir diye yazar; bu yanlış. Yanma noktasında başta yine dışarıdan bir alev var. Tutuşma sıcaklığı ise kendiliğinden tutuşma sıcaklığı demek: dışarıdan hiçbir alev ya da kıvılcım yok, madde yalnızca ısınarak tutuşuyor. Yani tutuşma sıcaklığını gördüğünüzde dış alev yok diye düşünün.

Parlama noktasına göre sıvılar: 37,8 °C çizgisi

Gelelim sayılara. BYKHY'nin yüz on üçüncü maddesi sıvıları parlama noktasına göre ayırıyor ve sınır çizgisi otuz yedi virgül sekiz derece. Bunun altındaysa parlayıcı sıvı, yani Sınıf I. Otuz yedi virgül sekiz ve üstündeyse yanıcı sıvı. Yanıcı sıvılar da üçe ayrılıyor: altmışa kadar Sınıf II, altmış ile doksan üç arası Sınıf IIIA, doksan üç ve üstü Sınıf IIIB. Sırayı aklınızda şöyle tutun: otuz yedi virgül sekiz, altmış, doksan üç.

Sınıf I üçe ayrılır: IA, IB, IC

Sınıf I de kendi içinde üçe ayrılıyor ve burada yeni sayı yirmi iki virgül sekiz. Parlama noktası yirmi iki virgül sekizin altında olan iki alt sınıf var; onları kaynama noktası ayırıyor: kaynama noktası otuz yedi virgül sekizin altındaysa IA, üstündeyse IB. Parlama noktası yirmi iki virgül sekizden yüksek, otuz yedi virgül sekizden düşükse IC. Son bir kural: parlama noktasının üzerinde ısıtılan Sınıf II ve IIIA sıvılar artık Sınıf I sayılır.

Sınavda sorulabilecek ayrıntılar

• Sınıf I'in ikinci şartı: parlama noktası 37,8 °C'nin altında olmakla kalmaz, 37,8 °C'deki buhar basıncı da 276 kPa'ı aşmaz (m.113/1-b).
• "Tutuşma sıcaklığı" terimi BYKHY'de m.117/1-c'de geçer: 2. tehlike bölgesinde yalnızca kıvılcım oluşturmayan ve buhar-hava karışımının tutuşma sıcaklığının 4/5'ine erişmeyen cihaz ve sistemler kullanılabilir. Terim m.4'te tanımlanmaz; derste "tutuşma sıcaklığı" kendiliğinden tutuşma sıcaklığı anlamında kullanılır.
• Parlama noktası tanımı ADR 2025 Cilt I, 1.2.1'dedir ("bir sıvının buharının havayla birlikte alevlenebilir bir karışım oluşturduğu en düşük sıcaklık").
• LPG ve CNG: LPG tanımı BYKHY m.4/1-hh; LPG veya CNG yakıt sistemli araçlar kapalı otoparklara giremez (m.60/4, AVM'ler için şartlı LPG istisnası). Bu kurallar önceki LPG dersinde anlatıldı. ADR 1.2.1'e göre CNG, UN 1971'e tahsis edilen, yüksek metan içerikli doğal gazdan oluşan sıkıştırılmış gazdır.
• Yanma noktası ve tutuşma sıcaklığı için dayanak ikincil kaynaktır: parlama ve yanma noktası ayrımı ile "yanma noktası parlama noktasından yüksektir" bilgisi Wikipedia 'Flash point' (İng.) ve 'Parlama noktası' (Tr.) maddelerinden; yanma noktasının alevlenme noktasıyla eş anlamlı kullanımı aynı Türkçe madde ve UGETAM 'Temel Yangın Bilgisi' kitapçığından; tutuşma sıcaklığı = kendiliğinden tutuşma sıcaklığı bilgisi Wikipedia 'Autoignition temperature' maddesinden alınmıştır. Mevzuatta bu kavramların tanımı yoktur.

Sık sorulan sorular

BYKHY'de alev çekildikten sonra da yanmanın sürdüğü sıcaklığın adı?

Alevlenme noktası (BYKHY m.4/1-e)

Buharın havayla alevlenebilir karışım oluşturduğu en düşük sıcaklık?

Parlama noktası (ADR 1.2.1)

Parlama noktasında buhar tutuşur ama yanma neden sürmez?

Buhar, yanmayı sürdürecek hızda üretilmez.

"Tutuşma sıcaklığı" yanma noktasının diğer adı mıdır?

Hayır. Kendiliğinden tutuşma sıcaklığıdır; dış alev ya da kıvılcım gerekmez.

Parlayıcı sıvı (Sınıf I) için parlama noktası sınırı nedir?

37,8 °C'nin altı (BYKHY m.113/1-b)

Sınıf IIIA sıvının parlama noktası aralığı nedir?

60 °C ve üstü, 93 °C'den düşük (m.113/1-a)

Sınıf IA ile IB'yi ne ayırır?

Kaynama noktası: IA'da 37,8 °C'den düşük, IB'de 37,8 °C ve üstü

Kaynaklar

• BYKHY m.4/1-e
• ADR 2025 Cilt I
• İkincil kaynak: Wikipedia 'Flash point': 'the lowest temperature at which the vapors keep
• İkincil kaynak: Wikipedia 'Parlama noktası'
• UGETAM Genel Müdürlüğü, Eğitim ve İş Geliştirme Müdürlüğü yayını 'Temel Yangın Bilgisi ve
• İkincil kaynak: Wikipedia 'Autoignition temperature': '